Institucionet e arsimit t lart dhe kriza e vlersimit t tyre
Muajt e fundit pr prsosjen e arsimit t larte dhe arritjen e standardeve bashkkohore kan lindur nj sr diskutimesh. M kryesoret e tyre jan dy:
1. Vlersimi i cilsis se Institucioneve t Arsimit t Lart nga nj kompani e huaj akreditimi,
2. Zbatimi ligjshmris, vendimeve t Kshillit t Ministrave dhe akteve nn ligjore t Ministrit t Arsimit n t njjtin nivel dhe procedure nga t gjitha institucionet e larta arsimore publike dhe jo publike.
Kto dy probleme n Institucionet e Arsimit t Lart prbjn nj shqetsim tepr serioz me pasoja shum t rndsishme n nivelin e prgatitjes s studentve dhe vlers s diploms q ata marrin nga kto institucione. Bile duhet pranuar se ne jemi shume te vonuar n plotsimin e ktyre standardeve dhe po ecim shum ngadal me masat q nuk po marrim. Sot n Shqipri ekzistojn 26 Institucione t Arsimit t Lart , nga t cilt 14 jan private, t hapura vitet e fundit.
Me prfundimin e kontrollit t Institucioneve t Arsimit t Lart t Kosovs nga nj kompani arsimore Angleze ,qeveria e Thait miratoi prfundimet e ksaj kompanie dhe mbylli menjher 28 institucione Arsimore t Arsimit t Lart ,duke filluar nga ky vit akademik arsimor.
Nj vendim I till zgjoi nga gjumi edhe qeverin Shqiptare e cila n fund t Qershorit deklaroi se nj kompani amerikane do t merrte prsipr n fillim t vitit t ri akademik, vlersimin e jashtm t cilsis dhe siguris s Institucioneve t Arsimit t Lart, si Publik ashtu dhe Privat.
Ish-ministri Arsimit dhe Shkencs, Zoti Genc Pollo, njoftoi se n fillim t vitit akademik, MASH, n kuadrin e Programit Barazi dhe Ekselenc n Arsim, do t pajtonte nj kompani pr vlersimin e Institucioneve t Arsimit t Lart.
Ky vlersim do t paraqes nj renditje me pike, jo vetm t Institucioneve t Arsimit t Lart ,por edhe t programeve t veanta t studimit pr do diplom.
Procesit t akreditimit do ti nnshtroheshin 12 Institucionet e Arsimit t Lart Publike dhe 14 institucionet jo publike , t elura pas viteve 90.
Nprmjet programit Barazi dhe ekselenc n arsim do t ndihmohej Ministria e Arsimit dhe Shkencs dhe Agjencia e Akreditimit n kryerjen e vlersimit institucional t pavarur t Institucioneve t Arsimit t Lart publike dhe private, ndaj krkesave dhe standardeve evropiane t harmonizuara me ato kombtare.
N prfundim do t bhej nj vlersim ndrkombtar i institucioneve kombtare : Agjencis s Akreditimit, Kshillit t Akreditimit, Ministris s Arsimit dhe Shkencs n raport me standardet evropiane dhe udhzuesit t sigurimit t cilsis.
N prfundim, grupi i vlersimit do t paraqiste raportet individuale t vlersimit pr do Institucion t Arsimit t Lart t vlersuar dhe raportin e vlersimit pr agjencin. T gjitha rezultatet finale, pas prfundimit t ekspertimit, grupi i puns do tia paraqes Ministris s Arsimit dhe Shkencave.
Dokumente ligjor, Ligjin e Arsimit t Lart, Strategjin Kombtare pr Arsimin, listn e IAL publike dhe private, evidenca t vlersimeve t mparshme, informacione t tjera analitike t krahasueshme n lidhje me programet e studimit si edhe shprndarjen e checklists dhe monitorimin e procesit t prgjigjeve dhe feedbackut (perceptimi i marrsve t mesazhit).
Pr vlersimin e institucioneve t sigurimit t jashtm t cilsis Agjencia do t siguroj informacione n lidhje me aktivitetin e tyre, t prgatis raporte vetvlersimi, si edhe t siguroj dokumente ligjor dhe akte nnligjore n lidhje me sigurimin e cilsis.
