Identiteti kulturor dhe integrimi evropian
Globalizmi prbn nj periudh, q me influencn e vet t fuqishme vepron si nj i vetm, si n kuadrin kombtar, ashtu edhe n kuadrin e do shteti t veant. Ndrsa kulturat prbj burimin e identiteteve t do kombi. Pr kt arsye, forcat dhe qendrat e metropoleve, t cilat prpiqen t zotrojn drejtimin e bots, ndeshen me rezistencat kombtare t shteteve, rajoneve dhe hapsirave me vlera kulturore t veanta.
Gjat periudhs s globalizimit, mos dalja n sken e artistve, shkrimtarve dhe politikanve t vrtet me vlera kombtare , si rezultat i mungess s idealistve, mungess s siguris dhe mungess s liderve, rritet rreziku i siguris kulturore t kombit, veanrisht tek brezi t rinjve. Kombi shqiptar, aktualisht po prballet me vshtirsit e ndryshimit dhe t prshtatjes pr realizimin e nj hopi t ri. Kultura, n ditt tona, influencon n genet, t cilat drejtojn sistemin e mendimeve dhe t veprimeve te njeriut.
Pr kt arsye, pedagogu i Universitetit t Europenne de la Recherche t Parizit, prof.dr.Constantin von Barloeen, marrdhniet midis genit dhe kulturs i prcakton n kt mnyr: Njeriu sot, fardo paradoksi t krijoj, vetm brenda lidhjes gen- kultur mund t bj dika t plot. Kur njeriu prbn kultur, n prfundim t influencs s tij, edhe kultura influencon n prbrjen e influencave. Genet e reja q sigurojn vazhdimsin e jets ndryshojn ligjet e epigjenetiks s popullats. N kt kuadr, kultura shqiptare sht nj prfundim q ekziston vetm n genet e shqiptarve.
Edhe po t duash ta prishsh kt kultur, ajo nuk mund t prishet, mbasi ajo prbn nj nga elementt kryesor t identitetit kombtar t saj. Gjuha, veshjet, doket, zakonet, eposi, gjeografia, historia,arkitektura ,folklori etj., se sa fuqishm i rezistojn kohs e ka vrtetuar m s miri historia e kombit ton. Zhvillimet kulturore s bashku me lindjen e ligjeve t reja kan kaluar prpara revolucionit gjenetik.
Pr kt arsye, origjina e identitetit sht kultura. Globalizimi kulturor, sot ndodhet i rrethuar nga rezistencat e shteteve kombtare dhe nga gjendja e periudhat politike, teknologjike dhe ekonomike, t cilat ndodhen jasht atyre q zotrojn konceptin kombtar. Francezi Arloeen, pyetjes se si do t ekspozohet pamja e nj afrimi midis t mesmes s kulturs tradicionale dhe t mesmes teknologjike, midis kulturs tradicionale dhe asaj moderne, i prgjigjet se, identiteti kulturor i miliona njerzve n fillimet e shekullit te ri nuk qndron n garancit e nj bote me shum mendime, por jetohet si ndryshime midis tyre. Ndrsa prplasjet kulturore i vlerson me luftrat kulturore q ekzistojn n fillimet e shekullit t XXI, t cilat e tregojn veten si t paprshtatshme me politikn dhe ekonomin ngjitse n drejtim t sigurimit t rendit publik, prbjn nj realitet t komuniteteve botrore. Dhe kjo krijon influenc n drejtimin e nj politike t identitetit n t gjitha kulturat dhe fete baz. Realisht, nuk sht nj kultur q siguron besim n nivel global, por sht krijuar nj periudh e pikpamjeve t cilat miratojn ekzistencn e identiteteve t ndryshme. Rendi i bots s re ka rritur respektin kulturor dhe nuk sht kundr fuqizimit t identiteteve kulturore. Edhe n nj bot q po globalizohet, do t fitoje akoma m rndsi marrja n konsiderat e veorive q u prkasin shteteve dhe kulturave t ndryshme. Pikpamjet kulturore t prfaqsuesve t shteteve transmetojn prgjegjsit e vendimeve ekonomike, financiare dhe politike t tyre, t cilat prbjn edhe pikn kye t ndryshimit. Prandaj lvizjet kulturore do t prbjn edhe ne t ardhmen temat kryesore t politiks dhe ekonomis botrore. Prjetimi i Lvizjes Kulturore Shqiptare n fillimet e shekullit t XXI ka qen me pasoja. Hapja e menjhershme nga nj sistem politik e kulturor shum i ashpr, totalitar, n nj sistem liberal t pakontrolluar, solli n nj mas t konsiderueshme braktisjen e disa elementve t kulturs kombtare, veanrisht n fushn e muziks dhe t folklorit. Por, edhe pse ndodhi kshtu, ajo ka filluar ta rishikoj vetvehten. Kultura shqiptare tashm ka dal jasht kufijve t shtetit am.
