Arsimi kombtar dhe vendi i shkollave private
Arsimi kombtar dhe vendi i shkollave private
Elementi m i rndsishm pr tu
pjes prbrse e standarteve arsimore me vndet e Bashkimit Europian sht gjuha e huaj dhe shkencat kompjuterike. Pr kt domosdoshmri tani jan ndrgjegjsuar t gjith: Qeveria,Ministria e Arsimit,prindrit dhe vet nxnsit e studentt e t gjitha niveleve.
Prandaj,n ndryshimet e kurikulave sht marr n konsideat objektivi prmbajtjes s vecorive t zhvillimit t aftsive t t menduarit e t zgjidhjes s problemeve nga ana e nxnsve, si dhe t mundsis s prdorimit t teknollogjis s informacionit prej tyre. Por, megjithe prpjekjet e Ministris s Arsimit dhe Shkencs ,t cilat nuk jan t pakta ,zhvillimet n kt fush nuk mund t jen t mjaftueshme.
Dhe ky realitet nuk sht vetm n Shqipri,por n t gjitha vndet e bots n zhvillim,mbasi pr ndrtimin e shkollave , kampusve universitare dhe paisjen e tyre me infrastukturn teknollogjike bashkekohere nevojiten investime me shuma t mdha financiare. Nse do t realizohesh ky objektiv pr nj koh t shkurtr,athere do t mund t zvoglohej numri i nxnsve n klasa nga 50 n 20 dhe do t arriheshin prfundimet q dshironim n msimin e gjuhs s huaj dhe teknollogjin elektronike.
Duke qen se ky objektiv shtetror nuk mund t realizohet vetm nprmjt shkollave publike ,n rendin e dits kan dalur shkollat me investime private , t cilat mund t ndjekin m me shpejtsi shkencn dhe teknollogjin q po prparojn me nj shpejtsi t pa par.
Prandaj, pr tiu bashkuar ksaj epoke dhe pr t arritur nivelin e arsimit t vndeve bashkkohore prindrit shqiptar sakrifikojn shum pr tu dhn fmijve nj arsim kulatitativ dhe efektiv.Ata jan ndrgjegjsuar se tani forc shtytse e konkurencs pr rritjen dhe zhvillimin e ekonomis sht vetm arsimi dhe shpenzimet q kryehen n kt periudh pr arsimim ,kthehen n nj koh shum t shkurter n vlera monetare.
Raporti i shkollave private me ato publike n arsimin para universitar n vndin ton nuk sht m shum se 2 %.Ky lloj arsimi mund t rritet vetm me mbshtetjen e Ministrise se Arsimit,mbshtetje e cila do t sillte lehtsimin e kontigjenteve n shkollat shtetrore. Kjo mbshtetja duhet t filloj q nga shmangia e zvarritjeve t pa fundme pr dhnien e lejeve e deri n kontrollet e gjithanshme q duhet t ushtrojn pr organizizmin dhe nivelin arsimor n kto shkolla.
N disa vnde t bots, Ministria e Arsimit mbshtet direk me para nj pjs t nxnsve t avancuar pr tu arsimuar n kolegje me emr. Pr kt Ministria e Arsimit llogarit shpenzimet vjetore q I prkasin nj nxnsi n shkollat publike dhe kt sasi leksh ua japin prindrve q dshirojn t arsimoj fmijt n shkollat private. Prindi mbi kt shum shton edhe nj sasi t nevojshme dhe fmijn e arsimon ne kto shkolla shkolla.
Por,hapja e shkollave te reja private, funksionimi i arsimit m kualitativ dhe m i rehatshm se sa ai i shtetit,nnkupton ndarjen e burimeve m t mdha nga ana e shtetit pr fmijt e familjeve me t ardhura m t pakta,t cilat nuk mund t kontribuojn n asnj lloj mnyre me para pr arsimimin e fmijve t tyre. Por, fatkeqsisht shum njerz prej nesh e paragjykojn arsimin privat.
T mos harrojm se kta njerz kan ngelur shum mbrapa nga aftsia e t kuptuarit e t vlersuarit t ekzistencn s sektorit privat edhe n fushn e arsimit. Ata nuk e kuptojn se shkollat private licensohen sipas nj ligji t caktuar,dhe ato jan pjes prbrese e arsimit kombtar.Ato ashtu si licensohen nga shteti, ashtu jan edhe n kontrollin e tij pr realizimin e programeve dhe t gjithe elementve t tjer.
