Fadromat prishin shatërvanin më të vjetër të Tiranës
Me logjikn e doktor Adhamudhit, personazhit t komedis politike-shoqrore t ajupit, ka vepruar n vitin 2010 edhe Instituti i Monumenteve t Kulturs pr nj objekt, pjes e lists s monumenteve q ruajn kulturn e vendit ton, q prej vitit 2000. Bhet fjal pr shatrvanin n rrugn "Murat Toptani", m i vjetri i Tirans, i ndrtuar n vitin 1923, n kuadr t ndrtimit t Lulishtes Popullore. Pr shkak t vlerave kulturore e historike, Instituti i Monumenteve t Kulturs, e shpalli qendrn e Tirans “Ansambl Monumental”, edhe shatrvani u vu nn mbrojtje.
Por m 28 qershor t ketij viti, ky institut ka propozuar heqjen e shatrvanit nga lista e mbrojtjes dhe hoqi nga vendi i tij historik, vetm sepse ai sht dmtuar nga disa fadroma q kryejn punimet n rrugen Murat Toptani. E n vend q ta restauronte, si ka
me dhjetra e dhjetra objekte t tjera, ky institut ka gjetur rrugn m t shkurtr, at t heqjes s tij. Ndrsa argumenti i dhene nga Drejtori i Institutit t Monumenteve t Kulturs rrzon edhe vet historin.
Por nse drejtuesi i ktij institucioni thot se shatrvani nuk ka vlera historike, ai nuk jep shpjegime se me ’logjik ai u vlersua si momunent kulture. Kt na e shpjegon ish–drejtuesi i ktij instituti, Gjera Karaiskaj.
Duket qart se Instituti i Monumenteve t Kulturs ka gjetur rrugn m t shkurtr t mundshme, pr t’i dhn zgjidhje me kt logjik Adhamudhiane dmtimit t ktij monumenti. I njjti institut, me mosveprimin e tij, sht
bashkautor i shkatrrimit edhe t sheshit "Sknderbej", i klasifikuar si monument kulture n kohn kur kryetari aktual i Bashkis s Tirans, Edi Rama, ishte ministr i Kulturs. Ndoshta edhe ktu, Instituti i Monumenteve t Kulturs nuk ka par ndonj vler historike. Por historina na kujton t kundrtn, ndaj ne po prmendim vetm disa fakte t tilla pr shatrvanin n fjal.
N kohn e Turqis, zona ku sot gjendet lulishtja, shrbente si sheshi i godins qeveritare. Aty gjendej Bashkia e qytetit dhe Nnprefektura.
Sot n at vend gjendet godina e Biblioteks s Vjetr dhe Komunitetit Myslyman.
- N kt shesh, m 26 nntor 1912, u mblodh populli i Tirans dhe u b shpallja e Pavarsis.
- Godina e hyqymetit turk, pas Kongresit t Lushnjs dhe shpalljes s Tirans kryeqytet, u kthye n seli e Kryeministris. Pr kt arsye u ndrmor edhe sistemimi i sheshit prpara godins.
- Shatrvani sht m i vjetri n qytet dhe n t gjith vendin. Ai u ndrtua n vitin 1923, n kuadr t ndrtimit t Lulishtes Popullore. N dokumentet e kohs prcaktohet se Lulishtja ishte 2700 m2 dhe kushtoi 8000 franga.
- Shatrvani bashk me lulishten mbetn t patrazuar pr gati treerek shekulli, derisa n vitet ’90 u rrethuan me kjoska.
- N vitin 2000, me rastin e shpalljes s qendrs s Tirans “Ansambl Monumental”, edhe shatrvani u vu nn mbrojtje.
- N vitin 2002, shatrvani u rrezikua nga zgjerimi i rrugs prpara Komunitetit Myslyman. Meqense trotuari prekte basenin e tij, zgjidhja u gjet duke devijuar rrethimin n at pjes t lulishtes pr ta ln t paprekur basenin.
- N vitin 2003, n kuadr t rikuperimit dhe sistemimit t lulishtes, ai u restaurua trsisht nga Bashkia, duke i vn n pun edhe sistemin e ujit.
- N kuadr t mbrojtjes s trashgimis kulturore, nga ana e Komunitetit Europian u dha nj grant prej rreth 2 milion euro me kt destinacion.
- Me kto fonde u hartua nj studim, ndonse shum i kontestuar, pr rikonstruksionin e rrugs para Kalas s Tirans.
- Aktualisht ky studim po zbatohet, megjithse asnj prej institucioneve shtetrore nuk pranon t marr prgjegjsi pr kt, prfshir ktu Instituti i Monumenteve, Instituti i Arkeologjis, Bashkia Tiran apo Ministria e Kulturs.
- N kuadr t ktij restaurimi, u shkatrrua edhe nj pjes tjetr e lulishtes si edhe shatrvani, pasi studimi parashikon shtrimin e asaj zone me pllaka.
