Ish-hetuesi
Nj paradite t zakonshme shtatori, un dhe bashkshortja ime, po krkonim prgjat Rrugs s Kavajs nj noter pr t noterizuar disa dokumente rutin. Dhe pam nj shigjet t kuqe me mbishkrimin Noter prsipr, e cila udhzonte t ndiqnim drejtimin. Shigjeta pas dhjet hapash prsritej, mandej prap prsritej duke i
brryl drejtimit, sa na u krijua ideja se, kshtu do t prshkonim gjith Tirann duke ndjekur fillin e kuq t Arians.
Midis dy tre pallatesh, n nj rrugic t ngusht, mu pran nj porte q t shpinte n oborrin e brendshm, fjala Notr shnohej pr her t fundit. Shtym dern dhe brenda oborrit, n t djatht, n nj ndrtes t vogl si kutiz katrkndshe gjendej (ksaj here me t vrtet), noteria e, madje, nga dera e hapur kanatesh, mu n kreun e tavolins prball, gjendej dhe vet noteri, nj burr barmadh te t gjashtdhjet e pestat, fytyrkuq e kokshogt, veshur me nj kmish klasike ngjyr civeje dhe me nj kravat anormalisht t gjat, q varej posht e xixllonte nga shkndijimet e nj t kuqeje intensive.
Burri i kuq kokshogt asokohe ishte i zn me klientin prball tavolins dhe t cilit ne i shihnim vetm shpinn dhe i dgjonim m t rrall zrin e lart n dialekt.
Un dhe ime shoqe e ndiqnim qndruam ndan ders, pa vendosur t hyjm brenda, gjith n pritje kur t mbaronte pun klienti. Gjat asaj kohe pata rastin ta kundroj disa her me vrejtje fytyrn e kuqrreme, rrumbullake e t mirmbajtur t noterit, e cila t sugjeronte mendime hipotetike mbi punt dhe ditt e ra t ktij arketipi burokratik.
I thash time shoqje me t pshpritur se ky far noteri, e vm me bast, ka qen me siguri nj ndr hetuesit e ndonj Dege t Punve t Brendshme dhe, gjykuar nga nuanca dialektore me t ciln fliste me klientin n nga qytetet e Shqipris Veriore.
Kshtu, me t mbaruar pun klienti para nesh, filluam edhe ne procedurat tona, e ndrkoh q noteri merrej me shqyrtimin e tyre, pata rastin ti hedh nj sy faqes s murit prball, ku ishin reklamuar t gjitha dokumentet legal t zyrs noteriale, si fjala vjen, krkesa e noterit, vendimi i gjykats s rrethit, shqyrtimi i saj deri tek dhnia e licencs pr ushtrimin e veprimtaris private nga Ministria e Drejtsis, me datn, nr protokolli, emrin e Ministrit, firmn dhe vuln.
E gjith kjo parad dokumentesh qe vendosur sipas parimit kronologjik, qysh me krkesn e aplikuesit Faik T nga nntori i vitit 1996, deri tek miratimi i saj dhe lshimi i licencs nga MD n tetor t vitit 1998. Pra gjithsej n harkun e dy vjetve, duhet theksuar, prplot stabilitet n Shqipri!
U ula dhe zura ta kundroj m me prqendrim fytyrn e kuqe e t mirmbajtur t noterit, i cili gzonte nj shndet t freskt djaloshar pr moshn. Si duket edhe ai nga ana e vet e ndjeu vshtrimin tim, gjykuar nga dy-tre vshtrime t shkurtra me bisht t syrit.
N fakt nuk ishte nj kuriozitet momental ai q m shtyu ta studioj si arketip noterin ton. M sakt isha n njfar krkimi, me nuhatje, instinkt apo tahmin, t nj ligjsie q me dilte rregullisht, t nj krkimi q e kisha
pjesrisht edhe m par dhe, prisja q, nse edhe ky rast vrtetohej, prforcohej ajo ligjsi q hamendsoja. Prandaj sht me vend, q, n kt pik t rrfimit ton, t bj nj digresion t vogl.
Prej tre vitesh kurioziteti, pasioni apo prkushtimi ndaj fatit t t burgosurve politik, moskokarjes, mungess s ndjeshmris politike, shtetrore e qytetare ndaj tyre t gjitha kto - m patn shtyr t zbuloj t ashtuquajturn letrsi burgu, m sak memuaret, epistolaret dhe ditaret e tyre.
Kshtu, s paku, zbardhej nj pjes antropologjike e dshmive dhe prjetimit individual t terrorit dhe gjenocidit komunist mbi ta. Tashm dihet se me nj pjes e vogl e ksaj letrsie prbn kolann Ad memorandum, e specifikuar posarisht pr kt narrativ.