Ajo po prhapet dhe po bhet prezente n shumicn e vendeve evropiane dhe amerikane. Dhe kjo merit, kryesisht nuk u takon politikave kulturore q harton shteti, por personaliteteve t kulturs dhe shkencs s vendit ton, t cilt pr t mbijetuar individualisht ose me grupe po gjejn veten e tyre edhe n kt fush t rndsishme. Por megjithat, t gjith studiuesit pranojn se globalizimi, i cili krcnon identitetin kombtar, zotron nj struktur me shum drejtime. Por, qeverit shqiptare akoma nuk kan ndrtuar nj politik strategjike pr tu dhn prgjigjet e nevojshme ktyre pyetjeve:
1. Si mund t jetojm duke ruajtur identitetin ton kombtar brenda dhe jasht Shqipris, n rajonin q ne jetojm, me fqinjt tan, brenda nj kulture globale?
2. Globalizimi dhe modernizimi pr identitetin kulturor kombtar, prbjn krcnim, apo fitim?
3. Identitetin shqiptar e krcnon vetm kultura perndimore, apo e krcnon edhe mungesa e strategjis kulturore e vendit ?
4. A mund t shprehet demokracia, e cila ka pranuar si vler t prbashkt me shtetet dhe komunitetet q kan menaxhuar ekonomit e pazhvilluara dhe besimet e tyre?
5. Kombi shqiptar prball kulturs evropiane q e mbivlerson prioritetin e saj ndaj kulturave t tjera dhe q e radhit kalimtare Ekzistencn e Kulturs Shqiptare, si do ta prcaktoj strategjin kulturore t tij?
6. Kultura shqiptare duke e ruajtur identitetin e saj, si do t mund t marr pjes n globalizim?
7. A mund t krijojm nj forc kombtare kundr integrimit politik, mbasi t realizohen integrimet kulturore dhe ekonomike?.... .Natyrisht trajtimi I ketyre problemeve mund t bhet nga studiues bashkkohor dhe jo nga administrate publike q sht punsuar n Ministrin e Kulturs,aq m tepr q ministrit mbushen me militant t partive q marrin pushtetin politik dhe q nuk kan aspak vlera t tilla kulturore dhe t prodhojn politika pr ruajtjen dhe forcimin e identitetit kombtar kulturor.
Aktualisht n bot ndodhen m shum se 190 shtete. Por ka me mijra popuj dhe komunitete q kan kultur, besime dhe tradita t ndryshme. Ne nuk duhet t harrojm se ndodhemi prball nj realiteti q jetohet n nj tension edhe midis hegjemonizimit ekonomik dhe rezistencave kombtare, n fushn teknike q po hegjemonizohet dhe globalizohet gjat periudhs s ruajtjes s kulturs dhe besimeve. Kur gjermanet, kulturn e tyre e trajtojn n nj perspektiv m t gjer, francezt kulturn e msojn t detyrueshme n shkoll, brenda s cils kan futur artin, muzikn dhe letrsin. Francezt, kulturat kombtare t tyre i mbrojn duke ruajtur identitetin kombtar.
Ata e kan ligjruar pun t shtetit ruajtjen e kulturs, t kulturs kombtare dhe veanrisht mbrojtjen e frengjishtes. Veoria e kulturs franceze sht nj koncept q mund t diskutohet n Franc, i cili prmban edhe nj doz t rndsishme nacionalizmi. Globalizmi edhe n shtetet evropiane ka n plan t par diskutimet e ndryshimit kulturor ndaj prshtatjes evropiane dhe mosprzierjes s identiteteve. Por, duke qen se ekziston mendimi se nga shum kultura lindin kultura t reja, t kryqzuara, kan filluar veanrisht veprimtarit e dialogut midis kulturave.
N Gjermani nse shteti merr vetm masa parandaluese, msuesit dhe organizatat e shoqris civile e ruajn deri me sakrifica kulturn gjermane. N Gjermani pr t ruajtur kulturn gjermane jan krijuar ambientet kulturore, me fjal t tjera nj kultur kreis e sigurt dhe tradicionale.
