A nuk sht nj loj vampirsh kjo?
- Pr mendimin tim, - tha ai, - dhjetori i vitit 1990 sht nj minier enigmash, me plot puse dhe shembje, me labirinte galerish e degzime qorre, me minerale, vagon e njerz t hedhur npr furrnele sekrete dhe, meq si nj ish i dnuar politik, m shum se gjysmn e jets e kam kaluar npr llagmet e nndheshme n pun t detyruar, m lejohet t them se, me t vrtetat e varrosura aty, komunikon vetm zoti i nndheshm i tij, sigurisht, me nj grusht emisarsh t ferrit...
- Pr far t vrtetash e keni fjaln? e ndrpreva. Mos vall nuk ka nj t Vrtet t vetme?
- Prandaj dhe e kan varrosur n nj labirint t ksillojt t Vrtetn, duke e copzuar n pjes e pjesza, t cilat nuk komunikojn me njra-tjetrn, ngase i kan ndar n kate e nnkate t izoluara. Q edhe nse dikush mund t deprtoj n Labirint, t ndesh vetm fragmente t s Vrtets, pa mundur kurr t prftoj trsin e saj organike.
- Duhet vrar mendja t gjenden shtigjet, sepse shtigje q t ojn dhe t nxjerrin ka, apo jo?
- Ka vetm nj shteg hyrjeje, i cili mund t mbetet vetm se hyrjeje, por jo daljeje. Sepse, t kuptohemi, ti hyn n Labirint dhe mkot rrekesh t gjesh dalje, ngase dalje thjesht nuk ka, ose dalje sht njkohesisht vet hyrja, tashm e ngatrruar npr degzime q t ojn n askund.
- Dhe ather?
- Dhe ather njeriun e kap dshprimi. Pendohet pr vdekje q mbeti peng i kurreshtjes s vet dhe madje, dyshon nse bhet fjal pr far t vrtete: ai thjesht nuk do q t ket pun m me Labirintin.
- Ktu nuk ke t drejt. Un vet e kam lexuar imtsisht shtypin zyrtar t t gjitha ditve, prgjat gjith muajit dhjetor 1990. Dhe ja ku ta them se vmendja ime ka qen aq e mprehur n deshifrimin e mesazheve dhe gjesteve t Ralis, saq kisha ndjesin se po m elej syri i Tret nga nj tjetr tablo q t hap leximi i specializuar, at t cilin rndom e quajm lexim mes rreshtash.
- He-he! Mu njaty mor un, mes rreshtash fillon dhe Labirinti, prej t cilit sdel dot jo me vite, por ndoshta sa t jet jeta, - tha ai, duke pulitur picrrueshm syrin e majt e duke tundur gishtin e that kah qiella e vrant mbi pjac.
- Ju m mir ti kishit rn vet pr trage njasaj t Vrtete, se sa t na shisni mend pr pamundsin e rrokjes s saj... a thua se kemi t bjm me nj fantazm... Dhe m keq akoma, a thua se, pikrisht n moskapjen e saj, qndron vet merita juaj.
- Paj, n da me tu sos ymri ndr lexime mes rreshtash, edhe ti vet do t mbetesh, si pr veten tnde, si pr t tjert, nj rresht m shum n leximet mes rreshtash. A i ke lexuar ditaret e mia t burgut? Po t shokve t mi? Po ditaret e aktorve t tjer t prditshmris komuniste, fjala vjen, t shkrimtarve dhe politikanve? Dhe far leximesh u bn ti ktyre pozicioneve, thelbsisht t ndryshme?
- Them se duhet t lexohen kontekstet, intencat dhe prirjet e kompromisit brenda makro dhe mikrokoniukturave. Mos thuaj se kjo st on nj hap t sigurt drejt orientimit n Labirint!
- Them or, them q ke me t! Le t shkojm shum prpara, madje n rastin e nj fatlumnije ideale, kur ti, t kesh nj pamje t imt e t familjarizuar t t gjitha degzimeve t Labirintit e, madje-madje, t kesh para syve t vetmin shteg t vrtet daljeje (q mund t jet po ajo hyrje), n at mnyr, sa ta vlersosh me sy dhe distancn vendimtare prej 10-20 hapash n dalje t tunelit. Ather far ndodh? Mu n dalje, disi manash, pret Minotauri...
- Cili Minotaur?