Prputhshmria me standardet dhe udhzuesit evropian pr Sigurimin e Cilsis, standardet nacionale dhe praktikn m t mir do t prbnte bazn e vlersimit t gjith procesit pr secilin Institucion t Arsimit t Lart.
N raport do t theksohet shum qart:
a) nse institucioni i plotson ose jo standardet minimale institucionale;
b) n rast t nj gjykimi pozitiv t piks a), do t bhej vlersimi sasior mbi nivelin minimal;
c) cilat do t ishin pikat e forta, pikat e dobta;
d) a ka Institucioni Arsimit t Lart mundsi dhe kapacitete pr t prmirsuar dhe kaprcyer vshtirsit dhe;
e) cilat jan pengesat, krcnimet, dhe vshtirsit pr zhvillimin dhe plotsimin e standardeve.
N kt kuadr Institucionet e Arsimit t lart Publik ose jo publik q nuk kapnin standardet minimale me vendim t Kshillit t Ministrave do t mbylleshin,ashtu si u veprua n Kosov.
Kt krkes e ka deklaruar edhe kryeministri n dy mbledhjet e qeverise qe kishte n rendin e dits edhe dhnien e lejes se dy Institucioneve t Arsimit t Lart, jo publike.
Ky problem madhor q ka t bj me nivelin e prgatitjes s studentve sht i lidhur ngushtsisht me krkesn e dyt q ka filluar te diskutohet pjesrisht koht e fundit. Institucionet e Arsimit t Lart ,jo publike jan jasht kontrollit t shtetit,jasht krkesave dhe standardeve q zbatohen nga Institucionet e Arsimit t Lart, Publike.
N shumicn e Institucioneve t Arsimit t Lart,jo Publike studentet pranohen pa provime dhe pa limite ne fakultete. Me kt mnyr gjimnazistt me t dobt t vendit regjistrohen ne t gjitha degt q ata dshirojn pa asnj penges,kur gjimnazistet q konkurrojn n Institucionet e Arsimit t Lart Publik skualifikohen n degt prioritare, jo vetm pr sasin e larte t pikve qe duhet te siguroje,por edhe pr vendet e kufizuara q kane ,si inxhinieri ndrtimi, arkitekture, Mjeksi, Finance,Juridike etj.
Kshtu p.sh.b n nj Institucion t Arsimit t Lart jo publik n Tirane vazhdojn arsimimin n Juridike mbi 700 student.
Liberalizimi i Arsimit t Lart tek ne po keqprdoret. Ai ,nprmjet dhnies se lejeve nj sasie t konsiderueshme Institucioneve t Arsimit t lart ,jo Publike,shumica e tyre jan kthyer n nj biznes t pa principt. Por edhe pse sht kshtu diplomat e tyre jan t pranueshme n do vend pune njsoj si t atyre q diplomohen nga universitetet publike.
Arsimi jo publik sht po aq kombtar ,sa sht edhe arsimi publik. Prandaj mos krkimi nga Ministria e Arsimit dhe Shkencs t t njjtave krkesa pranimi t studentve dhe mos realizimi i standardeve evropiane , si n arsimin publik prbn nj problem t madh shtetror,mbasi t diplomuarit nga kto universitete po pushtojn administratn shtetrore.
Ky sht shkaku q n disa vende t bots t gjith pretendentt pr student pr n universitetet publike dhe jo publike bjn t njjtin provim n kushte t barabarta. Sipas radhitjes n baz t sasis s pikve q siguron do student prcaktohet edhe universiteti q ai mund t vazhdoj.
Kjo reform e arsimit t lart krkon shpejtsi,n t kundrt ne do ta psojm si e kan psuar Rumania dhe Kosova. Sa m von t bhet kjo reform aq m shum kuadro t pa aft do t diplomojm dhe aq m shum universitete do t mbyllin shoqrit arsimore t huaja q do t bjn vlersimin. Radhitja e universiteteve publike dhe jo publike sipas vlersimit q do tu bhet do t prcaktoj edhe nivelin e diploms s universitetit.
Niveli i ksaj diplome do t prcaktoj edhe vendet e mundshme q mund t punsohet do i diplomuar. Kjo rrug do t rris konkurrencn e ndershme midis t gjitha institucioneve dhe do t mbi jetojn vetm ato institucione arsimore t arsimi t larte q do t plotsojn standardet kombtare.