Por gjat leximit t ktyre shnimeve n dorshkrim apo n botime t humbura mizerabl, prjetuesit e katakombeve komuniste shkruanin pr persekutort e tyre; pr hetuesit, gjykatsit, prokurort, torturuesit, pr gjith mekanizmin shtetror t torturs, duke shnuar n faqet e memuareve emrat e xhelatve real.
Edhe un, edhe ime shoqe na lindi kureshtja pr t ditur nse jan gjall kta lloj bishash monstruoze dhe, nse po, ather ku jan, ku banojn, si jan brendashkruar n realitetin postkomunist, far bjn e me se merren. Me durim filluam t shnojm n nj list bajagi t gjat emrat e veglave t ddhuns dhe, me raste, her pas her pyesnim se ku gjenden.
Ajo q mundm t vjelim nga pyetjet tona tashm nuk sht sekret: nj pjes jo e vogl e tyre kan emigruar midis viteve 1191-1195 n Amerik, nj pjes tjetr m e vogl n shtetet e Evrops kryesisht n Franc, Zvicr dhe Belgjik. Ndrsa pjesn tjetr mund ti gjeni, sikundr i kemi identifikuar tashm, t gjith npr zyra noteriale n Tiran, e m rrall, npr qytetet e tjera t Shqipris.
Por le ti rikthehemi rrfimit ton ku e lam.
Pasi kishte mbaruar pun me dokumentet, noteri yn Faik T., ktheu fytyrn nga un dhe pata prshtypjen se m njeh, ose ndoshta i kujtohem si fytyr e par nga ndonj emision n TV. Pasi shliva pagesn dhe matesha t dal, ktheva befas dhe e pyeta drejtprdrejt, madje duke shkrbyer leht dialektin e tij:
- Mos keni punuar zotrote msues?
- Jo... jo, - prforcoi ai. kam shrbyer n drejtsi, - shtoi ai.
- Sigurisht, - ia ktheva. Pyeta kot... si i thon, i rash nga Kina. Sepse e di mir q keni qen hetues.
- Ashtu... Po ku e dini ju?
- A nuk m njihni a?
Noteri vuri gjyzlykt q kishte mbi tavolin.
- Nuk e di... nuk m kujtoheni, - tha duke ngritur supet.
- Si nuk t kujtohem, - thash me t rrept. Ju m keni torturuar net t tra me pyetje. Kaq shpejt harruat ju?
Noteri kishte ngrir, pa mi shqitur syt.
- Zotni, - tha, - njerzit jan t fyer me mua... njerzit jan t prekshm, por ju duhet ta dini se un kam kryer nj detyr n prputhje me ligjet e athershme... un jam gati tju krkoj t falur, nse e kam tepruar me ju... por, sinqerisht, nuk ju mbaj mend... a ma kujtoni pak? N... n far rrethanash...?
- Aha, dashke rrethanat! Do ti dgjosh rrethanat kur t ti them un, por jo ktu n Hag, bashk me shokt e tu!
Pastaj duke ulur zrin, me nj prqendrim t madh n fytyrn e tij, bra nj hap far pran tij dhe i thash, gati si n mirbesim:
- Mos kujton ti se kisha far pun me kto dokumente? Jooo zotri, qllimi im ishte t t gjeja n vrimn ku je futur. Tani emrat tuaja, zyrat tuaja, punt tuaja i dim mir: nuk keni pun m me komunistt shqiptar t majt apo t djatht. Dora e Evrops do tju mbledh dhe drejt e n Hag! Pr krimet komuniste mbi njerzimin...! Kujtove zotrote se gjithmon do t punoni me dosje? Dosje dje, dosje sot! T gjith ju prap me dosjet? As m thua, sa her ia on qendrs informacionet? Kush shiti, kush bleu, kush u martua, kush iku jasht shtetit, kush hyri n dallavere, kush falsifikoi... etj, etj., - sa her ia raporton Qendrs ilegale kto t dhna?
- Po kush jeni more zotni...? Uluni, uluni, - bri me dor i hutuar n karrigen prball.
- Do kemi koh m ngeshm, - i thash. Dhe mandej me nj ton paksa mistik: - ju ishit ndr cironkat e fundit; t tjert jan brenda koordinatave. Dhe a e di pse po ta them kt informacion t palejueshm? Sepse dua tjua bj me dije se ka edhe nj ballafaqim tjetr me dosjen ton. Gjyqi i tmerrshm nuk do t jet vetm ai atje Lart, por ktu dhe tani, n Tok.
