Garancitë e buxhetit të rishikuar

Gjat vitit t shkuar, thuajse mbar vendet e bots u prballn me nj nga krizat m t thella ekonomike q prej Depresionit t Madh, e cila shenjat e para t saj i dha n disa prej ekonomive m t mdha botrore n vitin 2007 dhe prevaloi n t gjitha dimensionet e saj gjat vitit 2009. Sigurisht, as rajoni yn nuk u kursye nga kjo kriz. Ekonomi fqinje dhe partnere si ajo e Maqedonis, Malit t Zi, Kosovs, Kroacis, Greqis, Italis, Serbis, Bullgaris, Rumanis, Hungaris, etj. prjetuan rnie t ekonomive reale q shkonin nga -3 pr qind deri n rnie t frikshme dyshifrore. Disa ekonomi prjetuan lkundje t forta t fondamenteve t tyre makroekonomike: si tronditje serioze t sistemeve financiare, prkeqsim t ndjeshm t pozicionit t jashtm e deri n paaftsi pr t nderuar borxhin e sovranit. Prball ktyre vshtirsive mjaft serioze, disa prej vendeve t rajonit iu drejtuan organizmave ndrkombtar si e vetmja rrug e daljes nga spiralja e theksuar e problemeve q po vijonin n mnyr zinxhir, t cilat n jo pak raste degraduan edhe n turbullira sociale e politike.

N kt kriz globale do t ishte naive, joobjektive dhe jo e drejt t flitej pr ecurin e ekonomis shqiptare gjat 2009-s dhe 2010-s duke e par at vetm n nj plan absolut dhe aspak n plan relativ. Do ta quaja cinike, q bilanci i ekonomis son gjat ksaj periudhe t bhej vetm duke e krahasuar me performancn historike t saj. T gjendur prball nj fakti ku kryefjala e analisteve ekonomik n mbar botn ka qen “kriza globale ekonomike” dhe thellsia e pasojave t saj n do ekonomi, vetm nj analiz n nj rrafsh relativ e ekonomis son do t mund t nxirrte n pah n mnyr objektive se si ka performuar ajo gjat ksaj kohe t vshtir apo se sa efektive apo inefektive kan qen politikat dhe manovrat e qeveris pr t’iu kundrprgjigjur ksaj krize dhe pr t prballuar me sukses sfidat e s ardhmes.

N kt kontekst, do t prmendja se gjat vitit t shkuar ekonomia shqiptare regjistroi nj rritje reale pozitive mbi 3 pr qind. sht shum e vrtet q ky ritm rritjeje sht m i ult se ritmi q ka karakterizuar ekonomin ton gjat dekads s fundit e sidomos gjat vitit 2008, por sht nj fakt i pamohueshm dhe absolutisht duhet evidentuar q ekonomia shqiptare ka qen nj prej t vetmeve dy ekonomi n Evrop t cilat kan arritur t mbajn nj rritje pozitive pr vitin 2009. N 2009-n, vetm Polonia regjistroi nj rritje pozitive prej 1.5 pr qind dhe Shqipria nj rritje pozitive prej 3.3 pr qind. T gjitha ekonomit e tjera t Evrops kan prjetuar nj rnie ekonomike t konsiderueshme. Kshtu:

Kroacia regjistroi gjat vitit 2009 nj rritje negative prej -5.8 pr qind Maqedonia, rritje negative prej -0.7 pr qind Mali i Zi, rritje negative prej -5.3 pr qind Bosnja dhe Hercegovina, rritje negative prej -3.2 pr qind Serbia, rritje negative prej -3 pr qind Bullgaria, rritje negative prej -5 pr qind Rumania, rritje negative prej -7 pr qind Hungaria, rritje negative prej -6.4 pr qind Sllovenia, rritje negative prej -8 pr qind Greqia, rritje negative prej -2 pr qind Itali, rritje negative prej -5 pr qind

E njjta situat u reflektua edhe n sektorin fiskal t ktyre vendeve. Mjaft prej tyre prjetuan rnie drastike t t ardhurave t buxhetit n mnyr q t ruanin nivelet e tyre t borxhit publik, srish huamarrja e vendeve t rajonit pr t financuar deficitet e tyre shkonte n shifra nga 3 deri n 15 pr qind t Prodhimit t Brendshm Bruto (PBB) respektive. N ndryshim nga kjo situat, Shqipria vazhdoi t kishte nj rritje t t ardhurave totale prej rreth 2.5 pr qind. Qeveria ndrmori nj stimul fiskal mjaft t fort pr t minimizuar efektet negative t krizs, i cili rezultoi tepr efektiv dhe n fund iu desh t merrte hua pr financimin e deficitit vetm 4.2 pr qind t PBB-s, duke mbajtur nivelin e borxhit brenda kufijve t vendosur me ligj dhe duke ruajtur balancat makroekonomike t vendit.