N t gjitha ndrtesat e reja q bhen, n strukturn arkitektuale t qyteteve, n universitetet q jetohet tradicionalisht, n treguesit e rrugve dhe n teatrot, n shtitjet malore, sht e mundur t shikohet jeta e kulturs gjermane, e hapur ndaj t gjitha kulturave dhe feve, me disiplin t hekurt pune, me pun kolektive, me bibliotekat e mbushura ku lexohet shum klasikja gjermane, ku sigurohen n vazhdimsi informacionet, t cilat bashkohen me vlerat e prbashkta. Imazhi i Shqipris dhe i kombit shqiptar n historin e tij, shpesh ka psuar goditje t rnda.
Edhe mnyra e kalimit n demokraci, tranzicion i tejzgjatur, kriza politike dhe shkatrrimi i shtetit n vitin 1997, konfliktet midis partive dhe zhargoni politik i shpifjeve dhe intrigave q sht kthyer n sistem tek politikant e vjetr q mbijetojn akoma tek ne, gjuha dhe kultura q prdoret n institucionet e shtetit shqiptar , korrupsioni dhe qetsia publike, veprimtarit e kundrligjshme t shum shqiptarve t migruar n Evrop, si shprehje e mungess s kulturs, shpesh kan pushtuar mediat evropiane. Pr kt arsye, pr Shqiprin dhe shqiptart sht krijuar nj paragjykim negativ.
Pr ta pastruar kt paragjykim, veanrisht tek popujt e vendeve antare t Bashkimit Evropian e m gjer, duhet t krijohet grupi i veprimtarive kulturore i prbr nga pedagog dhe msues t gjuhs frenge, gjermane dhe angleze, praktik t ciln e kan prdorur shtete t tjera m par. Kto grupe intelektualsh me gjuht dhe kulturn q zotrojn, nprmjet kanaleve t ndryshme t medias, konferencave dhe paneleve t ndryshme, nprmjet elementve t kulturs s vrtet shqiptare do t reflektojn realitetin dhe vlerat e pasuris kulturore shqiptare.
Vendet antare t Bashkimit Evropian, t cilat kan firmosur dokumentin Gjuht rajonale t Evrops dhe kushtet e gjuhve t pakicave, miratuar nga Kshilli i Evrops, antare e s cils sht edhe Shqipria, trajtojn nj e nga nj kto tema se si ato prafrohen dhe zbatojn standardet ift. Vendet me strategji t qart kombtare, me programet e hartuara realizojn publikimin dhe shprndarjen e kulturave t tyre, duke ia eksportuar t gjith bots.
Kshtu n Evrop filmat kombtar zn vetm 18 pr qind t tregut, kur ato t prodhimit amerikan kan pushtuar m shum se 75 pr qind t tij. Kulturat globale q zotrojn nj struktur t re dhe dinamike nuk tremben nga prballja me kulturat e tjera, prkundrazi ata e shikojn si forcn e nj pushteti t madh n bot, e cila duke zotruar nj kulture nuk trembet nga prballja me kulturat e tjera.
Dhe kjo nuk varet nga madhsia e shteteve. Austria, t ciln e ka
m t njohur Vjena me vlerat tradicionale kulturore, sht nj shembull tipik. N kushtet e integrimit evropian dhe t globalizmit, t gjitha shtetet antare dhe kandidate t ktij unioni kan hartuar dhe zbatojn Strategjit kulturore. Qllimi i ktyre strategjive sht ruajtja dhe prsosja e vlerave m t mira kulturore t do kombi pr ti shptuar rrezikut t erozionit me t cilin prballen.
Por duhet pranuar se tek ne akoma nuk po kuptohet ky rrezik dhe nuk po hartohen programe strategjike pr ruajtjen dhe prsosjen e identitetit kombtar kulturor n nj Evrop t integruar. Q t realizohet kjo, kulturn e kombit shqiptar duhet ta vlersojm si forcn e pushtetit. Prsosja e t gjitha elementve prbrse t kulturs kombtare ka t bj me afrimin e shpejt n objektivin ton t prhershm pr ti besuar vetes son me identitetin kulturor kombtar.
