Arabia Saudite rinovon përpjekjet për F-35 gjatë vizitës së princit bin Salman në Washington

Vizita e princit të kurorës së Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman, në Shtetet e Bashkuara ka rikthyer në qendër të vëmendjes kërkesën shumëvjeçare të Riadit për të blerë avionët luftarakë amerikanë F-35. Takimi i tij në Shtëpinë e Bardhë me Presidentin Donald Trump, i pari që prej vitit 2018, sinjalizoi një afrim të ri mes dy vendeve dhe një qasje më të hapur të administratës së Trump ndaj kërkesave saudite.

Gjatë bisedimeve, Trump konfirmoi publikisht mbështetjen për shitjen e deri në 48 avionëve F-35 Arabisë Saudite, një marrëveshje që administratat e mëparshme amerikane e kishin refuzuar për shkak të kundërshtimit të ashpër nga Izraeli dhe domosdoshmërisë për të ruajtur “epërsinë ushtarake cilësore” të tij në Lindjen e Mesme.

Çfarë është F-35?

F-35 është një familje avionësh të gjeneratës së pestë, e zhvilluar nga Lockheed Martin. E njohur zyrtarisht si F-35 Lightning II, platforma kombinon teknologji stealth, sensorë të avancuar dhe sisteme integrimi të të dhënave që i mundësojnë pilotit një panoramë të plotë të fushëbetejës.

Avioni është projektuar jo vetëm për misione goditëse, por edhe për zbulim, koordinim dhe dominim ajror, duke u konsideruar një nga mjetet më të sofistikuara luftarake në botë. Në prodhimin dhe montimin e tij marrin pjesë partnerë ndërkombëtarë si Britania, Italia, Australia, Kanadaja, Holanda, Norvegjia dhe Danimarka.

Variantet kryesore të F-35

F-35A – modeli standard për pistat tokësore, me armë e karburant të integruar brenda trupit për të ruajtur stealth-in.

F-35I “Adir” – versioni i personalizuar për Izraelin, me teknologji shtesë vendase dhe mundësi integrimi të armëve izraelite.

F-35B – variant me ngritje të shkurtër dhe ulje vertikale, i përdorur nga Italia, Japonia, Britania, Singapori dhe SHBA.

F-35C – modeli i projektuar për aeroplanmbajtëse, me krahë më të mëdhenj dhe rreze më të largët veprimi.

Pse Arabia Saudite kërkon F-35?

Riad synon ta përfshijë F-35 në flotën e tij për arsye thelbësore strategjike:

Forcim të mbrojtjes ajrore përballë kërcënimeve nga Irani dhe aleatët e tij në rajon.

Modernizim të forcave ajrore, duke i përafruar me standardet e fuqive të mëdha.

Rritje të rolit gjeopolitik, në një klimë ku rivalitetet rajonale janë intensifikuar.

Zgjerim të bashkëpunimit me SHBA, si pjesë e vizionit të bin Salman për modernizimin e aparatit të mbrojtjes.

Për Arabinë Saudite, sigurimi i F-35 do të përfaqësonte një rritje të ndjeshme të kapaciteteve ushtarake dhe një pozicion më të fortë në ekuilibrat e Gjirit Persik.

Pse SHBA e ka refuzuar më herët?

Shitja e F-35 është ndaluar vazhdimisht nga administratat amerikane për disa arsye kyçe:

Kundërshtimi i Izraelit, që e sheh F-35 si element thelbësor të avantazhit të tij strategjik.

Politika e ruajtjes së “epërsisë ushtarake cilësore”, e cila ndalon pajisjen e vendeve arabe me teknologji të barabartë me atë izraelite.

Çështjet e të drejtave të njeriut në Arabinë Saudite, veçanërisht pas vrasjes së gazetarit Jamal Khashoggi në vitin 2018.

Qasja e administratës së Trump

Presidenti Trump ka shprehur qartë synimin për të përmbysur kufizimet e mëparshme. Ai ka minimizuar kritikat e lidhura me Khashoggin dhe ka deklaruar hapur se Arabia Saudite “mund të marrë të njëjtët F-35 që ka Izraeli”, duke sinjalizuar një shkëputje të dukshme nga politika tradicionale amerikane në Lindjen e Mesme.

A mund ta bllokojë Kongresi?

Po. Edhe pse presidenti mbështet marrëveshjen, Kongresi amerikan mban autoritetin për të bllokuar shitjen e armëve të teknologjisë së lartë. Votimi pritet të jetë i ndërlikuar, për shkak të:

ndikimit të fortë të lobit pro-Izrael,

shqetësimeve për të drejtat e njeriut në Arabinë Saudite,

frikës se shitja mund të destabilizojë balancat rajonale.

Çfarë pritet më tej?

Vizita e princit bin Salman ka forcuar perceptimin se marrëveshja mund të avancojë, por procesi mbetet i hapur. Mbështetja e Trump e shtyn çështjen përpara, ndërsa vendimi final do të varet nga Kongresi.

Shitja e F-35 mbetet një nga zhvillimet më të rëndësishme të politikës së jashtme amerikane të momentit, me potencial për të ndryshuar ekuilibrat e sigurisë në Lindjen e Mesme.