Nqoftse ne nuk dshirojm t ngelemi nj vnd i dnuar n jet,duke na radhitur n periferite e bots, jemi t detyruar t aplikojm n jet konceptin e arsimit q i nevojitet kohs. Sot n Shqpri sistemin e Arsimin Privat Turgut Ozal dhe Harry Fullc mund ta krahasojm me kolegjet m t mira n Angli.Nxensit e ktyre dy super kolegjeve vazhdojn studimet e larta n universitetet m t mira n Amerik,Angli,Franc,Gjermani,Austri,Turqi .
Dhe shkaku kryesor i sukseseve t tyre qndron tek perfeksoinimi gjuhs Angleze dhe kompjuterit.Nqoftse raporti i shkollave private brnda nj periudhe t afrt mbrin tek 10 % , kjo do t thot, q ngarkesa financiare e mijra nxnsve do t shkarkohet nga Ministria e Arsimit. Kshtu q burimet e buxhetit ekzistues do t mund ti prdor pr arsim m kualitativ pr femijt me rezultate t larta ,por q familjet e tyre nuk kan mundsi finaciare.
Kur m lart krkuam mbshtetjen e Ministris s Arsimit, mbshtetje nuk do t thot q n Shqipri t na ngrihet nj sistem piramidal edhe n fushn e arsimit. Licensat duhet tu jepet personaliteteve dhe institucioneve arsimore,dhe jo atyre q e hapin institucionin arsimor vetm pr biznes pa patur asnj begraund n fushn e arsimit. Kjo do t ishte akoma m e rnd pr ne. Dhe jo m kot koht e fundit disa universitete private jan
objekt i kritikave t intelektualve, mbasi ato jan kthyer n shkolla q thithin parate e taksa paguesve, por qe nuk plotsojn as nivelin dhe as standartet e universiteteve shtetrore.
Kto, ashtu sic tha kryeministri Berisha duhet t mbyllen nj minut e m par ,mbasi prej andej po dipllomohen studente pa vlera universitare,t cilt nesr do t pushtojn administratn shtetrore dhe private. T tilla mund t ket edhe n arsimin para universitar.
Nj problem tjetr dekilat sht se ne akoma nuk jemi n gjndje t kuptojm ,prse shkollat private nuk duhet t paguajn taksa. T gjith qytetart shqiptar paguajn taksa vjetore pr arsimin. Ather prse nxensit dhe studentt q arsimohen n shkollat publike nuk paguajn taksa, ndrsa ata q arsimohen n shkolat private duhet t paguajn taksa?
Athere ktyre u bie te paguajn dy here taks pr arsimin.Ne duhet tu referohemi shumices s vndeve q nuk aplikojn taksa pr arsimin privat.Edhe tek ne kto taksa nuk duhet t ekzistojn , ose duhet t jen simbolike.Kt gj e realizoi mjaft mir vitet e fundit t qeverisjes qeverisja e m parshme, por koht e fundit qeveria aktuale ka kalur nj ligj, i cili ditt e fundit sht publikuar n fletoren zyrtare.
Me kt ligj n arsimin privat rivendodet taksa arsimore me 20 %,mas e cila do ta trondis rnd arsimin privat.
N disa vnde t bots shkollave private shteti u dhuron ose u jep n prdorim pa qira truallin ku ndrtohen dhe funksionojn shkollat private.Kshtu, n rajonet e prapambetura t vndit ton, atyre q duan dhe plotsojn kushtet pr hapien e shkollave private, shteti duhet tu sigurije truallin.
Ne fund t ktyre masave, shpenzimet e shkollave private do t mund t uleshin afrsisht 20 %,ndrsa numri i nxenesve besoj se do t mund t rritet dukshm. N kt mnyr, edhe shteti do t mund t ulte ngarkesn e tij q ka pr shkollat publike.
Shkurtimisht: problemi i cilsis s arsimit q buron nga sigurimi i barazis s shansit , me kt rrug edhe pjesrisht t jet , ai do t zvoglohet.Dhnia e mbshtetjes atyre q jan angazhuar pr kt lloj arsimi dhe q ponojn t rrisin kualitetin e arsimit kombtar; do t jet nj hap i rndsishm pr t ardhmen e vndit. Personi q hap shkoll private ,krahas sigurimit ose ndrtimit t godinave t shkolls ,punon t realizoj t gjitha standartet e krkuara,por paguan edhe tatime sit gjitha bizneset e tjera. Kjo tregon mendimin dhe vizioinin e gabuar q ekziston akoma n vndin ton.