- Minotauri pra, bisha njeringrnse, pjella e prbindshme e mbretit Minos. Kush hyn n Labirint sht shansi i vetm i ushqimit t tij... e ve n pa flatra si Dedalusi me u arratis n koh. Se a nuk u arratisn menjher ata q e hetuan se para tyre po hapej labirinti me Minotaurin brenda? Sa e sa djem t zot e mendje t hapura n krye t lvizjes s Dhjetorit u arratisn, sapo pan se prreth tyre ka koh q ishte end si pezhishk Labirinti i Ramiz Alis? Sa e sa t tjer, t vrtet, t pakompromis, e ndjen me me mprehtsin e intelektit Labirintin dhe se prreth tyre nxinin vese role, role t caktuara nga mbreti i Minosit, role t pakthyeshm, t pandryshueshm, deri n vdekje. E ai kush i theu rolet, kush krkoi me e heq maskn e pranueme qysh n fillim, at e qitn n shmang, e mnjanuen apo e flakn n Labirint ushqim pr Minotaurin, e n raste ekstreme dhe e hoqn qafe, duke e ekzekutuar ndr sheshet tona publike, pran e pran faltoreve t veta.
- Ti po thua se kush ka et pr t vrtetn ka me mbet ushqim pr Minotaurin?
- Po. Nes kt krkon ta bj n Labirint.
- Po nse gjendet hrdokur ndonj si Tezeu, fjala vjen, i cili ta shqyej Minotaurin?
- E shqeu kur e shqeu... dikur n mitologji. Tani gjrave u bashkangjitet prvoja shtes. Parashikohet edhe vrasja e Minotaurit, por gjithsesi, mbreti Minos, e ka minuar grykdaljen n at far feje, sa me u hedh ner krejt Labirinti m gjith zotruesin e s Vrtets dhe t Vrtetn vet. Dije mir se n hyrjen dalje rri gati fitili me u ndez, me qllim q gjithka me u zhgreh e prpi zgafell.
- Ju thoni edhe t Vrtetn vet? Si arrihet kjo? Se e Vrteta sht e gjithpushtetshme dhe ska si t t jet monopol n duart e vdektarve!
- Por vdektart e kan shti n Labirint thash, e kan monopol kundrejt vdektarve t tjer. Dhe pr ta sunduar kt monopol, ata e shfrytzojn mes sosh n marrveshje t fshehta. Ksisoj ajo sht nj diell ndriues vetm pr labirintin, por jo pr jasht ku glon njerzia e madhe. Zotruesit e saj jan besatue t mbajn rolet q u ka caktue Ralia: role lidersh politik, kryetar shoqatash civile, shkrimtarsh dhe analistsh t medias dhe televizioneve private; ajo shte monopol ministrash dhe prokurorsh. Gjith kjo ushtri mbahet n shantazh, e nnshtruar t shrbej nga q mbahet peng nga pjes t s vrtetave, dosjesh, brenda Labirintit.
- Dika e ngjashme me Katovicn...?
- Dika m e sofistikuar n teknologjin e s keqes, - mu prgjigj ai duke tundur kokn.
- Nj komunist i vjetr i KQ t PPSH-s, ish-antar i PSD-s, aso kohe m ka thn njher se, pasi ishin krijuar t gjitha partit e tjera t opozits (lidert e t cilave e pranuan me vshtirsi t madhe rolin e caktuar nga Ralia, njlloj si bjn fmijt n lojn luftash kur nuk pranojn t luajn fashistin), u thirrn t gjith komunistt e vendosur n nj mbledhje t fundit. Mbaj mend se pas asaj mbledhje konspirative na u shprndan me short teserat e partis m t re, t krijuar m von se t tjerat, Partia Social Demokrate.
- Kt ta than, apo e kape n leximin mes rreshtash, duke shfletuar shtypin e prditshm - dhjetor 1990?
- Jo kt ma tha nj i zhgnjyer, ish-veprimtar i PSD-s.
Bashkbiseduesi im kishte prfshir kapakt e syve mes gishtat e dors s djatht dhe i frkoi gjat e fort, si t shtrydhte prej tyre ndonj drit t mrzitshme. I hapi syt vetm pasi dgjoi pyetjen time:
- Po nse Ralia i paska krijuar vet t gjitha partit, ather n kt qerthull mkatarsh q ruajn rolet e njri-tjetrit, kush na qenka armiku a kundrshtari i vrtet?
- Ata q kan qen edhe m par, t njjtt.. ti a nuk po e sheh?
- T njjtt kush?
