Analiza e BBC: Si studentët rrëzuan dominimin 14-vjeçar të Vuçiçit në Serbi! Strategjia e re për të sfiduar pushtetin

Lëvizja studentore në Serbi, e lindur pas një tragjedie që tronditi vendin, u shndërrua në një mobilizim të gjerë qytetar kundër korrupsionit dhe neglizhencës qeveritare. Brenda më pak se dy vitesh, studentët arritën të sfidojnë dominimin politik 14-vjeçar të Aleksandër Vuçiçit dhe të bashkojnë pjesë të ndryshme të shoqërisë rreth kërkesës për ndryshim, shkruan BBC. 

Gjithçka nisi më 1 nëntor 2024, kur një strehë betoni u shemb në hyrje të stacionit hekurudhor të Novi Sadit, duke shkaktuar vdekjen e 16 personave. Ngjarja nxiti zemërim të madh publik dhe u kthye në simbol të shqetësimeve për korrupsionin dhe përgjegjësinë institucionale në Serbi.

Studentët dolën në rrugë, fillimisht për të kërkuar drejtësi dhe llogaridhënie. Protestat që nisën në universitete dhe në rrugët e qyteteve u zgjeruan gradualisht, duke përfshirë fermerë, artistë, gjyqtarë dhe qytetarë nga shtresa të ndryshme të shoqërisë.

Nga protestat studentore te një lëvizje kombëtare

Sipas analizës së publikuar nga BBC, një nga faktorët kryesorë të suksesit të lëvizjes ishte aftësia e saj për të fituar besimin e qytetarëve dhe për t’u shtrirë përtej universiteteve. Ndryshe nga partitë tradicionale të opozitës, studentët arritën të krijonin një mobilizim që mbështetej te kërkesat për drejtësi, sundim të ligjit dhe luftë kundër korrupsionit.

Lëvizja nuk kishte një udhëheqës të vetëm dhe as një strukturë tradicionale partiake. Vendimmarrja organizohej përmes asambleve studentore, të njohura si plenume, ndërsa protestat u shtrinë në të gjithë vendin.

Në mars të vitit 2025, Beogradi u bë skenë e një prej protestave më të mëdha kundër qeverisë në historinë e Serbisë. Presioni politik u rrit dhe, në janar të po atij viti, kryeministri serb dha dorëheqjen në një përpjekje për të zbutur tensionet.

Një strategji e re për të sfiduar pushtetin

Një tjetër element i rëndësishëm ishte vendimi i studentëve për të kaluar nga protestat në përfaqësimin institucional. Lëvizja mbështeti kandidatë për të gjitha 250 vendet e parlamentit, por vetë studentët nuk garuan si kandidatë.

Në listë u përfshinë profesionistë, profesorë, figura të njohura publike dhe ish-guvernatori i Bankës Kombëtare të Serbisë, Dejan Soskic. Sipas BBC-së, të paktën 135 kandidatë të listës mendohej se kishin siguruar vende në parlament.

Strategjia synonte që përfaqësuesit e zgjedhur të çonin brenda institucioneve kërkesat që studentët kishin artikuluar gjatë protestave.

Programi i lëvizjes përfshin 11 pika, mes të cilave luftën kundër korrupsionit, reformimin e sektorit të brendshëm, kufizimin e ndikimit politik mbi mediat publike dhe ndalimin e emërimeve në ndërmarrjet publike mbi bazën e përkatësisë partiake.