Mendohet akoma sikur prkrahja e arsimit privat do t shkatrroj shkollat publike. Pr gjykimin tim ky prbn nj problem madhor,mbasi jam kundr ndarjes s shkollave shtetrore me ato private.Ato t dya jan pasuri kombetare dhe kan t njjtin qllim. Prandaj pr t ardhmen e Shqipris duhet t mbshtesim dhe t mbajm n kmb shkollat private,ama vetm ato shkolla q jan cilsore, nga t cilat prgatiten t rinjt me gjuh t huaja dhe msojn shum mir teknollogjine bashkkohore t komjuterit. Nqoftse kt sektor e shikojm vetem me syrin e biznesit,ne do t humbasim shum gjra pr t ardhmen.
N mbledhjen e fundit t qeveris ,kryeministri Berisha ,n mirataimin apo plotesimin e disa shkollave te larta private, deklaroi se arsimin privat do ta mbeshtesi dhe zgjeroje,por duke e vendosur n sitn e kontrollit edhe nga nj firm profesionale Europiane.Ka shum t drejt.Ka ardhur koha q arsimi t gjitha niveleve duhet t vendoset nn nj kontroll t rrept dhe t gjithanshm.Kur themi kontroll ai prfshin t gjith arsimin kombtar: publik dhe privat, mbasi t gjitha kto lloje arsimi hapen pr interesa kombtare dhe ne shrbim t tij.
Shkollat q nuk plotsojn standartet e prcaktuara n aktet nnligjhore te Ministrit t Arsimit duhet t shkojn drejt mbylljes. Vlersim i tyre duhet t bhet me sistemin e vlersimit me pik per cdo krkes q duhet plotsuar.Shkollat q nuk i plotsojn detyrimet dhe standartet duhet ta mbyllin aktivitetin ,mbasi ne jemi n nj periudh q e kan kalaur disa vnde n tranzicion ku qeverit e tyre mbyllen nj sr shkolla t t gjitha niveleve .N kt koment ne trajtuam n prgjithsi vizionet arsimit privat,ndrsa ne t ardhmen do t trajtojme gjndjen n arsimin e lart universitar, I cili aktualisht sht n priudhn e reformimit t tij dhe nj sr universitesh jan shum larg standarteve q duhet t poltsojn.Prndaj disa ato i vlersojn si sistemin pyramidal te arsimit.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare
Elementi m i rndsishm pr tu
pjes prbrse e standarteve arsimore me vndet e Bashkimit Europian sht gjuha e huaj dhe shkencat kompjuterike. Pr kt domosdoshmri tani jan ndrgjegjsuar t gjith: Qeveria,Ministria e Arsimit,prindrit dhe vet nxnsit e studentt e t gjitha niveleve.
Prandaj,n ndryshimet e kurikulave sht marr n konsideat objektivi prmbajtjes s vecorive t zhvillimit t aftsive t t menduarit e t zgjidhjes s problemeve nga ana e nxnsve, si dhe t mundsis s prdorimit t teknollogjis s informacionit prej tyre. Por, megjithe prpjekjet e Ministris s Arsimit dhe Shkencs ,t cilat nuk jan t pakta ,zhvillimet n kt fush nuk mund t jen t mjaftueshme.
Dhe ky realitet nuk sht vetm n Shqipri,por n t gjitha vndet e bots n zhvillim,mbasi pr ndrtimin e shkollave , kampusve universitare dhe paisjen e tyre me infrastukturn teknollogjike bashkekohere nevojiten investime me shuma t mdha financiare. Nse do t realizohesh ky objektiv pr nj koh t shkurtr,athere do t mund t zvoglohej numri i nxnsve n klasa nga 50 n 20 dhe do t arriheshin prfundimet q dshironim n msimin e gjuhs s huaj dhe teknollogjin elektronike.
Duke qen se ky objektiv shtetror nuk mund t realizohet vetm nprmjt shkollave publike ,n rendin e dits kan dalur shkollat me investime private , t cilat mund t ndjekin m me shpejtsi shkencn dhe teknollogjin q po prparojn me nj shpejtsi t pa par.
Prandaj, pr tiu bashkuar ksaj epoke dhe pr t arritur nivelin e arsimit t vndeve bashkkohore prindrit shqiptar sakrifikojn shum pr tu dhn fmijve nj arsim kulatitativ dhe efektiv.Ata jan ndrgjegjsuar se tani forc shtytse e konkurencs pr rritjen dhe zhvillimin e ekonomis sht vetm arsimi dhe shpenzimet q kryehen n kt periudh pr arsimim ,kthehen n nj koh shum t shkurter n vlera monetare.