- T burgosurit politik, klasat e prmbysura, nacionalistt, shoqatat atdhetare, me nj fjal, t gjith kundrshtart e Enverit, Ralis dhe pushtetit t djeshm popullor. Nj ballo vampirsh. Nj spektakl m role t paracaktuara. K kan dnuar deri m sot? Pse nuk e grin si ausheskun edhe Ralin? Ti a nuk e sheh si po sillen me ne? Europa thot t dnohen krimet e komunizmit, ndrsa kta shpallin se skema e shprblimit pr t burgosurit politik sht djegur! A nuk sht nj loj vampirsh kjo?
- Pr far t vrtetash e keni fjaln? e ndrpreva. Mos vall nuk ka nj t Vrtet t vetme?
- Prandaj dhe e kan varrosur n nj labirint t ksillojt t Vrtetn, duke e copzuar n pjes e pjesza, t cilat nuk komunikojn me njra-tjetrn, ngase i kan ndar n kate e nnkate t izoluara. Q edhe nse dikush mund t deprtoj n Labirint, t ndesh vetm fragmente t s Vrtets, pa mundur kurr t prftoj trsin e saj organike.
- Duhet vrar mendja t gjenden shtigjet, sepse shtigje q t ojn dhe t nxjerrin ka, apo jo?
- Ka vetm nj shteg hyrjeje, i cili mund t mbetet vetm se hyrjeje, por jo daljeje. Sepse, t kuptohemi, ti hyn n Labirint dhe mkot rrekesh t gjesh dalje, ngase dalje thjesht nuk ka, ose dalje sht njkohesisht vet hyrja, tashm e ngatrruar npr degzime q t ojn n askund.
- Dhe ather?
- Dhe ather njeriun e kap dshprimi. Pendohet pr vdekje q mbeti peng i kurreshtjes s vet dhe madje, dyshon nse bhet fjal pr far t vrtete: ai thjesht nuk do q t ket pun m me Labirintin.
- Ktu nuk ke t drejt. Un vet e kam lexuar imtsisht shtypin zyrtar t t gjitha ditve, prgjat gjith muajit dhjetor 1990. Dhe ja ku ta them se vmendja ime ka qen aq e mprehur n deshifrimin e mesazheve dhe gjesteve t Ralis, saq kisha ndjesin se po m elej syri i Tret nga nj tjetr tablo q t hap leximi i specializuar, at t cilin rndom e quajm lexim mes rreshtash.
- He-he! Mu njaty mor un, mes rreshtash fillon dhe Labirinti, prej t cilit sdel dot jo me vite, por ndoshta sa t jet jeta, - tha ai, duke pulitur picrrueshm syrin e majt e duke tundur gishtin e that kah qiella e vrant mbi pjac.
- Ju m mir ti kishit rn vet pr trage njasaj t Vrtete, se sa t na shisni mend pr pamundsin e rrokjes s saj... a thua se kemi t bjm me nj fantazm... Dhe m keq akoma, a thua se, pikrisht n moskapjen e saj, qndron vet merita juaj.
- Paj, n da me tu sos ymri ndr lexime mes rreshtash, edhe ti vet do t mbetesh, si pr veten tnde, si pr t tjert, nj rresht m shum n leximet mes rreshtash. A i ke lexuar ditaret e mia t burgut? Po t shokve t mi? Po ditaret e aktorve t tjer t prditshmris komuniste, fjala vjen, t shkrimtarve dhe politikanve? Dhe far leximesh u bn ti ktyre pozicioneve, thelbsisht t ndryshme?
- Them se duhet t lexohen kontekstet, intencat dhe prirjet e kompromisit brenda makro dhe mikrokoniukturave. Mos thuaj se kjo st on nj hap t sigurt drejt orientimit n Labirint!
- Them or, them q ke me t! Le t shkojm shum prpara, madje n rastin e nj fatlumnije ideale, kur ti, t kesh nj pamje t imt e t familjarizuar t t gjitha degzimeve t Labirintit e, madje-madje, t kesh para syve t vetmin shteg t vrtet daljeje (q mund t jet po ajo hyrje), n at mnyr, sa ta vlersosh me sy dhe distancn vendimtare prej 10-20 hapash n dalje t tunelit. Ather far ndodh? Mu n dalje, disi manash, pret Minotauri...
- Cili Minotaur?