Kto jan tema tepr t rndsishme q duhet t zgjidhen nga institucionet shtetrore dhe n bashkpunim me organizatat prestigjoze joqeveritare t hartohen me studimet e nevojshme kualitative politikat e siguris kombtare, nj prej t cilave n kushtet e globalizmit dhe evropianizimit sht edhe identiteti kulturor kombtar.
*Drejtor i Institutit te Politikave te Sigurise Kombetare
Gjat periudhs s globalizimit, mos dalja n sken e artistve, shkrimtarve dhe politikanve t vrtet me vlera kombtare , si rezultat i mungess s idealistve, mungess s siguris dhe mungess s liderve, rritet rreziku i siguris kulturore t kombit, veanrisht tek brezi t rinjve. Kombi shqiptar, aktualisht po prballet me vshtirsit e ndryshimit dhe t prshtatjes pr realizimin e nj hopi t ri. Kultura, n ditt tona, influencon n genet, t cilat drejtojn sistemin e mendimeve dhe t veprimeve te njeriut.
Pr kt arsye, pedagogu i Universitetit t Europenne de la Recherche t Parizit, prof.dr.Constantin von Barloeen, marrdhniet midis genit dhe kulturs i prcakton n kt mnyr: Njeriu sot, fardo paradoksi t krijoj, vetm brenda lidhjes gen- kultur mund t bj dika t plot. Kur njeriu prbn kultur, n prfundim t influencs s tij, edhe kultura influencon n prbrjen e influencave. Genet e reja q sigurojn vazhdimsin e jets ndryshojn ligjet e epigjenetiks s popullats. N kt kuadr, kultura shqiptare sht nj prfundim q ekziston vetm n genet e shqiptarve.
Edhe po t duash ta prishsh kt kultur, ajo nuk mund t prishet, mbasi ajo prbn nj nga elementt kryesor t identitetit kombtar t saj. Gjuha, veshjet, doket, zakonet, eposi, gjeografia, historia,arkitektura ,folklori etj., se sa fuqishm i rezistojn kohs e ka vrtetuar m s miri historia e kombit ton. Zhvillimet kulturore s bashku me lindjen e ligjeve t reja kan kaluar prpara revolucionit gjenetik.
Pr kt arsye, origjina e identitetit sht kultura. Globalizimi kulturor, sot ndodhet i rrethuar nga rezistencat e shteteve kombtare dhe nga gjendja e periudhat politike, teknologjike dhe ekonomike, t cilat ndodhen jasht atyre q zotrojn konceptin kombtar. Francezi Arloeen, pyetjes se si do t ekspozohet pamja e nj afrimi midis t mesmes s kulturs tradicionale dhe t mesmes teknologjike, midis kulturs tradicionale dhe asaj moderne, i prgjigjet se, identiteti kulturor i miliona njerzve n fillimet e shekullit te ri nuk qndron n garancit e nj bote me shum mendime, por jetohet si ndryshime midis tyre. Ndrsa prplasjet kulturore i vlerson me luftrat kulturore q ekzistojn n fillimet e shekullit t XXI, t cilat e tregojn veten si t paprshtatshme me politikn dhe ekonomin ngjitse n drejtim t sigurimit t rendit publik, prbjn nj realitet t komuniteteve botrore. Dhe kjo krijon influenc n drejtimin e nj politike t identitetit n t gjitha kulturat dhe fete baz. Realisht, nuk sht nj kultur q siguron besim n nivel global, por sht krijuar nj periudh e pikpamjeve t cilat miratojn ekzistencn e identiteteve t ndryshme. Rendi i bots s re ka rritur respektin kulturor dhe nuk sht kundr fuqizimit t identiteteve kulturore. Edhe n nj bot q po globalizohet, do t fitoje akoma m rndsi marrja n konsiderat e veorive q u prkasin shteteve dhe kulturave t ndryshme. Pikpamjet kulturore t prfaqsuesve t shteteve transmetojn prgjegjsit e vendimeve ekonomike, financiare dhe politike t tyre, t cilat prbjn edhe pikn kye t ndryshimit. Prandaj lvizjet kulturore do t prbjn edhe ne t ardhmen temat kryesore t politiks dhe ekonomis botrore. Prjetimi i Lvizjes Kulturore Shqiptare n fillimet e shekullit t XXI ka qen me pasoja. Hapja e menjhershme nga nj sistem politik e kulturor shum i ashpr, totalitar, n nj sistem liberal t pakontrolluar, solli n nj mas t konsiderueshme braktisjen e disa elementve t kulturs kombtare, veanrisht n fushn e muziks dhe t folklorit. Por, edhe pse ndodhi kshtu, ajo ka filluar ta rishikoj vetvehten. Kultura shqiptare tashm ka dal jasht kufijve t shtetit am.