*Drejtor i Institutit t Politikave te Siguris Kombtare.
1. Vlersimi i cilsis se Institucioneve t Arsimit t Lart nga nj kompani e huaj akreditimi,
2. Zbatimi ligjshmris, vendimeve t Kshillit t Ministrave dhe akteve nn ligjore t Ministrit t Arsimit n t njjtin nivel dhe procedure nga t gjitha institucionet e larta arsimore publike dhe jo publike.
Kto dy probleme n Institucionet e Arsimit t Lart prbjn nj shqetsim tepr serioz me pasoja shum t rndsishme n nivelin e prgatitjes s studentve dhe vlers s diploms q ata marrin nga kto institucione. Bile duhet pranuar se ne jemi shume te vonuar n plotsimin e ktyre standardeve dhe po ecim shum ngadal me masat q nuk po marrim. Sot n Shqipri ekzistojn 26 Institucione t Arsimit t Lart , nga t cilt 14 jan private, t hapura vitet e fundit.
Me prfundimin e kontrollit t Institucioneve t Arsimit t Lart t Kosovs nga nj kompani arsimore Angleze ,qeveria e Thait miratoi prfundimet e ksaj kompanie dhe mbylli menjher 28 institucione Arsimore t Arsimit t Lart ,duke filluar nga ky vit akademik arsimor.
Nj vendim I till zgjoi nga gjumi edhe qeverin Shqiptare e cila n fund t Qershorit deklaroi se nj kompani amerikane do t merrte prsipr n fillim t vitit t ri akademik, vlersimin e jashtm t cilsis dhe siguris s Institucioneve t Arsimit t Lart, si Publik ashtu dhe Privat.
Ish-ministri Arsimit dhe Shkencs, Zoti Genc Pollo, njoftoi se n fillim t vitit akademik, MASH, n kuadrin e Programit Barazi dhe Ekselenc n Arsim, do t pajtonte nj kompani pr vlersimin e Institucioneve t Arsimit t Lart.
Ky vlersim do t paraqes nj renditje me pike, jo vetm t Institucioneve t Arsimit t Lart ,por edhe t programeve t veanta t studimit pr do diplom.
Procesit t akreditimit do ti nnshtroheshin 12 Institucionet e Arsimit t Lart Publike dhe 14 institucionet jo publike , t elura pas viteve 90.
Nprmjet programit Barazi dhe ekselenc n arsim do t ndihmohej Ministria e Arsimit dhe Shkencs dhe Agjencia e Akreditimit n kryerjen e vlersimit institucional t pavarur t Institucioneve t Arsimit t Lart publike dhe private, ndaj krkesave dhe standardeve evropiane t harmonizuara me ato kombtare.
N prfundim do t bhej nj vlersim ndrkombtar i institucioneve kombtare : Agjencis s Akreditimit, Kshillit t Akreditimit, Ministris s Arsimit dhe Shkencs n raport me standardet evropiane dhe udhzuesit t sigurimit t cilsis.
N prfundim, grupi i vlersimit do t paraqiste raportet individuale t vlersimit pr do Institucion t Arsimit t Lart t vlersuar dhe raportin e vlersimit pr agjencin. T gjitha rezultatet finale, pas prfundimit t ekspertimit, grupi i puns do tia paraqes Ministris s Arsimit dhe Shkencave.
Dokumente ligjor, Ligjin e Arsimit t Lart, Strategjin Kombtare pr Arsimin, listn e IAL publike dhe private, evidenca t vlersimeve t mparshme, informacione t tjera analitike t krahasueshme n lidhje me programet e studimit si edhe shprndarjen e checklists dhe monitorimin e procesit t prgjigjeve dhe feedbackut (perceptimi i marrsve t mesazhit).
Pr vlersimin e institucioneve t sigurimit t jashtm t cilsis Agjencia do t siguroj informacione n lidhje me aktivitetin e tyre, t prgatis raporte vetvlersimi, si edhe t siguroj dokumente ligjor dhe akte nnligjore n lidhje me sigurimin e cilsis.
Prputhshmria me standardet dhe udhzuesit evropian pr Sigurimin e Cilsis, standardet nacionale dhe praktikn m t mir do t prbnte bazn e vlersimit t gjith procesit pr secilin Institucion t Arsimit t Lart.