Raporti i shkollave private me ato publike n arsimin para universitar n vndin ton nuk sht m shum se 2 %.Ky lloj arsimi mund t rritet vetm me mbshtetjen e Ministrise se Arsimit,mbshtetje e cila do t sillte lehtsimin e kontigjenteve n shkollat shtetrore. Kjo mbshtetja duhet t filloj q nga shmangia e zvarritjeve t pa fundme pr dhnien e lejeve e deri n kontrollet e gjithanshme q duhet t ushtrojn pr organizizmin dhe nivelin arsimor n kto shkolla.
N disa vnde t bots, Ministria e Arsimit mbshtet direk me para nj pjs t nxnsve t avancuar pr tu arsimuar n kolegje me emr. Pr kt Ministria e Arsimit llogarit shpenzimet vjetore q I prkasin nj nxnsi n shkollat publike dhe kt sasi leksh ua japin prindrve q dshirojn t arsimoj fmijt n shkollat private. Prindi mbi kt shum shton edhe nj sasi t nevojshme dhe fmijn e arsimon ne kto shkolla shkolla.
Por,hapja e shkollave te reja private, funksionimi i arsimit m kualitativ dhe m i rehatshm se sa ai i shtetit,nnkupton ndarjen e burimeve m t mdha nga ana e shtetit pr fmijt e familjeve me t ardhura m t pakta,t cilat nuk mund t kontribuojn n asnj lloj mnyre me para pr arsimimin e fmijve t tyre. Por, fatkeqsisht shum njerz prej nesh e paragjykojn arsimin privat.
T mos harrojm se kta njerz kan ngelur shum mbrapa nga aftsia e t kuptuarit e t vlersuarit t ekzistencn s sektorit privat edhe n fushn e arsimit. Ata nuk e kuptojn se shkollat private licensohen sipas nj ligji t caktuar,dhe ato jan pjes prbrese e arsimit kombtar.Ato ashtu si licensohen nga shteti, ashtu jan edhe n kontrollin e tij pr realizimin e programeve dhe t gjithe elementve t tjer.
Nqoftse ne nuk dshirojm t ngelemi nj vnd i dnuar n jet,duke na radhitur n periferite e bots, jemi t detyruar t aplikojm n jet konceptin e arsimit q i nevojitet kohs. Sot n Shqpri sistemin e Arsimin Privat Turgut Ozal dhe Harry Fullc mund ta krahasojm me kolegjet m t mira n Angli.Nxensit e ktyre dy super kolegjeve vazhdojn studimet e larta n universitetet m t mira n Amerik,Angli,Franc,Gjermani,Austri,Turqi .
Dhe shkaku kryesor i sukseseve t tyre qndron tek perfeksoinimi gjuhs Angleze dhe kompjuterit.Nqoftse raporti i shkollave private brnda nj periudhe t afrt mbrin tek 10 % , kjo do t thot, q ngarkesa financiare e mijra nxnsve do t shkarkohet nga Ministria e Arsimit. Kshtu q burimet e buxhetit ekzistues do t mund ti prdor pr arsim m kualitativ pr femijt me rezultate t larta ,por q familjet e tyre nuk kan mundsi finaciare.
Kur m lart krkuam mbshtetjen e Ministris s Arsimit, mbshtetje nuk do t thot q n Shqipri t na ngrihet nj sistem piramidal edhe n fushn e arsimit. Licensat duhet tu jepet personaliteteve dhe institucioneve arsimore,dhe jo atyre q e hapin institucionin arsimor vetm pr biznes pa patur asnj begraund n fushn e arsimit. Kjo do t ishte akoma m e rnd pr ne. Dhe jo m kot koht e fundit disa universitete private jan
objekt i kritikave t intelektualve, mbasi ato jan kthyer n shkolla q thithin parate e taksa paguesve, por qe nuk plotsojn as nivelin dhe as standartet e universiteteve shtetrore.
Kto, ashtu sic tha kryeministri Berisha duhet t mbyllen nj minut e m par ,mbasi prej andej po dipllomohen studente pa vlera universitare,t cilt nesr do t pushtojn administratn shtetrore dhe private. T tilla mund t ket edhe n arsimin para universitar.
Nj problem tjetr dekilat sht se ne akoma nuk jemi n gjndje t kuptojm ,prse shkollat private nuk duhet t paguajn taksa. T gjith qytetart shqiptar paguajn taksa vjetore pr arsimin. Ather prse nxensit dhe studentt q arsimohen n shkollat publike nuk paguajn taksa, ndrsa ata q arsimohen n shkolat private duhet t paguajn taksa?
Athere ktyre u bie te paguajn dy here taks pr arsimin.Ne duhet tu referohemi shumices s vndeve q nuk aplikojn taksa pr arsimin privat.Edhe tek ne kto taksa nuk duhet t ekzistojn , ose duhet t jen simbolike.Kt gj e realizoi mjaft mir vitet e fundit t qeverisjes qeverisja e m parshme, por koht e fundit qeveria aktuale ka kalur nj ligj, i cili ditt e fundit sht publikuar n fletoren zyrtare.
Me kt ligj n arsimin privat rivendodet taksa arsimore me 20 %,mas e cila do ta trondis rnd arsimin privat.
N disa vnde t bots shkollave private shteti u dhuron ose u jep n prdorim pa qira truallin ku ndrtohen dhe funksionojn shkollat private.Kshtu, n rajonet e prapambetura t vndit ton, atyre q duan dhe plotsojn kushtet pr hapien e shkollave private, shteti duhet tu sigurije truallin.
Ne fund t ktyre masave, shpenzimet e shkollave private do t mund t uleshin afrsisht 20 %,ndrsa numri i nxenesve besoj se do t mund t rritet dukshm. N kt mnyr, edhe shteti do t mund t ulte ngarkesn e tij q ka pr shkollat publike.
Shkurtimisht: problemi i cilsis s arsimit q buron nga sigurimi i barazis s shansit , me kt rrug edhe pjesrisht t jet , ai do t zvoglohet.Dhnia e mbshtetjes atyre q jan angazhuar pr kt lloj arsimi dhe q ponojn t rrisin kualitetin e arsimit kombtar; do t jet nj hap i rndsishm pr t ardhmen e vndit. Personi q hap shkoll private ,krahas sigurimit ose ndrtimit t godinave t shkolls ,punon t realizoj t gjitha standartet e krkuara,por paguan edhe tatime sit gjitha bizneset e tjera. Kjo tregon mendimin dhe vizioinin e gabuar q ekziston akoma n vndin ton.
Mendohet akoma sikur prkrahja e arsimit privat do t shkatrroj shkollat publike. Pr gjykimin tim ky prbn nj problem madhor,mbasi jam kundr ndarjes s shkollave shtetrore me ato private.Ato t dya jan pasuri kombetare dhe kan t njjtin qllim. Prandaj pr t ardhmen e Shqipris duhet t mbshtesim dhe t mbajm n kmb shkollat private,ama vetm ato shkolla q jan cilsore, nga t cilat prgatiten t rinjt me gjuh t huaja dhe msojn shum mir teknollogjine bashkkohore t komjuterit. Nqoftse kt sektor e shikojm vetem me syrin e biznesit,ne do t humbasim shum gjra pr t ardhmen.
N mbledhjen e fundit t qeveris ,kryeministri Berisha ,n mirataimin apo plotesimin e disa shkollave te larta private, deklaroi se arsimin privat do ta mbeshtesi dhe zgjeroje,por duke e vendosur n sitn e kontrollit edhe nga nj firm profesionale Europiane.Ka shum t drejt.Ka ardhur koha q arsimi t gjitha niveleve duhet t vendoset nn nj kontroll t rrept dhe t gjithanshm.Kur themi kontroll ai prfshin t gjith arsimin kombtar: publik dhe privat, mbasi t gjitha kto lloje arsimi hapen pr interesa kombtare dhe ne shrbim t tij.
Shkollat q nuk plotsojn standartet e prcaktuara n aktet nnligjhore te Ministrit t Arsimit duhet t shkojn drejt mbylljes. Vlersim i tyre duhet t bhet me sistemin e vlersimit me pik per cdo krkes q duhet plotsuar.Shkollat q nuk i plotsojn detyrimet dhe standartet duhet ta mbyllin aktivitetin ,mbasi ne jemi n nj periudh q e kan kalaur disa vnde n tranzicion ku qeverit e tyre mbyllen nj sr shkolla t t gjitha niveleve .N kt koment ne trajtuam n prgjithsi vizionet arsimit privat,ndrsa ne t ardhmen do t trajtojme gjndjen n arsimin e lart universitar, I cili aktualisht sht n priudhn e reformimit t tij dhe nj sr universitesh jan shum larg standarteve q duhet t poltsojn.Prndaj disa ato i vlersojn si sistemin pyramidal te arsimit.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare