A po na e kthejn shpinn?!
Ka rreth nj vit q nga koha kur kam shkruar se pavarsia e Kosovs mund t mos ndodh para vitit 2010. N kt prfundim kisha arritur bazuar n binart q ishte ven procesi dhe rrugt q ishin ndjekur, po ndiqeshin dhe parashihej pr tu ndjekur deri tek zgjidhja e statusit t Kosovs. Mirpo, nuk i kisha dhn vets t drejtn q n at shkrim t profetizoj se kjo zgjidhje mund t mos ndodh as para vitit 2020. N fakt vitin 2020 shpesh e kam parashikuar si koh t mundshme kur Kosova do t mund ti bashkohej BE-s dhe NATO-s, si shtet i pavarur.
Megjithat, dy propozimet e fundit, ai i treshes negociuse ndrkombtare prej 14 pikave dhe propozimi amerikan pr ngrirje t procesit, mund t konsiderohen si rnie e ndonj asteroid mbi shqiptart. Shpesh kemi thn se kto zgjidhje nuk jan t prjashtuara dhe se Kosova n fund t procesit mund t prballet me zgjidhje q ofrojn perspektiv pr pavarsi, por jo pavarsi t menjhershme dhe q Serbis do tia ndalonin pranin fizike n Kosov, por jo edhe at juridike. Por, far jan kto dy propozime? A sht kjo zgjidhja pr t ciln pritm dhe sakrifikuam afr 20 vite, e q tani na thuhet se duhet t presim edhe pr m shum se 10 vite t tjera? sht pyetje q duhet drejtuar n radh t par, edhe pse do ti z ngusht, antarve t Grupit t Unitetit q i kan prir ktij procesi.
Pse jo, pyetje mund tu parashtrohen edhe, sidomos, miqve q na ndihmuan n lirim dhe ecjen ton kto tet vite t pas lufts. Punuat ju, zotrinj, s bashku me neve, kto tet vite q t arrijm n kt pat-potez? Si mund t dorzoheni kaq leht para shantazheve dhe presioneve t politiks ruse dhe asaj serbe, t cilat me s paku jan meritore pr at q ka arrit Kosova deri me tani? Ose, si lejuat q kto dy vende, t prfshira krejt n fund t procesit, t arrijn tua prishin planet juve dhe qytetarve te Kosovs pr shtet t pavarur? Apo nuk jeni edhe ju t nxeht q vrtet Kosova t jet e pavarur? Ne e dim q politika evropiane jo pak sht fajtore pr kt dshtim t perndimit dhe pr prishjen e planeve amerikane. Mos do t thot kjo, se po ia ktheni shpinn krejt n fund, n finish t procesit, pavarsis s Kosovs?
Machiavelli ka shkruar se, luft t shmangur ska, ajo vetm mund t shtyhet pr prfitime t t tjerve. Ndrsa ne do t themi se shmangieje nga pavarsia e Kosovs nuk ka, ajo vetm mund t shtyhet pr qllime dhe interesa t t tjerve. Brenda ktij prkufizimi duhet shikuar edhe dy zhvillimet me t fundit apo ofertat q kan dal n opinion pr zgjidhjen e statusit t Kosovs,-at evropiane pr nj zgjidhje bazuar mbi 14 pika dhe propozimin amerikan pr ngrirjen e procesit. Edhe pse kto propozime duket se jan t ndryshme, n fund t fundit t dy palt kan t prbashkt mos definimin e statusit t Kosovs ose mos adresimin e qart t shtjes thelbsore.
Megjithat, BE-ja ka paraqitur shum mir vizionin e saj politik pr t ardhmen e Kosovs dhe amerikant at ekonomik. Kur bhen bashk kto dy propozime, rezulton nj propozim shum i mir, sipas tyre, i cili mund ti ofroj Kosovs do gj, por jo thelbsoren, shtetsin e saj! Edhe evropiant, e edhe amerikant, pse jo edhe rust e serbt, e din se nuk mund t shmanget pavarsia e Kosovs, por insistojn q ajo t shtyhet pr disa vite! Nse do t ket shtyrje, lind dilema, se si shtetas t kujt do t na definojn neve, qytetarve t Kosovs? Si shtetas t Kosovs s pa shtet apo pa status juridik dhe sovranitet t pavarur dhe t njohur? Si shtetas t Serbis apo t Ballkanit? Logjika thot se ne do t jemi qytetar t pa identitet?