Le t ndalemi n pjesn e par t vitit 2010, ndrkoh q srish nj pjes e mir e ekonomive t rajonit akoma nuk tregojn shenja t nj rikuperimi duke regjistruar rritje reale negative edhe pr tremujorin e par t vitit 2010, Shqipria duket se ka ln pas vshtirsit ekonomike t ndiera kryesisht n tremujorin e fundit t vitit t shkuar dhe u sht rikthyer bindshm ritmeve rikuperuese t saj. Prve nj tremujori t par me nj rritje reale pozitive prej 2 pr qind, ecuria pozitive e ekonomis gjat pjess s par t ktij viti dhe pritshmrit pr nj perspektiv relativisht mjaft premtuese n vijim, duken qart edhe nga tregues t rndsishm t cilt i paraprijn ecuris n ekonomin reale. Do t prmendja ktu:

Nj rritje e madhe e eksporteve prej rreth 70% gjat pjess s par t vitit dhe reduktim i ndjeshm i deficitit tregtar e atij korent t vendit. Ndrkoh q n vendet e rajonit kjo rritje varion nga negative prej rreth -21 pr qind n rastin e Malit t Zi, deri n rastin m t mir n 24 pr qind n rastin e Bosnjs dhe Hercegovins. Nj fluks i investimeve t huaja direkte me nj rritje tepr t lart prej rreth 29 pr qind. Nj rritje prej rreth 15 pr qind e depozitave n sistemin bankar, e cila dshmon pr nj rikthim t plot t besimit n kt sistem. Rritje t kredis pr sektorin privat t ekonomis me rreth 8 pr qind, e cila kryesisht ka shkuar drejt biznesit e veanrisht pr investime t ktij t fundit. Rritje e t ardhurave t buxhetit t shtetit prej rreth 3.5 pr qind e reduktim t ndjeshm t deficitit, ndrkoh q n disa prej vendeve t rajonit akoma edhe gjat vitit 2010 jan regjistruar rnie t t ardhurave n krahasim me nj vit m par dhe rritje t deficiteve t tyre. Vihet re nj stabilitet i kursit t kmbimit dhe madje gjat muajve t fundit nj rivlersim i Lekut. Nj norm inflacioni brenda kufijve optimal t tij.

sht e qart se gjat periudhs s “post-krizs globale”, fokusi i t gjitha vendeve si n rajon, e m gjer sht vendosur n konsolidimin e financave publike, uljen e deficiteve dhe borxhit publik. Mjaft vende kan ndrmarr masa tepr drastike pr t mbajtur nn kontroll deficitin dhe borxhin publik t tyre, edhe pse jo n pak raste kjo duket tepr e vshtir pr t’u arritur. N kt frym t politikave fiskale konsoliduese t ndrmarra n mbar globin, sht pr t’u prshndetur dhe pr t’u prkrahur politika fiskale e ndrmarr nga qeveria shqiptare dhe e mishruar n kt projektbuxhet ku nga njra an synohet nj ulje e ndjeshme e deficitit dhe e borxhit publik dhe nga ana tjetr ruajtur m s miri prioritetet e qeveris, si arsimi, shndetsia, rritja e pensioneve dhe e pagave t ulta. Edhe investimet publike, edhe pse n dukje kan pjesn m t madhe t reduktimeve, srish ato qndrojn n nivele t larta rreth 5.4 pr qind e PBB-s, shifr e cila qndron ende e lart, duke pasur parasysh investimet publike n vendet e rajonit, t cilat nuk kalojn m tepr se 2.5 pr qind t PBB-s respektive.

Me an t ktij buxheti, ne jemi m pran standardeve evropiane, pasi me an t tij ne rivendosim nj nivel deficiti buxhetor 3.1% t PBB-s si dhe nj stok borxhi publik 59.5% t PBB-s. Buxheti konfirmon nj rritje ekonomike prej 4.1% dhe me inflacion brenda targeteve 3%. Nprmjet ktij buxheti, sht standardizuar niveli i shpenzimeve buxhetore n 30.3% t PBB-s, nj norm e cila rekomandohet edhe nga institucionet e zhvillimit ndrkombtar me ekspertiz t madhe n menaxhimin e financave publike. sht pikrisht ky buxhet piknisja e nj path-i, i cili do t siguroj nj stok borxhi prej 54% t PBB-s n nj periudh afatmesme 2011-2013.

S fundi, dua t theksoj edhe nj her q buxheti i rishikuar 2010 garanton:

nj stabilitet makroekonomik t qndrueshm; prmbushjen e t gjitha synime