- Minotauri pra, bisha njeringrnse, pjella e prbindshme e mbretit Minos. Kush hyn n Labirint sht shansi i vetm i ushqimit t tij... e ve n pa flatra si Dedalusi me u arratis n koh. Se a nuk u arratisn menjher ata q e hetuan se para tyre po hapej labirinti me Minotaurin brenda? Sa e sa djem t zot e mendje t hapura n krye t lvizjes s Dhjetorit u arratisn, sapo pan se prreth tyre ka koh q ishte end si pezhishk Labirinti i Ramiz Alis? Sa e sa t tjer, t vrtet, t pakompromis, e ndjen me me mprehtsin e intelektit Labirintin dhe se prreth tyre nxinin vese role, role t caktuara nga mbreti i Minosit, role t pakthyeshm, t pandryshueshm, deri n vdekje. E ai kush i theu rolet, kush krkoi me e heq maskn e pranueme qysh n fillim, at e qitn n shmang, e mnjanuen apo e flakn n Labirint ushqim pr Minotaurin, e n raste ekstreme dhe e hoqn qafe, duke e ekzekutuar ndr sheshet tona publike, pran e pran faltoreve t veta.
- Ti po thua se kush ka et pr t vrtetn ka me mbet ushqim pr Minotaurin?
- Po. Nes kt krkon ta bj n Labirint.
- Po nse gjendet hrdokur ndonj si Tezeu, fjala vjen, i cili ta shqyej Minotaurin?
- E shqeu kur e shqeu... dikur n mitologji. Tani gjrave u bashkangjitet prvoja shtes. Parashikohet edhe vrasja e Minotaurit, por gjithsesi, mbreti Minos, e ka minuar grykdaljen n at far feje, sa me u hedh ner krejt Labirinti m gjith zotruesin e s Vrtets dhe t Vrtetn vet. Dije mir se n hyrjen dalje rri gati fitili me u ndez, me qllim q gjithka me u zhgreh e prpi zgafell.
- Ju thoni edhe t Vrtetn vet? Si arrihet kjo? Se e Vrteta sht e gjithpushtetshme dhe ska si t t jet monopol n duart e vdektarve!
- Por vdektart e kan shti n Labirint thash, e kan monopol kundrejt vdektarve t tjer. Dhe pr ta sunduar kt monopol, ata e shfrytzojn mes sosh n marrveshje t fshehta. Ksisoj ajo sht nj diell ndriues vetm pr labirintin, por jo pr jasht ku glon njerzia e madhe. Zotruesit e saj jan besatue t mbajn rolet q u ka caktue Ralia: role lidersh politik, kryetar shoqatash civile, shkrimtarsh dhe analistsh t medias dhe televizioneve private; ajo shte monopol ministrash dhe prokurorsh. Gjith kjo ushtri mbahet n shantazh, e nnshtruar t shrbej nga q mbahet peng nga pjes t s vrtetave, dosjesh, brenda Labirintit.
- Dika e ngjashme me Katovicn...?
- Dika m e sofistikuar n teknologjin e s keqes, - mu prgjigj ai duke tundur kokn.
- Nj komunist i vjetr i KQ t PPSH-s, ish-antar i PSD-s, aso kohe m ka thn njher se, pasi ishin krijuar t gjitha partit e tjera t opozits (lidert e t cilave e pranuan me vshtirsi t madhe rolin e caktuar nga Ralia, njlloj si bjn fmijt n lojn luftash kur nuk pranojn t luajn fashistin), u thirrn t gjith komunistt e vendosur n nj mbledhje t fundit. Mbaj mend se pas asaj mbledhje konspirative na u shprndan me short teserat e partis m t re, t krijuar m von se t tjerat, Partia Social Demokrate.
- Kt ta than, apo e kape n leximin mes rreshtash, duke shfletuar shtypin e prditshm - dhjetor 1990?
- Jo kt ma tha nj i zhgnjyer, ish-veprimtar i PSD-s.
Bashkbiseduesi im kishte prfshir kapakt e syve mes gishtat e dors s djatht dhe i frkoi gjat e fort, si t shtrydhte prej tyre ndonj drit t mrzitshme. I hapi syt vetm pasi dgjoi pyetjen time:
- Po nse Ralia i paska krijuar vet t gjitha partit, ather n kt qerthull mkatarsh q ruajn rolet e njri-tjetrit, kush na qenka armiku a kundrshtari i vrtet?
- Ata q kan qen edhe m par, t njjtt.. ti a nuk po e sheh?
- T njjtt kush?
- T burgosurit politik, klasat e prmbysura, nacionalistt, shoqatat atdhetare, me nj fjal, t gjith kundrshtart e Enverit, Ralis dhe pushtetit t djeshm popullor. Nj ballo vampirsh. Nj spektakl m role t paracaktuara. K kan dnuar deri m sot? Pse nuk e grin si ausheskun edhe Ralin? Ti a nuk e sheh si po sillen me ne? Europa thot t dnohen krimet e komunizmit, ndrsa kta shpallin se skema e shprblimit pr t burgosurit politik sht djegur! A nuk sht nj loj vampirsh kjo?