Ndjeva krahun q ma trhoqi ime shoqe. E ndrpreva blefimin tim patetik dhe dola qetsisht me t. Pas pak, srish n Rrugn e Kavajs, prpiqesha t shquaj n turbullirn time ndjesin e turpit nga patetizmi i panevojshm i blefimit, apo dhimbjen prej atij hiper-realiteti t sajuar, i cili duhej t kishte qen i vrtet, por, ajm! Ja q nuk sht i till...
brryl drejtimit, sa na u krijua ideja se, kshtu do t prshkonim gjith Tirann duke ndjekur fillin e kuq t Arians.
Midis dy tre pallatesh, n nj rrugic t ngusht, mu pran nj porte q t shpinte n oborrin e brendshm, fjala Notr shnohej pr her t fundit. Shtym dern dhe brenda oborrit, n t djatht, n nj ndrtes t vogl si kutiz katrkndshe gjendej (ksaj here me t vrtet), noteria e, madje, nga dera e hapur kanatesh, mu n kreun e tavolins prball, gjendej dhe vet noteri, nj burr barmadh te t gjashtdhjet e pestat, fytyrkuq e kokshogt, veshur me nj kmish klasike ngjyr civeje dhe me nj kravat anormalisht t gjat, q varej posht e xixllonte nga shkndijimet e nj t kuqeje intensive.
Burri i kuq kokshogt asokohe ishte i zn me klientin prball tavolins dhe t cilit ne i shihnim vetm shpinn dhe i dgjonim m t rrall zrin e lart n dialekt.
Un dhe ime shoqe e ndiqnim qndruam ndan ders, pa vendosur t hyjm brenda, gjith n pritje kur t mbaronte pun klienti. Gjat asaj kohe pata rastin ta kundroj disa her me vrejtje fytyrn e kuqrreme, rrumbullake e t mirmbajtur t noterit, e cila t sugjeronte mendime hipotetike mbi punt dhe ditt e ra t ktij arketipi burokratik.
I thash time shoqje me t pshpritur se ky far noteri, e vm me bast, ka qen me siguri nj ndr hetuesit e ndonj Dege t Punve t Brendshme dhe, gjykuar nga nuanca dialektore me t ciln fliste me klientin n nga qytetet e Shqipris Veriore.
Kshtu, me t mbaruar pun klienti para nesh, filluam edhe ne procedurat tona, e ndrkoh q noteri merrej me shqyrtimin e tyre, pata rastin ti hedh nj sy faqes s murit prball, ku ishin reklamuar t gjitha dokumentet legal t zyrs noteriale, si fjala vjen, krkesa e noterit, vendimi i gjykats s rrethit, shqyrtimi i saj deri tek dhnia e licencs pr ushtrimin e veprimtaris private nga Ministria e Drejtsis, me datn, nr protokolli, emrin e Ministrit, firmn dhe vuln.
E gjith kjo parad dokumentesh qe vendosur sipas parimit kronologjik, qysh me krkesn e aplikuesit Faik T nga nntori i vitit 1996, deri tek miratimi i saj dhe lshimi i licencs nga MD n tetor t vitit 1998. Pra gjithsej n harkun e dy vjetve, duhet theksuar, prplot stabilitet n Shqipri!
U ula dhe zura ta kundroj m me prqendrim fytyrn e kuqe e t mirmbajtur t noterit, i cili gzonte nj shndet t freskt djaloshar pr moshn. Si duket edhe ai nga ana e vet e ndjeu vshtrimin tim, gjykuar nga dy-tre vshtrime t shkurtra me bisht t syrit.
N fakt nuk ishte nj kuriozitet momental ai q m shtyu ta studioj si arketip noterin ton. M sakt isha n njfar krkimi, me nuhatje, instinkt apo tahmin, t nj ligjsie q me dilte rregullisht, t nj krkimi q e kisha
pjesrisht edhe m par dhe, prisja q, nse edhe ky rast vrtetohej, prforcohej ajo ligjsi q hamendsoja. Prandaj sht me vend, q, n kt pik t rrfimit ton, t bj nj digresion t vogl.
Prej tre vitesh kurioziteti, pasioni apo prkushtimi ndaj fatit t t burgosurve politik, moskokarjes, mungess s ndjeshmris politike, shtetrore e qytetare ndaj tyre t gjitha kto - m patn shtyr t zbuloj t ashtuquajturn letrsi burgu, m sak memuaret, epistolaret dhe ditaret e tyre.
Kshtu, s paku, zbardhej nj pjes antropologjike e dshmive dhe prjetimit individual t terrorit dhe gjenocidit komunist mbi ta. Tashm dihet se me nj pjes e vogl e ksaj letrsie prbn kolann Ad memorandum, e specifikuar posarisht pr kt narrativ.
Por gjat leximit t ktyre shnimeve n dorshkrim apo n botime t humbura mizerabl, prjetuesit e katakombeve komuniste shkruanin pr persekutort e tyre; pr hetuesit, gjykatsit, prokurort, torturuesit, pr gjith mekanizmin shtetror t torturs, duke shnuar n faqet e memuareve emrat e xhelatve real.
