Antarsimi n NATO dhe zhvillimi ekonomik
Shqipria n samitin e NATO-s n Bukuresht mori ftesn pr antarsim t plot n Organizatn Politiko-Ushtarake te Atllantikut t Veriut.Ashtu si shumica e ish vndeve komuniste, prej viteve 1990 dhe deri me sot Shqipria ka prcaktuar dy objektiva kryesore:antarsimin n NATO dhe antarsimin n Bashkimin Europian. Zgjerimi ktyre dy organizatave Perndimore ,nnkupton prfshirjen edhe t ish vndeve lindore n rajonin e liris politike dhe t mirqnies ekonomike ,t cilat ruhen nga institucionet demokratike dhe marrdhniet ushatarake q vendosen midis vndeve antare.sht e leht t kuptohet se, prse sht e rndsishme nga pikpamja e zhvillimit politik dhe ekonomik t nj vndi antarsimi tij n NATO. Pr tu
antar t NATO-s sht e nevojshme t realizohen disa kushte ,kushte t cilat tregojn pjekurin politike dhe zhvillime ekonomike t nivelit t lart t nj vndi. Nj ekonomi e tregut t lir , e cila punon mir dhe siguron nj performans t nj ekonomie t fuqishme prbn rndsi t madhe n mbshtetjen e infrastrukturs ushtarake dhe pjesmarrjes n prballimin e nevojave t Aleancs. Nga ana tjetr, edhe institucionet demokratike,sigurojn mbrojtjen e te drejtave themelore te njeriut dhe parandalojn konfliktetet vendore dhe rajonale. Por, prsri mund t diskutohet se sa inflenc t madhe ka n zhvillimin ekonomik antarsimi n NATO.Aleanca e NATO-s tani nuk sht aleanc , si ajo q ishte n periudhen e Lufts s Ftoht.Tashm nuk ekziston m komunizmi Sovjetik, i cili isht armiku ideollogjik m i madh i Perndimit.Tani nuk ekziston m Traktati i Varshavs.Tani nuk ekziston m sistemi socalist i ekonomis.Pr kto arsye ,Aleanca sht e detyruar t sqaroj interesat e prbashkta funksionale dhe t njoh shum mir misionet e saj . Pr kt ,duhet t merren n konsiderat edhe influencat e globalizimit t bots.Rajoni ekonomik m dinamik i ditve tona nga i cili rrjedhin parat kesh; jan Azia me Pacifikun.Por ky dinamizm me projektet e reja strategjike do t shtrihet edhe drejt Ballkanit .Por antarsimi n NATO i vndeve t Ballkanit Perndimor nuk sht vetm njri nga elementt q do t nxis prparimin ekonomik n kto zhvillime.N bot ka edhe vnde q nuk jan antare t Alenacs dhe megjithe kt, kan siguruar prparime t mdha n zhvillimet ekonomike.Pr mos shtrirjen pa kufi edhe t Shteteve t Bashkuara t Ameriks ,e cila sht antarja kyce e NATO-s,sht e nevojshme t ekuilibrohen burimet e mdha teknollogjike,ushtarake dhe eknomike t saj.N rast se nuk sqarohen reciprocitetet e nevojshme,ashtu sic ndodhi n periudhn e Lufts s Ftoht, Shtetet e Bahkuara t Ameriks influencojn n drejtimin negative n kapacitetin e mbshtetjes materiale t aleatve.Nj rrug e sigurimit t ksaj mbshtetjeje mund te jet partneriteti strategjik, i cili fillon t bhet edhe m efektiv duke shkuar drejt ndrtimit t marrdhnieve dy palshe ,numri t cilave sht rritur n vitet e fundit.Por kto parneritete nga pikpamja e nj bashkpunimi ekonomik t sakt dhe t fitimeve reciproke jan t pa mjaftueshme. N disa situata , kto partneritete mund t punojn me organizata t tjera t ngritura me ligjet e prgatitura nga Bashkimi Europian .Shmblli m i afrt i ksaj sht marrveshja , e cila u firmos me Bechtel pa
nj tender n parshatatshtatje me rregullat e Rumanise,pr projektin e rrugs kryesore Brasov-Bors,projekt i cili u muar pr studim nga ana e Komisionit Europian.Antarsimi n NATO pr Kroacin,Shqiprin dhe Maqedonin ,duhet vlersuar s bashku me pjesmarrjen e tyre n Bashkimin Europian.Bashkimi Europian ,e shikon vehten si nj force shtytse t shklqyer per ndryshimin dhe modernizimin institucinal. Mundsia e pjesmarrjes n Bashkimin Europian ,sqaron shpejtsin e ndryshimit n kto vnde dhe siguron hyrjen e kapitalit t rndsishm n ekonomin kombtare.Nse pr kto tre vende merret objektivi i vitit 2009 pr Kroacine dhe 2012-2014 pr Shqiprin dhe Maqedonin ,athere do