ANALIZË – SHBA-Kinë thjesht një përplasje titanësh
PARIS, 17 prill /ATSH-AFP/ – Në sfondin e përshkallëzimit të luftës tregtare midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, më poshtë do të gjeni një profil krahasues të dy fuqive kryesore ekonomike të botës.
– Gjigantë gjeografikë dhe demografikë –
Shtetet e Bashkuara dhe Kina, me një sipërfaqe prej më shumë se nëntë milionë km2 secila, janë ndër katër vendet më të mëdha në botë, pas Rusisë dhe Kanadasë.
Por, Kina, me 1,4 miliardë banorë deri në fund të vitit 2024 sipas statistikave kombëtare, vendi i dytë më i populluar në botë pas Indisë, ka katër herë më shumë banorë se Shtetet e Bashkuara.
– Fuqi ekonomike –
Shtetet e Bashkuara janë ekonomia më e madhe në botë, me një GDP prej më shumë se 29 trilionë dollarësh në 2024, e ndjekur nga Kina (më shumë se 18 trilionë dollarë), sipas vlerësimeve të Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN).
Kina ishte eksportuesja më e madhe në botë i mallrave vitin e kaluar (3,58 trilionë dollarë) dhe Shtetet e Bashkuara ishin importuesi më i madh (3,36 trilionë dollarë), sipas Organizatës Botërore të Tregtisë (OBT).
Shtetet e Bashkuara kanë një deficit të madh tregtar me Kinën në mallra (355 miliardë dollarë në 2024 sipas OKB-së). Që nga kthimi në Shtëpinë e Bardhë, presidenti i SHBA-së, Donald Trump ka vendosur një shtesë doganore kumulative prej 145% për produktet kineze. Pekini u hakmor me një normë që tani arrin në 125%.
– Ndotës të mëdhenj –
Kina është emetuesja më e madhe në botë e gazrave serrë, e ndjekur nga Shtetet e Bashkuara.
Shtetet e Bashkuara ishin zotuar të përgjysmojnë emetimet e tyre deri në vitin 2030 në krahasim me vitin 2005, por Donald Trump, një skeptik i hapur ndaj klimës, njoftoi tërheqjen e mëtejshme të vendit të tij nga Marrëveshja e Parisit.
Kina është zotuar të stabilizojë emetimet e saj të CO2 deri në vitin 2030 dhe më pas të arrijë neutralitetin deri në vitin 2060.
– Gjigantë digjitalë –
Shtetet e Bashkuara posedojnë gjigantët digjitalë Google, Apple, Facebook, Amazon dhe Microsoft, ndërsa Kina ka gjithashtu gjigantët e saj të teknologjisë, motori i kërkimit Baidu, Alibaba për tregtinë elektronike, Tencent për rrjetet sociale dhe video-lojërat dhe telefonat inteligjentë Xiaomi.
Rivaliteti teknologjik kino-amerikan manifestohet edhe në inteligjencën artificiale (IA). Që nga fillimi i ChatGPT në nëntor 2022, modelet gjeneruese të IA janë përhapur në Shtetet e Bashkuara dhe Kinë. Startup-i kinez DeepSeek, i themeluar në vitin 2023, ”prishi” botën e IA në janar me chatbotin e tij R1, duke përputhur performancën e konkurrentëve të tij amerikanë me një kosto më të ulët.
Një ligj i miratuar në vitin 2024 nga Kongresi Amerikan kërkon që ByteDance e Kinës të heqë dorë nga kontrolli i operacioneve amerikane të rrjetit social TikTok – i akuzuar se ka lejuar autoritetet kineze të mbledhin në mënyrë të parregullt të dhëna për përdoruesit amerikanë – ose të përballet me një ndalim në Shtetet e Bashkuara. Donald Trump ka shtyrë afatin, i caktuar tani për 19 qershor.
– Fuqi ushtarake –
Shtetet e Bashkuara mbetën deri tani shpenzueset më të mëdha në sektorin ushtarak në vitin 2023. Ato shpenzuan 916 miliardë dollarë për të, tre herë më shumë se Kina, e cila u rendit e dyta (296 miliardë dollarë), sipas Institutit Ndërkombëtar të Kërkimit të Paqes në Stokholm (SIPRI).
Shtetet e Bashkuara, së bashku me Rusinë, mbajnë gati 90% të armëve bërthamore në botë (me më shumë se 5 000 koka bërthamore secila në fillim të vitit 2024, përfshirë ato të tërhequra dhe në pritje të çmontimit), shumë përpara Kinës, e cila ka 10 herë më pak.
– Gara në hapësirë -
Kina, e cila dërgoi astronautin e saj të parë në hapësirë në vitin 2003, ka investuar miliarda euro në programin e saj hapësinor në dekadat e fundit për të kapur Shtetet e Bashkuara dhe Rusinë.
Në vitin 2019, ajo zbarkoi një anije kozmike në anën e largët të Hënës, e para në botë, dhe në vitin 2021, zbarkoi një robot të vogël në Mars. Ajo synon të dërgojë një mision të drejtuar në Hënë deri në vitin 2030, ku dëshiron të ndërtojë një bazë.
Programi ”Artemis” i NASA-s planifikon që astronautët amerikanë të kthehen në Hënë në vitin 2027 dhe misionet e ardhshme në Mars. Për të ulur koston e misioneve, agjencia amerikane zgjodhi disa vite më parë të ngarkonte kompanitë private për të dërguar pajisje dhe teknologji në Hënë./ a.jor.