Megjithat, kto propozime kan edhe shpjegimin e tyre. Ato tregojn qart se n far situate gjendet tani bashksia ndrkombtare dhe, se si ajo nuk e ka as iden me t vogl, se si ti jap zgjidhje statusit t Kosovs. Taktika diplomatike q po ndjek ajo pr t ardhmen e statusit t Kosovs, sht tendenca pr ti len palt n ndonj lidhje mes vete, as t ndar dhe as t bashkuar. T 14 pikat e treshes, t cila po i modifikon, pr t ardhmen e statusit juridiko-politik t Kosovs, nuk jan asgj m shum sesa baz pr raportin q duhet dorzuar Sekretarit t Prgjithshm t OKB-s. Ndrsa q edhe plani amerikan nuk sht asgj me shum sesa shptim i fytyrs, jo vetm t saj, por edhe t Evrops, para kmbngulsis dhe refuzimit rus q tu bindet krkesave t perndimit.
Nse e citojm prsri Machiavelli, ai ka thn se, sht e paarsyeshme t pressh q nj njeri i armatosur ti bindet njeriut t paarmatosur, ose q nj i paarmatosur t mbetet i sigurt e i padmtuar kur shrbyesit i ka t armatosur. A nuk do t gjendeshin apo prballeshin me nj gjendje t till sot Kosova dhe Serbia?,-nse lihen n ndonj lidhje? Si mund t pressh pajtim dhe ecje prpara t ktyre dy vendeve apo popujve mbi kto raporte?
Por, jan kto propozime t hartuara nga parapolitika apo jan konkluzione t nxjerra nga qndrimet e palve t paraqitura n negociata? As plani i par dhe as i dyti, nuk sht larg prezantimeve q kan
palt. N fakt ata vetm sa po tentojn q propozimet e palve ti shndrrojn n nj plan t prbashkt. Kujtojeni Traktatin e Miqsis t pals kosovare dhe propozimin serb q i ofron Kosovs do gj tjetr, prve ulses n OKB, politiks s jashtme dhe ushtris,-dhe do ta vreni se jan t prfshira brenda 14 pikave t treshes negociuse dhe propozimi amerikan pr statusin e Kosovs.
N fakt ajo far ndryshon n kt rast sht qasja e implementimit q treshja dhe amerikant kan menduar ta realizojn, pr dallim nga palt q propozojn kto zgjidhje. Evropiant marrin si model Gjermanin e viteve t 70-ta t shekullit XX, ndrsa jo shum larg ksaj ideje, por duke u prshtat me shum me modelet e avancuara ekonomike t vendeve pa sovranitet dhe juridiksion politiko-juridik t njohur ndrkombtarisht si Hong Kongu apo Tajvani, sht ideja e zgjidhjes s shtjes s Kosovs nga pala amerikane. A nuk tingllojn kto propozim-zgjidhje si tendenc pr ta palestinizuar procesin politik n Kosov, e q aq shum i sht ikur komentimit t ktij termi? N fakt kjo ka qen edhe ideja ruse e zgjidhjes s statusit t Kosovs.
Nga kjo shihet se t dy palt, si evropiant dhe amerikant po tentojn t sjellin modelin me t mir pr tejkalimin e krizs apo status-quo-s n t ciln sht futur Kosova. Q n fillim ka qen e qart se bashksia ndrkombtare do t prpiqet pr t gjetur nj kompromis t ri n brendin e pakos s Ahtisarit. Ajo nuk lejon dhe as pranon t dal e dshtuar apo ti atribuohet dshtimi. Ata po tentojn q kompromisin e arritur nga ish presidenti finlandez, Martih Ahtisari, ta drgojn me tutje, drejt kompromisit apo kompromiseve mbi kompromiset. A duhet toleruar lojrat e tilla m tutje, apo udhheqsit politik t Kosovs duhet ti ndalojn, duke marr vendim pas 10 dhjetorit?
Nse lidershipi i Kosovs nuk vepron pas 10 dhjetorit, ky kompromis apo kto kompromise do t vazhdojn t krkohen edhe me tutje prmes formave dhe propozimeve t ndryshme, ndoshta duke modifikuar propozimet q tani jan prezantuar. Nse prcillet me kujdes logjika diplomatike e bashksis ndrkombtare, vrehet se mund t jen t kota deklaratat se nuk do t ket shtyrje t re, pas 10 dhjetor. Shtyrje mund t mos ket, por me keq se kaq, pezullim apo ngrirje t procesit deri n qetsimin apo ftohjen e gjakrave mes palve.