t prshpejtohen edhe m shum reformat. Objektivi i NATO-s n Ballkanin Perndimor sht sigurimi i stabilitetit dhe i nj mbshtetjeje t fuqishme q ndihmon n pastrimin e mosmarrveshjeve dhe t armiqsive etnike q vazhdojn t jene brnda kufijve kombtar, t cilat shprehet m shum n Srbi,n Bosnj Hercegovine dhe pjesrisht n Maqedoni. Por n Kroaci,Shqipri dhe n Maqedoni , edhe Bashkimi Europian tani merr nj forc q mbshtet zhvillimin ekonomik dhe q drejton ndryshimin demokratik cdo dit e m tepr. Bashkimi Europian n t njjtn koh luan rol t rndsishm n sigurimin e ndihms ekonomike n kto vnde. Antarsimi i plot n NATO-s I ktyre tre vndeve prmban rndsi shum t madhe nga pikpamja e zhvillimit ekonomik t Europs Juglindore.Por prsri antarsimi n NATO n nj situat gjeopolitike t komplikuar sht larg realitetit t nj zgjidhje q zgjidh t gjitha problemet.Pr m tepr, antarsimi n NATO-s dhe n Bashkimin Europian nuk duhet t vlersohen si alternativa t brjes se politiks s zgjuar dhe politiks vendore t stabilitetit .Kapaciteti i sigurimit t kushteve t nevojshme pr prparimin ekonomik afat gjat dhe t partneritetit Euro-Atllantik prsri varet shum nga vet vndet e interesuara.Energjia ,e cila ka forcn shtytse t reformave, duhet t vij nga brnda.Prandaj periudha e antarsimit t plot n NATO do t jet prova e shfrytzimit t energjive t brndshm politike,ekonomike dhe ushtarake n reformat q jan kushtzuar : Reforma Zgjedhore dhe Reforma n Drejtsi,pa prjashtuar vazhdimin e mtjshm t reformave n Forcat e Armatosura e strukturat e tjera t siguris.Pra t gjitha kto reforma q do t kryhen n kuadrin e antarsimit t plot n NATO do t forcojn shtetin demokratik ligjor,do t rrisisn sigurin dhe stabilitetin n luftn kundr krimit t organizuar dhe korrupsinit dhe do ti japin hapsira invetsimeve strategjike t huaja dhe t vndit.Prandaj anatrsimi n NATO Shqiperin do ta afroj me paradhomn e Bashkimit Europian dhe do ta shkurtoje kohn e integrimit t plot n Alenacn Politike dhe Ekonomike t Bashkimit Europian.Shqiptart tani kan t drejt t shpresojn,kan t drejt t mndojn se Shqipria do t bhet,kan t drejt t mndojn se edhe politika do t pastrohet m shpejt,kan t drejt t shpresojn se edhe niveli ekonomik do t rritet m shpejt.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare
antar t NATO-s sht e nevojshme t realizohen disa kushte ,kushte t cilat tregojn pjekurin politike dhe zhvillime ekonomike t nivelit t lart t nj vndi. Nj ekonomi e tregut t lir , e cila punon mir dhe siguron nj performans t nj ekonomie t fuqishme prbn rndsi t madhe n mbshtetjen e infrastrukturs ushtarake dhe pjesmarrjes n prballimin e nevojave t Aleancs. Nga ana tjetr, edhe institucionet demokratike,sigurojn mbrojtjen e te drejtave themelore te njeriut dhe parandalojn konfliktetet vendore dhe rajonale. Por, prsri mund t diskutohet se sa inflenc t madhe ka n zhvillimin ekonomik antarsimi n NATO.Aleanca e NATO-s tani nuk sht aleanc , si ajo q ishte n periudhen e Lufts s Ftoht.Tashm nuk ekziston m komunizmi Sovjetik, i cili isht armiku ideollogjik m i madh i Perndimit.Tani nuk ekziston m Traktati i Varshavs.Tani nuk ekziston m sistemi socalist i ekonomis.Pr kto arsye ,Aleanca sht e detyruar t sqaroj interesat e prbashkta funksionale dhe t njoh shum mir misionet e saj . Pr kt ,duhet t merren n konsiderat edhe influencat e globalizimit t bots.Rajoni ekonomik m dinamik i ditve tona nga i cili rrjedhin parat kesh; jan Azia me Pacifikun.Por ky dinamizm me projektet e reja strategjike do t shtrihet edhe drejt Ballkanit .Por antarsimi n NATO i vndeve t Ballkanit Perndimor nuk sht vetm njri nga elementt q do t nxis prparimin ekonomik n kto zhvillime.N bot ka edhe vnde q nuk jan antare t Alenacs dhe megjithe kt, kan siguruar prparime t mdha n zhvillimet ekonomike.Pr mos shtrirjen pa kufi edhe t Shteteve