Kriza e kredis sa larg, sa afr?
Ekonomia globale ndodhet midis akullit dhe flakes, do te deklaronte keto dite Drejtori i FMN-se Dominique Strauss-Kahn.
Kriza e kredise dhe kostot e renda ne sektorin bankar e financiar, duket se do te sjellin renien e ritmeve te rritjes ekonomike te shume vendeve te botes.
Rritja e ekonomise globale ne vitin 2008 nga 4.9 % e parashikuar tenton te reduktohet ne 3.7%.
Ndersa, inflacioni ne rritje perfaqeson nje flake e cila do te djege me shume shtresat e varfera te popullsise, por njekohesisht mund te djege edhe disa nga arritjet e deritanishme te luftes kunder varferise.
Kriza amerikane tenton te preke ekonomine europiane dhe te vendeve ne zhvillim. Dy jane faktoret qe do te percaktojne permasat e kesaj krize ne ekonomine europiane: se pari, humbjet qe ndjejne bankat dhe institucionet financare euopiane qe kane investuar ne tregun amerikan dhe se dyti, disa vende europiane kane ndjer te njejtin fenomen te mbivleresimit te shtepive dhe tregut imobiliar. Permasat e zhvleftesimit te cmimeve do te percaktojne humbjet e bankave.
A do te preken vendet ne zhvillim nga kriza globale e kreditit? Ne kushtet kur humbjet vleresohen rreth 1 trilion dollare, vendet ne zhvillim do te preken kryesisht per shkak te riskut te renies se fluksit te investimeve te huaja qe kane ndihmuar rritjen ekonomike dhe per me teper rritjen e performances konkuruese te ekonomive te ketyre vendeve.
Permasat e impaktit negativ te krizes se kredise jane akoma te paqarta, shifrat publike jane thjeshte parashikime qe ne disa raste kundershtohen nga drejtues te vendeve te ndryshme. Por, analiza e shkaqeve dhe strategjite e reduktimit te krizave jane akoma me te rendesishme.
Shkaqet kryesore te kesaj krize mund te jene te shumta. Disa e gjejne tek periudha Greenspan e parase me kosto te lire, qe krijoi boomin e cmimeve te shtepive per shkak te rritjes se kerkeses.
Eksperte te ndryshem i gjejne rrenjet e kesaj krize edhe tek menyra e sjelljes, pse jo qe ne edukimin e menaxhereve te rinj ne shkollat me te mira te biznesit.
Per shume vite keto shkollat me experince qindra vjecare dhe reputacion imponues, duket se jane perqendruar me shume tek novacionet financiare, te fitimet e shpejta, se sa tek disa nga vlerat themelore qe duhet te kene menaxheret e rinj.
Novacioni i skemes se subprime-kredi per klientet me CV te keqe me bankat ose me risk te larte kthimi, aplikimi i interesave te larta ndaj tyre, nepermjet shperblimeve financiare te jashtezakonshme i pasuroi shpejte dhe shume disa nga bankieret dhe ndermjetesit finaciare.
Nga ana tjeter po me shume shpejtesi, po krijohej nje biznes me risk gjithnje e me te larte, qe jo vone do te krijonte miliona kliente te deshtuar dhe rreth 1 trilion dollare humbje.
Shume kritik eshte profesor Khurana, ne librin e tij te fundit From Higher Aims to Hired Hands, te botuar ne prag te 100 vjetorit te Shkolles se biznesit te Harvardit-HBS.
Ai argumenton se shkollat e biznesit duhet te rizbulojne misionin e tyre-te edukojne lidera, te cilet prodhojne dicka te ndryshme ne bote. Realisht sot HBS eshte fokusuar me shume ne edukimin e studenteve te saj rreth lidershipit, etikes dhe pergjegjesise sociale, kryesisht qe nga kolapsi i Enron.
Po keshtu, sapo ndodhi skandali i madh i Bankes Franceze Societe Generale, kritiket e pane skandalin jo veprim individual te nje te riu te talentuar, por te nje viktime te filozofise se fitimeve marramendese dhe me shpejtesi po marramendese.
Kriza globale e kredise mund te duket larg ekonomise shqiptare, sepse bankat qe kane shenuar humbjet kolosale nuk kane nje aktivitet te drejtperdrejte ne ekonomine shqiptare.
Ndersa, problematika e mbivleresimit te shtepive dhe pasurive te patundeshme qe sherbejne si kolateral, cilesia e menaxhimit te sektorit bankar privat, perdorimi i skemave agresive te shperblimit per tregues kryesisht sasiore, e ofrojne riskun e krizave bankare edhe drejt nesh.