N raport do t theksohet shum qart:
a) nse institucioni i plotson ose jo standardet minimale institucionale;
b) n rast t nj gjykimi pozitiv t piks a), do t bhej vlersimi sasior mbi nivelin minimal;
c) cilat do t ishin pikat e forta, pikat e dobta;
d) a ka Institucioni Arsimit t Lart mundsi dhe kapacitete pr t prmirsuar dhe kaprcyer vshtirsit dhe;
e) cilat jan pengesat, krcnimet, dhe vshtirsit pr zhvillimin dhe plotsimin e standardeve.
N kt kuadr Institucionet e Arsimit t lart Publik ose jo publik q nuk kapnin standardet minimale me vendim t Kshillit t Ministrave do t mbylleshin,ashtu si u veprua n Kosov.
Kt krkes e ka deklaruar edhe kryeministri n dy mbledhjet e qeverise qe kishte n rendin e dits edhe dhnien e lejes se dy Institucioneve t Arsimit t Lart, jo publike.
Ky problem madhor q ka t bj me nivelin e prgatitjes s studentve sht i lidhur ngushtsisht me krkesn e dyt q ka filluar te diskutohet pjesrisht koht e fundit. Institucionet e Arsimit t Lart ,jo publike jan jasht kontrollit t shtetit,jasht krkesave dhe standardeve q zbatohen nga Institucionet e Arsimit t Lart, Publike.
N shumicn e Institucioneve t Arsimit t Lart,jo Publike studentet pranohen pa provime dhe pa limite ne fakultete. Me kt mnyr gjimnazistt me t dobt t vendit regjistrohen ne t gjitha degt q ata dshirojn pa asnj penges,kur gjimnazistet q konkurrojn n Institucionet e Arsimit t Lart Publik skualifikohen n degt prioritare, jo vetm pr sasin e larte t pikve qe duhet te siguroje,por edhe pr vendet e kufizuara q kane ,si inxhinieri ndrtimi, arkitekture, Mjeksi, Finance,Juridike etj.
Kshtu p.sh.b n nj Institucion t Arsimit t Lart jo publik n Tirane vazhdojn arsimimin n Juridike mbi 700 student.
Liberalizimi i Arsimit t Lart tek ne po keqprdoret. Ai ,nprmjet dhnies se lejeve nj sasie t konsiderueshme Institucioneve t Arsimit t lart ,jo Publike,shumica e tyre jan kthyer n nj biznes t pa principt. Por edhe pse sht kshtu diplomat e tyre jan t pranueshme n do vend pune njsoj si t atyre q diplomohen nga universitetet publike.
Arsimi jo publik sht po aq kombtar ,sa sht edhe arsimi publik. Prandaj mos krkimi nga Ministria e Arsimit dhe Shkencs t t njjtave krkesa pranimi t studentve dhe mos realizimi i standardeve evropiane , si n arsimin publik prbn nj problem t madh shtetror,mbasi t diplomuarit nga kto universitete po pushtojn administratn shtetrore.
Ky sht shkaku q n disa vende t bots t gjith pretendentt pr student pr n universitetet publike dhe jo publike bjn t njjtin provim n kushte t barabarta. Sipas radhitjes n baz t sasis s pikve q siguron do student prcaktohet edhe universiteti q ai mund t vazhdoj.
Kjo reform e arsimit t lart krkon shpejtsi,n t kundrt ne do ta psojm si e kan psuar Rumania dhe Kosova. Sa m von t bhet kjo reform aq m shum kuadro t pa aft do t diplomojm dhe aq m shum universitete do t mbyllin shoqrit arsimore t huaja q do t bjn vlersimin. Radhitja e universiteteve publike dhe jo publike sipas vlersimit q do tu bhet do t prcaktoj edhe nivelin e diploms s universitetit.
Niveli i ksaj diplome do t prcaktoj edhe vendet e mundshme q mund t punsohet do i diplomuar. Kjo rrug do t rris konkurrencn e ndershme midis t gjitha institucioneve dhe do t mbi jetojn vetm ato institucione arsimore t arsimi t larte q do t plotsojn standardet kombtare.
*Drejtor i Institutit t Politikave te Siguris Kombtare.