Ekspedite bullgaro-sllovake ne Gryken e madhe ne Peje, nje nga shpellat me te gjata ne Europe
Media te ndryshme njoftojne se disa burime nga Federatat Bullgare dhe Sllovake e Speleologjise kane pergatitur ne ditet e aferta nje ekspedite bullgaro-sllovake, e cila do te filloje studimin e shpelles 18-kilometershe kosovare, te cilen shqiptaret e quajne Gryka e Madhe. Kjo eshte shpella me e gjate ne Europe. Ekipi bullgaro-sllovak, sipas njoftimit per median, thuhet se ka nder mend te vendose bashkepunim me speleologet e Kosoves, me qellim realizimin e projekteve te perbashketa ne eksplorimin e kesaj shpelle. Ne kufirin e Kosoves, Malit te Zi dhe Shqiperise, gjenden vargmalet e medha te Bjeshkeve te Nemuna, me nje hapesire prej rreth 3500 km2. Per nga permbajtja gjeologjike ato jane pjese e vargmaleve Dinaride, dhe keto nuk jane vargmale te panderprera, por me perpara nje strukture e rrafshnaltave te medha si Brada, Maja e Rosit, Gjeravica, Guri i Kuq, Marashi e shume te tjera, me nje lartesi mesatare gjer ne 2000 metra e me kufirin e Kosoves, Malit te Zi dhe Shqiperise, gjenden vargmalet e medha te Bjeshkeve te Nemuna me nje hapesire prej rreth 3500 km2. Per nga permbajtja gjeologjike ato jane pjese e vargmaleve Dinaride, dhe keto nuk jane vargmale te panderprera, por perpara nje strukture e rrafshnaltave te medha si Brada, Maja e Rosit, Gjeravica, Guri i Kuq, Marashi e shume te tjera, me nje lartesi mesatare gjer ne 2000 metra. Nje pjese e madhe e ketij masivi eshte formuar apo ka permbajtje te gelqerorit, kryesisht nga koha e Triasikut dhe Gjurasikut, te cilat arriten ne lartesi nga metamorfoza e shkembinjve me te rinj vullkanike. Maja me e larte e ketyre bjeshkeve te ashpra, te nderhyra nga lugina te thepisura ne Shqiperi eshte Maja Jezerce (2694 m) dhe ne pjesen kosovare te ketyre vargmaleve eshte Gjeravica, me 2656 m lartesi mbidetare.
Keto rrafshnalta jane te pasura me barera ne pjesen e siperme dhe disa grupe te majave vazhdojne mbi to, me nje ambient tipik alpin. Perafersisht ne mesin e kesaj gryke, aty ku lumi pret nje shkemb te madh gelqeror, aty fillon te ngjitet edhe rrafshnalta e Lumbardhit me nje madhesi prej 70 km2, prej ku zhvillohet nje arterie domethenese dhe autoktone hidrologjike, ne nje forme te burimit te ngritur ujor eshte dhe hyrja ne kete sistem te ve