Ajo po prhapet dhe po bhet prezente n shumicn e vendeve evropiane dhe amerikane. Dhe kjo merit, kryesisht nuk u takon politikave kulturore q harton shteti, por personaliteteve t kulturs dhe shkencs s vendit ton, t cilt pr t mbijetuar individualisht ose me grupe po gjejn veten e tyre edhe n kt fush t rndsishme. Por megjithat, t gjith studiuesit pranojn se globalizimi, i cili krcnon identitetin kombtar, zotron nj struktur me shum drejtime. Por, qeverit shqiptare akoma nuk kan ndrtuar nj politik strategjike pr tu dhn prgjigjet e nevojshme ktyre pyetjeve:
1. Si mund t jetojm duke ruajtur identitetin ton kombtar brenda dhe jasht Shqipris, n rajonin q ne jetojm, me fqinjt tan, brenda nj kulture globale?
2. Globalizimi dhe modernizimi pr identitetin kulturor kombtar, prbjn krcnim, apo fitim?
3. Identitetin shqiptar e krcnon vetm kultura perndimore, apo e krcnon edhe mungesa e strategjis kulturore e vendit ?
4. A mund t shprehet demokracia, e cila ka pranuar si vler t prbashkt me shtetet dhe komunitetet q kan menaxhuar ekonomit e pazhvilluara dhe besimet e tyre?
5. Kombi shqiptar prball kulturs evropiane q e mbivlerson prioritetin e saj ndaj kulturave t tjera dhe q e radhit kalimtare Ekzistencn e Kulturs Shqiptare, si do ta prcaktoj strategjin kulturore t tij?
6. Kultura shqiptare duke e ruajtur identitetin e saj, si do t mund t marr pjes n globalizim?
7. A mund t krijojm nj forc kombtare kundr integrimit politik, mbasi t realizohen integrimet kulturore dhe ekonomike?.... .Natyrisht trajtimi I ketyre problemeve mund t bhet nga studiues bashkkohor dhe jo nga administrate publike q sht punsuar n Ministrin e Kulturs,aq m tepr q ministrit mbushen me militant t partive q marrin pushtetin politik dhe q nuk kan aspak vlera t tilla kulturore dhe t prodhojn politika pr ruajtjen dhe forcimin e identitetit kombtar kulturor.
Aktualisht n bot ndodhen m shum se 190 shtete. Por ka me mijra popuj dhe komunitete q kan kultur, besime dhe tradita t ndryshme. Ne nuk duhet t harrojm se ndodhemi prball nj realiteti q jetohet n nj tension edhe midis hegjemonizimit ekonomik dhe rezistencave kombtare, n fushn teknike q po hegjemonizohet dhe globalizohet gjat periudhs s ruajtjes s kulturs dhe besimeve. Kur gjermanet, kulturn e tyre e trajtojn n nj perspektiv m t gjer, francezt kulturn e msojn t detyrueshme n shkoll, brenda s cils kan futur artin, muzikn dhe letrsin. Francezt, kulturat kombtare t tyre i mbrojn duke ruajtur identitetin kombtar.
Ata e kan ligjruar pun t shtetit ruajtjen e kulturs, t kulturs kombtare dhe veanrisht mbrojtjen e frengjishtes. Veoria e kulturs franceze sht nj koncept q mund t diskutohet n Franc, i cili prmban edhe nj doz t rndsishme nacionalizmi. Globalizmi edhe n shtetet evropiane ka n plan t par diskutimet e ndryshimit kulturor ndaj prshtatjes evropiane dhe mosprzierjes s identiteteve. Por, duke qen se ekziston mendimi se nga shum kultura lindin kultura t reja, t kryqzuara, kan filluar veanrisht veprimtarit e dialogut midis kulturave.
N Gjermani nse shteti merr vetm masa parandaluese, msuesit dhe organizatat e shoqris civile e ruajn deri me sakrifica kulturn gjermane. N Gjermani pr t ruajtur kulturn gjermane jan krijuar ambientet kulturore, me fjal t tjera nj kultur kreis e sigurt dhe tradicionale.