Arritja n kt prfundim lidhet me insistimin e Evrops q Kosova t prezantohet si nj problem evropian, duke synuar ti arrijn dy objektiva: ta largojn Rusin nga e drejta pr tu przier n kt shtje dhe ta zmbraps ShBA-n nga insistimi i saj q n fund t procesit, me 10 dhjetor, Kosova t jet e pavarur. Evropa me kt, m shum ka dshiruar q duke tentuar t godas nj shenj t caktuar, Rusin, t godas pikrisht shenjn q ka dashur m s shumti n kt rast, ShBA-n.
Nse Evropa i arrin kto synime, zgjidhja pr Kosovn do t jet evropiane dhe ne e dim se far jan kto zgjidhje! Jan zgjidhje gjysmake, q len hapsir apo premisa pr nj kriz t re. Kujtojeni Bosnjn, Kosovn n vitin 1998/99, Luginn e Preshevs dhe Maqedonin, pr t par suksesin dhe angazhimin evropian pr zgjidhjen e problemeve.
Pr t mos lejuar t ndodhin zgjidhje t tilla, Kosova duhet t bhet gati t veproj e para. Ndryshe t pressh plqimin e Qipros pr ta njohur vullnetin e popullit t Kosovs pr pavarsi, sht gati e njjta gj, sikur t pressh nga xhelati t ta fal jetn. Evropa i vlerson vetm ata q jan t armatosur mir ose jan t gatshm t paguajn, por jo edhe ata q nuk jan n kt gjendje. A jan t gatshm shqiptart t paguajn ende pr pavarsin e tyre?
Evropa duhet t kuptoj, nse nuk e ka kuptuar, se duhet t godas drejt e n problem dhe t mos i sillet rreth e rrotull, duke u munduar t shkoq nga t dy palt dika ose si thon, t dy palve tu plotsohen dhe mohohen nga 50% t krkesave. Kjo nuk sht zgjidhje! Mos definimi i problemit nuk sht zgjidhje! Zgjidhje sht q pas 10 dhjetorit Kosova t njihet shtet dhe n t njjtn koh ti bhet e qart Serbis se nuk guxon t ndrmerr hapa q detyrojn NATO-n t godas prsri. Vetm sinjalet e tilla e qartsojn problemin dhe i japin zgjidhje atij. Ish presidentin amerikan, Xhon Kenedi, n prballje me ish udhheqsin rus, Hurushovin, kishte deklaruar se, ne nuk e duam luftn, por at po na e krkojn. Ne e duam paqen, por nuk do t dorzohemi pr shkak t saj.
Megjithat, dy propozimet e fundit, ai i treshes negociuse ndrkombtare prej 14 pikave dhe propozimi amerikan pr ngrirje t procesit, mund t konsiderohen si rnie e ndonj asteroid mbi shqiptart. Shpesh kemi thn se kto zgjidhje nuk jan t prjashtuara dhe se Kosova n fund t procesit mund t prballet me zgjidhje q ofrojn perspektiv pr pavarsi, por jo pavarsi t menjhershme dhe q Serbis do tia ndalonin pranin fizike n Kosov, por jo edhe at juridike. Por, far jan kto dy propozime? A sht kjo zgjidhja pr t ciln pritm dhe sakrifikuam afr 20 vite, e q tani na thuhet se duhet t presim edhe pr m shum se 10 vite t tjera? sht pyetje q duhet drejtuar n radh t par, edhe pse do ti z ngusht, antarve t Grupit t Unitetit q i kan prir ktij procesi.
Pse jo, pyetje mund tu parashtrohen edhe, sidomos, miqve q na ndihmuan n lirim dhe ecjen ton kto tet vite t pas lufts. Punuat ju, zotrinj, s bashku me neve, kto tet vite q t arrijm n kt pat-potez? Si mund t dorzoheni kaq leht para shantazheve dhe presioneve t politiks ruse dhe asaj serbe, t cilat me s paku jan meritore pr at q ka arrit Kosova deri me tani? Ose, si lejuat q kto dy vende, t prfshira krejt n fund t procesit, t arrijn tua prishin planet juve dhe qytetarve te Kosovs pr shtet t pavarur? Apo nuk jeni edhe ju t nxeht q vrtet Kosova t jet e pavarur? Ne e dim q politika evropiane jo pak sht fajtore pr kt dshtim t perndimit dhe pr prishjen e planeve amerikane. Mos do t thot kjo, se po ia ktheni shpinn krejt n fund, n finish t procesit, pavarsis s Kosovs?