Nisur nga kto fakte, veprimi i Institutit t Monumenteve t Kulturs ka ngjallur edhe reagimin e intelektualve dhe historianve shqiptar, t cilt i kan drejtuar edhe nj promemorie t disa institucioneve, pr ta ndaluar kt masakr kulturore, por nuk mori prgjigje. Ndaj, duke iu kundrvn logjiks adhamudhiane t Shqipris s viteve ’30 edhe Televizioni Klan u bn thirrje t gjitha institucioneve q mund ta ndalojn kt masakr, q t frenojn fadromat e shkatrrimit dhe t bhen mbrojtes t trashgimis s kulturs shqiptare.
Por m 28 qershor t ketij viti, ky institut ka propozuar heqjen e shatrvanit nga lista e mbrojtjes dhe hoqi nga vendi i tij historik, vetm sepse ai sht dmtuar nga disa fadroma q kryejn punimet n rrugen Murat Toptani. E n vend q ta restauronte, si ka
me dhjetra e dhjetra objekte t tjera, ky institut ka gjetur rrugn m t shkurtr, at t heqjes s tij. Ndrsa argumenti i dhene nga Drejtori i Institutit t Monumenteve t Kulturs rrzon edhe vet historin.
Por nse drejtuesi i ktij institucioni thot se shatrvani nuk ka vlera historike, ai nuk jep shpjegime se me ’logjik ai u vlersua si momunent kulture. Kt na e shpjegon ish–drejtuesi i ktij instituti, Gjera Karaiskaj.
Duket qart se Instituti i Monumenteve t Kulturs ka gjetur rrugn m t shkurtr t mundshme, pr t’i dhn zgjidhje me kt logjik Adhamudhiane dmtimit t ktij monumenti. I njjti institut, me mosveprimin e tij, sht
bashkautor i shkatrrimit edhe t sheshit "Sknderbej", i klasifikuar si monument kulture n kohn kur kryetari aktual i Bashkis s Tirans, Edi Rama, ishte ministr i Kulturs. Ndoshta edhe ktu, Instituti i Monumenteve t Kulturs nuk ka par ndonj vler historike. Por historina na kujton t kundrtn, ndaj ne po prmendim vetm disa fakte t tilla pr shatrvanin n fjal.
N kohn e Turqis, zona ku sot gjendet lulishtja, shrbente si sheshi i godins qeveritare. Aty gjendej Bashkia e qytetit dhe Nnprefektura.
Sot n at vend gjendet godina e Biblioteks s Vjetr dhe Komunitetit Myslyman.
- N kt shesh, m 26 nntor 1912, u mblodh populli i Tirans dhe u b shpallja e Pavarsis.
- Godina e hyqymetit turk, pas Kongresit t Lushnjs dhe shpalljes s Tirans kryeqytet, u kthye n seli e Kryeministris. Pr kt arsye u ndrmor edhe sistemimi i sheshit prpara godins.
- Shatrvani sht m i vjetri n qytet dhe n t gjith vendin. Ai u ndrtua n vitin 1923, n kuadr t ndrtimit t Lulishtes Popullore. N dokumentet e kohs prcaktohet se Lulishtja ishte 2700 m2 dhe kushtoi 8000 franga.
- Shatrvani bashk me lulishten mbetn t patrazuar pr gati treerek shekulli, derisa n vitet ’90 u rrethuan me kjoska.
- N vitin 2000, me rastin e shpalljes s qendrs s Tirans “Ansambl Monumental”, edhe shatrvani u vu nn mbrojtje.
- N vitin 2002, shatrvani u rrezikua nga zgjerimi i rrugs prpara Komunitetit Myslyman. Meqense trotuari prekte basenin e tij, zgjidhja u gjet duke devijuar rrethimin n at pjes t lulishtes pr ta ln t paprekur basenin.
- N vitin 2003, n kuadr t rikuperimit dhe sistemimit t lulishtes, ai u restaurua trsisht nga Bashkia, duke i vn n pun edhe sistemin e ujit.
- N kuadr t mbrojtjes s trashgimis kulturore, nga ana e Komunitetit Europian u dha nj grant prej rreth 2 milion euro me kt destinacion.
- Me kto fonde u hartua nj studim, ndonse shum i kontestuar, pr rikonstruksionin e rrugs para Kalas s Tirans.
- Aktualisht ky studim po zbatohet, megjithse asnj prej institucioneve shtetrore nuk pranon t marr prgjegjsi pr kt, prfshir ktu Instituti i Monumenteve, Instituti i Arkeologjis, Bashkia Tiran apo Ministria e Kulturs.
- N kuadr t ktij restaurimi, u shkatrrua edhe nj pjes tjetr e lulishtes si edhe shatrvani, pasi studimi parashikon shtrimin e asaj zone me pllaka.
Nisur nga kto fakte, veprimi i Institutit t Monumenteve t Kulturs ka ngjallur edhe reagimin e intelektualve dhe historianve shqiptar, t cilt i kan drejtuar edhe nj promemorie t disa institucioneve, pr ta ndaluar kt masakr kulturore, por nuk mori prgjigje. Ndaj, duke iu kundrvn logjiks adhamudhiane t Shqipris s viteve ’30 edhe Televizioni Klan u bn thirrje t gjitha institucioneve q mund ta ndalojn kt masakr, q t frenojn fadromat e shkatrrimit dhe t bhen mbrojtes t trashgimis s kulturs shqiptare.