N t gjitha ndrtesat e reja q bhen, n strukturn arkitektuale t qyteteve, n universitetet q jetohet tradicionalisht, n treguesit e rrugve dhe n teatrot, n shtitjet malore, sht e mundur t shikohet jeta e kulturs gjermane, e hapur ndaj t gjitha kulturave dhe feve, me disiplin t hekurt pune, me pun kolektive, me bibliotekat e mbushura ku lexohet shum klasikja gjermane, ku sigurohen n vazhdimsi informacionet, t cilat bashkohen me vlerat e prbashkta. Imazhi i Shqipris dhe i kombit shqiptar n historin e tij, shpesh ka psuar goditje t rnda.
Edhe mnyra e kalimit n demokraci, tranzicion i tejzgjatur, kriza politike dhe shkatrrimi i shtetit n vitin 1997, konfliktet midis partive dhe zhargoni politik i shpifjeve dhe intrigave q sht kthyer n sistem tek politikant e vjetr q mbijetojn akoma tek ne, gjuha dhe kultura q prdoret n institucionet e shtetit shqiptar , korrupsioni dhe qetsia publike, veprimtarit e kundrligjshme t shum shqiptarve t migruar n Evrop, si shprehje e mungess s kulturs, shpesh kan pushtuar mediat evropiane. Pr kt arsye, pr Shqiprin dhe shqiptart sht krijuar nj paragjykim negativ.
Pr ta pastruar kt paragjykim, veanrisht tek popujt e vendeve antare t Bashkimit Evropian e m gjer, duhet t krijohet grupi i veprimtarive kulturore i prbr nga pedagog dhe msues t gjuhs frenge, gjermane dhe angleze, praktik t ciln e kan prdorur shtete t tjera m par. Kto grupe intelektualsh me gjuht dhe kulturn q zotrojn, nprmjet kanaleve t ndryshme t medias, konferencave dhe paneleve t ndryshme, nprmjet elementve t kulturs s vrtet shqiptare do t reflektojn realitetin dhe vlerat e pasuris kulturore shqiptare.
Vendet antare t Bashkimit Evropian, t cilat kan firmosur dokumentin Gjuht rajonale t Evrops dhe kushtet e gjuhve t pakicave, miratuar nga Kshilli i Evrops, antare e s cils sht edhe Shqipria, trajtojn nj e nga nj kto tema se si ato prafrohen dhe zbatojn standardet ift. Vendet me strategji t qart kombtare, me programet e hartuara realizojn publikimin dhe shprndarjen e kulturave t tyre, duke ia eksportuar t gjith bots.
Kshtu n Evrop filmat kombtar zn vetm 18 pr qind t tregut, kur ato t prodhimit amerikan kan pushtuar m shum se 75 pr qind t tij. Kulturat globale q zotrojn nj struktur t re dhe dinamike nuk tremben nga prballja me kulturat e tjera, prkundrazi ata e shikojn si forcn e nj pushteti t madh n bot, e cila duke zotruar nj kulture nuk trembet nga prballja me kulturat e tjera.
Dhe kjo nuk varet nga madhsia e shteteve. Austria, t ciln e ka
m t njohur Vjena me vlerat tradicionale kulturore, sht nj shembull tipik. N kushtet e integrimit evropian dhe t globalizmit, t gjitha shtetet antare dhe kandidate t ktij unioni kan hartuar dhe zbatojn Strategjit kulturore. Qllimi i ktyre strategjive sht ruajtja dhe prsosja e vlerave m t mira kulturore t do kombi pr ti shptuar rrezikut t erozionit me t cilin prballen.
Por duhet pranuar se tek ne akoma nuk po kuptohet ky rrezik dhe nuk po hartohen programe strategjike pr ruajtjen dhe prsosjen e identitetit kombtar kulturor n nj Evrop t integruar. Q t realizohet kjo, kulturn e kombit shqiptar duhet ta vlersojm si forcn e pushtetit. Prsosja e t gjitha elementve prbrse t kulturs kombtare ka t bj me afrimin e shpejt n objektivin ton t prhershm pr ti besuar vetes son me identitetin kulturor kombtar.
Kto jan tema tepr t rndsishme q duhet t zgjidhen nga institucionet shtetrore dhe n bashkpunim me organizatat prestigjoze joqeveritare t hartohen me studimet e nevojshme kualitative politikat e siguris kombtare, nj prej t cilave n kushtet e globalizmit dhe evropianizimit sht edhe identiteti kulturor kombtar.
*Drejtor i Institutit te Politikave te Sigurise Kombetare