t Bashkuara t Ameriks ,e cila sht antarja kyce e NATO-s,sht e nevojshme t ekuilibrohen burimet e mdha teknollogjike,ushtarake dhe eknomike t saj.N rast se nuk sqarohen reciprocitetet e nevojshme,ashtu sic ndodhi n periudhn e Lufts s Ftoht, Shtetet e Bahkuara t Ameriks influencojn n drejtimin negative n kapacitetin e mbshtetjes materiale t aleatve.Nj rrug e sigurimit t ksaj mbshtetjeje mund te jet partneriteti strategjik, i cili fillon t bhet edhe m efektiv duke shkuar drejt ndrtimit t marrdhnieve dy palshe ,numri t cilave sht rritur n vitet e fundit.Por kto parneritete nga pikpamja e nj bashkpunimi ekonomik t sakt dhe t fitimeve reciproke jan t pa mjaftueshme. N disa situata , kto partneritete mund t punojn me organizata t tjera t ngritura me ligjet e prgatitura nga Bashkimi Europian .Shmblli m i afrt i ksaj sht marrveshja , e cila u firmos me Bechtel pa
nj tender n parshatatshtatje me rregullat e Rumanise,pr projektin e rrugs kryesore Brasov-Bors,projekt i cili u muar pr studim nga ana e Komisionit Europian.Antarsimi n NATO pr Kroacin,Shqiprin dhe Maqedonin ,duhet vlersuar s bashku me pjesmarrjen e tyre n Bashkimin Europian.Bashkimi Europian ,e shikon vehten si nj force shtytse t shklqyer per ndryshimin dhe modernizimin institucinal. Mundsia e pjesmarrjes n Bashkimin Europian ,sqaron shpejtsin e ndryshimit n kto vnde dhe siguron hyrjen e kapitalit t rndsishm n ekonomin kombtare.Nse pr kto tre vende merret objektivi i vitit 2009 pr Kroacine dhe 2012-2014 pr Shqiprin dhe Maqedonin ,athere do t prshpejtohen edhe m shum reformat. Objektivi i NATO-s n Ballkanin Perndimor sht sigurimi i stabilitetit dhe i nj mbshtetjeje t fuqishme q ndihmon n pastrimin e mosmarrveshjeve dhe t armiqsive etnike q vazhdojn t jene brnda kufijve kombtar, t cilat shprehet m shum n Srbi,n Bosnj Hercegovine dhe pjesrisht n Maqedoni. Por n Kroaci,Shqipri dhe n Maqedoni , edhe Bashkimi Europian tani merr nj forc q mbshtet zhvillimin ekonomik dhe q drejton ndryshimin demokratik cdo dit e m tepr. Bashkimi Europian n t njjtn koh luan rol t rndsishm n sigurimin e ndihms ekonomike n kto vnde. Antarsimi i plot n NATO-s I ktyre tre vndeve prmban rndsi shum t madhe nga pikpamja e zhvillimit ekonomik t Europs Juglindore.Por prsri antarsimi n NATO n nj situat gjeopolitike t komplikuar sht larg realitetit t nj zgjidhje q zgjidh t gjitha problemet.Pr m tepr, antarsimi n NATO-s dhe n Bashkimin Europian nuk duhet t vlersohen si alternativa t brjes se politiks s zgjuar dhe politiks vendore t stabilitetit .Kapaciteti i sigurimit t kushteve t nevojshme pr prparimin ekonomik afat gjat dhe t partneritetit Euro-Atllantik prsri varet shum nga vet vndet e interesuara.Energjia ,e cila ka forcn shtytse t reformave, duhet t vij nga brnda.Prandaj periudha e antarsimit t plot n NATO do t jet prova e shfrytzimit t energjive t brndshm politike,ekonomike dhe ushtarake n reformat q jan kushtzuar : Reforma Zgjedhore dhe Reforma n Drejtsi,pa prjashtuar vazhdimin e mtjshm t reformave n Forcat e Armatosura e strukturat e tjera t siguris.Pra t gjitha kto reforma q do t kryhen n kuadrin e antarsimit t plot n NATO do t forcojn shtetin demokratik ligjor,do t rrisisn sigurin dhe stabilitetin n luftn kundr krimit t organizuar dhe korrupsinit dhe do ti japin hapsira invetsimeve strategjike t huaja dhe t vndit.Prandaj anatrsimi n NATO Shqiperin do ta afroj me paradhomn e Bashkimit Europian dhe do ta shkurtoje kohn e integrimit t plot n Alenacn Politike dhe Ekonomike t Bashkimit Europian.Shqiptart tani kan t drejt t shpresojn,kan t drejt t mndojn se Shqipria do t bhet,kan t drejt t mndojn se edhe politika do t pastrohet m shpejt,kan t drejt t shpresojn se edhe niveli ekonomik do t rritet m shpejt.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare