Dridhja e Eurozones

Eurozona po kalon neper krizen me te madhe prej formimit te saj. Permasat e problemeve financiare jane aq shqetesuese saqe shtrohet pyetja e hapur nese unioni i monedhes se perbashket evropiane do te arrije te mbijetoje.

Deficiti irlandez ka rritur nivelin prej 32 perqind te bruto prodhimit shoqeror. Greqia mezi po qendron ne kembe. Portugalia po luhatet nen presionin e borxheve. Spanja dhe Italia kane frike nga infektimi me borxhe. Nderkaq sulmet spekulative ne bursa vetem sa po e veshtiresojne ndaljen e krizes se borxheve. Prognozat pra nuk duken fare optimiste.

Te marten me 16 nentor institucionet irlandeze Bashkimi Evropian Banka Qendrore Evropiane ECB dhe Fondi Monetar Nderkombetar FMN i filluan bisedimet qellim i te cilave eshte krijimi i nje programi te ndihmes per sistemin bankar ne shkaterrim e siper te ish-tigrit kelt. Lajmin per nevojen e nje intervenimi urgjent botes ia komunikoi hic me pak se presidenti i Keshillit Evropian Herman Van Rompuy i cili nuk hezitoi fare qe te kumtoje se 147unioni monetar po perballet me nje krize e cila po e cenon edhe vete mbijetesen e Eurozones148.

Kriza globale ekonomike e cila u shfaq pas deshtimit te tregut hipotekar amerikan te rrezikut te larte kushtezoi futjen e madhe te shtetit ne borxhe. Kjo gje pastaj rriti deficitin publik dhe borxhet e vendeve qe ishin te detyruara te ulnin te hyrat fiskale perderisa ne te njejten kohe permes subvencioneve te konsiderueshme u dolen ne atyre sektoreve qe iu nenshtruan me se tepermi ngarkesave te krizes financiare.

Nje zhvillim i tille i ngjarjeve hapi edhe ceshtjen e kapacitetit te huamarrjes te shteteve te Eurozones qe edhe ashtu tashme 147ishin ne borxh deri ne fyt148. Kjo gje pastaj shkaktoi rritjen e kamatave ne borxhe. Ne rastin e Irlandes deficiti ne vitin 2009 kapi vleren prej 14 perqind te bruto prodhimit kombetar GDP0 per te vazhduar pastaj ne deri 32 perqind ne fund te vitit 2010.
Per dallim nga SHBA146te te cilat menjehere pa hezitim dhe me shuma marramendese u dolen ne ndihme kompanive gjigante te shkaterruara financiarisht Evropa e cila ndodhej ne njelloj transi korporativ shfaqi nje mungese te plote solidariteti dhe nje ritem tejet te ngadalte ne gjetjen e zgjidhjeve. Per me teper e gjithe kjo ishte e mberthyer me nje pasiguri e cila rezultoi nga mungesa e unitetit politik i vendeve anetare. Rasti i kolapsit grek tregoi se aktivitetet dhe strategjite individuale te shteteve anetare te Eurozones iu konvenuan vetem spekulanteve te zhdervjellet neper bursa. Pastaj raporti jo i barabarte i forcave te ekonomive te Eurozones paraqet edhe nje ngarkese shtese per unionin monetar sepse veshtiresite ekonomike me te cilat po perballet nje vend anetar pashmangshem se do ta destabilizoje gjithe Eurozonen.

147Problemet e verteta nderlidhen me dallimet enorme te fuqise se disa ekonomive te caktuara dhe me huamarrjen e konsiderueshme nga ana e disa vendeve te Eurozones148 e definoi gjendjen ne menyre tejet precize kancelarja gjermane Angela Merkel.

Me intervenimin e Fondit per Stabilitet Financiar Evropian ne maj te vitit 2010 u mblodhen 440 miliarde euro ne emer te ndihmes per vendet anetare qe ishin goditur me se rendi nga kriza e borxheve.

Por keto mjete nuk e zvogeluan turbulencen e as nuk i konsoliduan shtetet evropiane qe ishin kontaminuar nga borxhet dhe te cilat ka kohe qe kane shkelur normat e Marreveshjes se Mastrichtit. Te shkaperderdhura ndermjet disiplines se koordinuar dhe te kontrolluar buxhetore e cila nga njera ane do te prishte sovranitetin dhe do te rriste tensionet sociale dhe bankrotimit nga ana tjeter i cili do t146i ridefinonte raportet financiare shtetet anetare te unionit monetar u shnderruan ne kercenimin me te madh per mbijetesen e Eurozones. E shperberja e zones se euros ne fakt do t146iu mundesonte ish-shteteve anetare qe te definonin vete nivelet e tyre te kembimit dhe te depresonin valutat e tyre te brendshme.

147Gjendja ne Irlande po vepron ne menyre infektive edhe ne Spanjen dhe Portugaline megjithese nuk ka rrezik nga shperberja e Eurozones sepse ekzistojne mekanizma te financimit evropian148 tentoi qe ne stilin e Claude Maqelele146s ta 147leshoje pak topin pertoke148 ministrja franceze e Ekonomise Christine Lagard. Megjithese perpjekja nuk u duk e suksesshme.

Ne nderkohe FMN ECB dhe Komisioni Evropian nisen te enjten drejt Dublinit nje delegacion detyre e te cilit eshte qe te binde institucionet irlandeze per domosdoshmerine e ristrukturimit te sektorit bankar pavaresisht nga ajo qe Irlanda zyrtare ne asnje moment nuk kerkoi ndihme financiare nga Evropa. Edhe pse zyrtaret evropiane po refuzojne te parashikojne lartesine e shumes se parave qe i duhen Irlandes gazeta amerikane 145The Wall Street Journal146 spekuloi se kjo vlere mund te jete 100 miliarde euro gjysma e se ciles do t146i dedikohet sektorit bankar irlandez. e-Novine