Machiavelli ka shkruar se, luft t shmangur ska, ajo vetm mund t shtyhet pr prfitime t t tjerve. Ndrsa ne do t themi se shmangieje nga pavarsia e Kosovs nuk ka, ajo vetm mund t shtyhet pr qllime dhe interesa t t tjerve. Brenda ktij prkufizimi duhet shikuar edhe dy zhvillimet me t fundit apo ofertat q kan dal n opinion pr zgjidhjen e statusit t Kosovs,-at evropiane pr nj zgjidhje bazuar mbi 14 pika dhe propozimin amerikan pr ngrirjen e procesit. Edhe pse kto propozime duket se jan t ndryshme, n fund t fundit t dy palt kan t prbashkt mos definimin e statusit t Kosovs ose mos adresimin e qart t shtjes thelbsore.
Megjithat, BE-ja ka paraqitur shum mir vizionin e saj politik pr t ardhmen e Kosovs dhe amerikant at ekonomik. Kur bhen bashk kto dy propozime, rezulton nj propozim shum i mir, sipas tyre, i cili mund ti ofroj Kosovs do gj, por jo thelbsoren, shtetsin e saj! Edhe evropiant, e edhe amerikant, pse jo edhe rust e serbt, e din se nuk mund t shmanget pavarsia e Kosovs, por insistojn q ajo t shtyhet pr disa vite! Nse do t ket shtyrje, lind dilema, se si shtetas t kujt do t na definojn neve, qytetarve t Kosovs? Si shtetas t Kosovs s pa shtet apo pa status juridik dhe sovranitet t pavarur dhe t njohur? Si shtetas t Serbis apo t Ballkanit? Logjika thot se ne do t jemi qytetar t pa identitet?
Megjithat, kto propozime kan edhe shpjegimin e tyre. Ato tregojn qart se n far situate gjendet tani bashksia ndrkombtare dhe, se si ajo nuk e ka as iden me t vogl, se si ti jap zgjidhje statusit t Kosovs. Taktika diplomatike q po ndjek ajo pr t ardhmen e statusit t Kosovs, sht tendenca pr ti len palt n ndonj lidhje mes vete, as t ndar dhe as t bashkuar. T 14 pikat e treshes, t cila po i modifikon, pr t ardhmen e statusit juridiko-politik t Kosovs, nuk jan asgj m shum sesa baz pr raportin q duhet dorzuar Sekretarit t Prgjithshm t OKB-s. Ndrsa q edhe plani amerikan nuk sht asgj me shum sesa shptim i fytyrs, jo vetm t saj, por edhe t Evrops, para kmbngulsis dhe refuzimit rus q tu bindet krkesave t perndimit.
Nse e citojm prsri Machiavelli, ai ka thn se, sht e paarsyeshme t pressh q nj njeri i armatosur ti bindet njeriut t paarmatosur, ose q nj i paarmatosur t mbetet i sigurt e i padmtuar kur shrbyesit i ka t armatosur. A nuk do t gjendeshin apo prballeshin me nj gjendje t till sot Kosova dhe Serbia?,-nse lihen n ndonj lidhje? Si mund t pressh pajtim dhe ecje prpara t ktyre dy vendeve apo popujve mbi kto raporte?
Por, jan kto propozime t hartuara nga parapolitika apo jan konkluzione t nxjerra nga qndrimet e palve t paraqitura n negociata? As plani i par dhe as i dyti, nuk sht larg prezantimeve q kan
palt. N fakt ata vetm sa po tentojn q propozimet e palve ti shndrrojn n nj plan t prbashkt. Kujtojeni Traktatin e Miqsis t pals kosovare dhe propozimin serb q i ofron Kosovs do gj tjetr, prve ulses n OKB, politiks s jashtme dhe ushtris,-dhe do ta vreni se jan t prfshira brenda 14 pikave t treshes negociuse dhe propozimi amerikan pr statusin e Kosovs.
N fakt ajo far ndryshon n kt rast sht qasja e implementimit q treshja dhe amerikant kan menduar ta realizojn, pr dallim nga palt q propozojn kto zgjidhje. Evropiant marrin si model Gjermanin e viteve t 70-ta t shekullit XX, ndrsa jo shum larg ksaj ideje, por duke u prshtat me shum me modelet e avancuara ekonomike t vendeve pa sovranitet dhe juridiksion politiko-juridik t njohur ndrkombtarisht si Hong Kongu apo Tajvani, sht ideja e zgjidhjes s shtjes s Kosovs nga pala amerikane. A nuk tingllojn kto propozim-zgjidhje si tendenc pr ta palestinizuar procesin politik n Kosov, e q aq shum i sht ikur komentimit t ktij termi? N fakt kjo ka qen edhe ideja ruse e zgjidhjes s statusit t Kosovs.
Nga kjo shihet se t dy palt, si evropiant dhe amerikant po tentojn t sjellin modelin me t mir pr tejkalimin e krizs apo status-quo-s n t ciln sht futur Kosova. Q n fillim ka qen e qart se bashksia ndrkombtare do t prpiqet pr t gjetur nj kompromis t ri n brendin e pakos s Ahtisarit. Ajo nuk lejon dhe as pranon t dal e dshtuar apo ti atribuohet dshtimi. Ata po tentojn q kompromisin e arritur nga ish presidenti finlandez, Martih Ahtisari, ta drgojn me tutje, drejt kompromisit apo kompromiseve mbi kompromiset. A duhet toleruar lojrat e tilla m tutje, apo udhheqsit politik t Kosovs duhet ti ndalojn, duke marr vendim pas 10 dhjetorit?
Nse lidershipi i Kosovs nuk vepron pas 10 dhjetorit, ky kompromis apo kto kompromise do t vazhdojn t krkohen edhe me tutje prmes formave dhe propozimeve t ndryshme, ndoshta duke modifikuar propozimet q tani jan prezantuar. Nse prcillet me kujdes logjika diplomatike e bashksis ndrkombtare, vrehet se mund t jen t kota deklaratat se nuk do t ket shtyrje t re, pas 10 dhjetor. Shtyrje mund t mos ket, por me keq se kaq, pezullim apo ngrirje t procesit deri n qetsimin apo ftohjen e gjakrave mes palve.
Arritja n kt prfundim lidhet me insistimin e Evrops q Kosova t prezantohet si nj problem evropian, duke synuar ti arrijn dy objektiva: ta largojn Rusin nga e drejta pr tu przier n kt shtje dhe ta zmbraps ShBA-n nga insistimi i saj q n fund t procesit, me 10 dhjetor, Kosova t jet e pavarur. Evropa me kt, m shum ka dshiruar q duke tentuar t godas nj shenj t caktuar, Rusin, t godas pikrisht shenjn q ka dashur m s shumti n kt rast, ShBA-n.
Nse Evropa i arrin kto synime, zgjidhja pr Kosovn do t jet evropiane dhe ne e dim se far jan kto zgjidhje! Jan zgjidhje gjysmake, q len hapsir apo premisa pr nj kriz t re. Kujtojeni Bosnjn, Kosovn n vitin 1998/99, Luginn e Preshevs dhe Maqedonin, pr t par suksesin dhe angazhimin evropian pr zgjidhjen e problemeve.
Pr t mos lejuar t ndodhin zgjidhje t tilla, Kosova duhet t bhet gati t veproj e para. Ndryshe t pressh plqimin e Qipros pr ta njohur vullnetin e popullit t Kosovs pr pavarsi, sht gati e njjta gj, sikur t pressh nga xhelati t ta fal jetn. Evropa i vlerson vetm ata q jan t armatosur mir ose jan t gatshm t paguajn, por jo edhe ata q nuk jan n kt gjendje. A jan t gatshm shqiptart t paguajn ende pr pavarsin e tyre?
Evropa duhet t kuptoj, nse nuk e ka kuptuar, se duhet t godas drejt e n problem dhe t mos i sillet rreth e rrotull, duke u munduar t shkoq nga t dy palt dika ose si thon, t dy palve tu plotsohen dhe mohohen nga 50% t krkesave. Kjo nuk sht zgjidhje! Mos definimi i problemit nuk sht zgjidhje! Zgjidhje sht q pas 10 dhjetorit Kosova t njihet shtet dhe n t njjtn koh ti bhet e qart Serbis se nuk guxon t ndrmerr hapa q detyrojn NATO-n t godas prsri. Vetm sinjalet e tilla e qartsojn problemin dhe i japin zgjidhje atij. Ish presidentin amerikan, Xhon Kenedi, n prballje me ish udhheqsin rus, Hurushovin, kishte deklaruar se, ne nuk e duam luftn, por at po na e krkojn. Ne e duam paqen, por nuk do t dorzohemi pr shkak t saj.