Edhe un, edhe ime shoqe na lindi kureshtja pr t ditur nse jan gjall kta lloj bishash monstruoze dhe, nse po, ather ku jan, ku banojn, si jan brendashkruar n realitetin postkomunist, far bjn e me se merren. Me durim filluam t shnojm n nj list bajagi t gjat emrat e veglave t ddhuns dhe, me raste, her pas her pyesnim se ku gjenden.
Ajo q mundm t vjelim nga pyetjet tona tashm nuk sht sekret: nj pjes jo e vogl e tyre kan emigruar midis viteve 1191-1195 n Amerik, nj pjes tjetr m e vogl n shtetet e Evrops kryesisht n Franc, Zvicr dhe Belgjik. Ndrsa pjesn tjetr mund ti gjeni, sikundr i kemi identifikuar tashm, t gjith npr zyra noteriale n Tiran, e m rrall, npr qytetet e tjera t Shqipris.
Por le ti rikthehemi rrfimit ton ku e lam.
Pasi kishte mbaruar pun me dokumentet, noteri yn Faik T., ktheu fytyrn nga un dhe pata prshtypjen se m njeh, ose ndoshta i kujtohem si fytyr e par nga ndonj emision n TV. Pasi shliva pagesn dhe matesha t dal, ktheva befas dhe e pyeta drejtprdrejt, madje duke shkrbyer leht dialektin e tij:
- Mos keni punuar zotrote msues?
- Jo... jo, - prforcoi ai. kam shrbyer n drejtsi, - shtoi ai.
- Sigurisht, - ia ktheva. Pyeta kot... si i thon, i rash nga Kina. Sepse e di mir q keni qen hetues.
- Ashtu... Po ku e dini ju?
- A nuk m njihni a?
Noteri vuri gjyzlykt q kishte mbi tavolin.
- Nuk e di... nuk m kujtoheni, - tha duke ngritur supet.
- Si nuk t kujtohem, - thash me t rrept. Ju m keni torturuar net t tra me pyetje. Kaq shpejt harruat ju?
Noteri kishte ngrir, pa mi shqitur syt.
- Zotni, - tha, - njerzit jan t fyer me mua... njerzit jan t prekshm, por ju duhet ta dini se un kam kryer nj detyr n prputhje me ligjet e athershme... un jam gati tju krkoj t falur, nse e kam tepruar me ju... por, sinqerisht, nuk ju mbaj mend... a ma kujtoni pak? N... n far rrethanash...?
- Aha, dashke rrethanat! Do ti dgjosh rrethanat kur t ti them un, por jo ktu n Hag, bashk me shokt e tu!
Pastaj duke ulur zrin, me nj prqendrim t madh n fytyrn e tij, bra nj hap far pran tij dhe i thash, gati si n mirbesim:
- Mos kujton ti se kisha far pun me kto dokumente? Jooo zotri, qllimi im ishte t t gjeja n vrimn ku je futur. Tani emrat tuaja, zyrat tuaja, punt tuaja i dim mir: nuk keni pun m me komunistt shqiptar t majt apo t djatht. Dora e Evrops do tju mbledh dhe drejt e n Hag! Pr krimet komuniste mbi njerzimin...! Kujtove zotrote se gjithmon do t punoni me dosje? Dosje dje, dosje sot! T gjith ju prap me dosjet? As m thua, sa her ia on qendrs informacionet? Kush shiti, kush bleu, kush u martua, kush iku jasht shtetit, kush hyri n dallavere, kush falsifikoi... etj, etj., - sa her ia raporton Qendrs ilegale kto t dhna?
- Po kush jeni more zotni...? Uluni, uluni, - bri me dor i hutuar n karrigen prball.
- Do kemi koh m ngeshm, - i thash. Dhe mandej me nj ton paksa mistik: - ju ishit ndr cironkat e fundit; t tjert jan brenda koordinatave. Dhe a e di pse po ta them kt informacion t palejueshm? Sepse dua tjua bj me dije se ka edhe nj ballafaqim tjetr me dosjen ton. Gjyqi i tmerrshm nuk do t jet vetm ai atje Lart, por ktu dhe tani, n Tok.
Ndjeva krahun q ma trhoqi ime shoqe. E ndrpreva blefimin tim patetik dhe dola qetsisht me t. Pas pak, srish n Rrugn e Kavajs, prpiqesha t shquaj n turbullirn time ndjesin e turpit nga patetizmi i panevojshm i blefimit, apo dhimbjen prej atij hiper-realiteti t sajuar, i cili duhej t kishte qen i vrtet, por, ajm! Ja q nuk sht i till...