Institucionet e mbikqyrjes se tregut bankar dhe financiar duhet te njohin leksionet e krizes se kredise. Ato duhet te qartesojne risqet konkrete dhe te ndermarrin te gjitha politikat dhe masat qe mbajne larg afrimin e cdo krize qe do te demtonte rende arritjet e brishta te ekonomise sone.
Nje nga konkluzionet e leksioneve te krizave te meparshme eshte se kostot e parandalimit jane gjithnje me te vogla se kostot e perballimit te krizave.
Kriza e kredise dhe kostot e renda ne sektorin bankar e financiar, duket se do te sjellin renien e ritmeve te rritjes ekonomike te shume vendeve te botes.
Rritja e ekonomise globale ne vitin 2008 nga 4.9 % e parashikuar tenton te reduktohet ne 3.7%.
Ndersa, inflacioni ne rritje perfaqeson nje flake e cila do te djege me shume shtresat e varfera te popullsise, por njekohesisht mund te djege edhe disa nga arritjet e deritanishme te luftes kunder varferise.
Kriza amerikane tenton te preke ekonomine europiane dhe te vendeve ne zhvillim. Dy jane faktoret qe do te percaktojne permasat e kesaj krize ne ekonomine europiane: se pari, humbjet qe ndjejne bankat dhe institucionet financare euopiane qe kane investuar ne tregun amerikan dhe se dyti, disa vende europiane kane ndjer te njejtin fenomen te mbivleresimit te shtepive dhe tregut imobiliar. Permasat e zhvleftesimit te cmimeve do te percaktojne humbjet e bankave.
A do te preken vendet ne zhvillim nga kriza globale e kreditit? Ne kushtet kur humbjet vleresohen rreth 1 trilion dollare, vendet ne zhvillim do te preken kryesisht per shkak te riskut te renies se fluksit te investimeve te huaja qe kane ndihmuar rritjen ekonomike dhe per me teper rritjen e performances konkuruese te ekonomive te ketyre vendeve.
Permasat e impaktit negativ te krizes se kredise jane akoma te paqarta, shifrat publike jane thjeshte parashikime qe ne disa raste kundershtohen nga drejtues te vendeve te ndryshme. Por, analiza e shkaqeve dhe strategjite e reduktimit te krizave jane akoma me te rendesishme.
Shkaqet kryesore te kesaj krize mund te jene te shumta. Disa e gjejne tek periudha Greenspan e parase me kosto te lire, qe krijoi boomin e cmimeve te shtepive per shkak te rritjes se kerkeses.
Eksperte te ndryshem i gjejne rrenjet e kesaj krize edhe tek menyra e sjelljes, pse jo qe ne edukimin e menaxhereve te rinj ne shkollat me te mira te biznesit.
Per shume vite keto shkollat me experince qindra vjecare dhe reputacion imponues, duket se jane perqendruar me shume tek novacionet financiare, te fitimet e shpejta, se sa tek disa nga vlerat themelore qe duhet te kene menaxheret e rinj.
Novacioni i skemes se subprime-kredi per klientet me CV te keqe me bankat ose me risk te larte kthimi, aplikimi i interesave te larta ndaj tyre, nepermjet shperblimeve financiare te jashtezakonshme i pasuroi shpejte dhe shume disa nga bankieret dhe ndermjetesit finaciare.
Nga ana tjeter po me shume shpejtesi, po krijohej nje biznes me risk gjithnje e me te larte, qe jo vone do te krijonte miliona kliente te deshtuar dhe rreth 1 trilion dollare humbje.
Shume kritik eshte profesor Khurana, ne librin e tij te fundit From Higher Aims to Hired Hands, te botuar ne prag te 100 vjetorit te Shkolles se biznesit te Harvardit-HBS.
Ai argumenton se shkollat e biznesit duhet te rizbulojne misionin e tyre-te edukojne lidera, te cilet prodhojne dicka te ndryshme ne bote. Realisht sot HBS eshte fokusuar me shume ne edukimin e studenteve te saj rreth lidershipit, etikes dhe pergjegjesise sociale, kryesisht qe nga kolapsi i Enron.
Po keshtu, sapo ndodhi skandali i madh i Bankes Franceze Societe Generale, kritiket e pane skandalin jo veprim individual te nje te riu te talentuar, por te nje viktime te filozofise se fitimeve marramendese dhe me shpejtesi po marramendese.
Kriza globale e kredise mund te duket larg ekonomise shqiptare, sepse bankat qe kane shenuar humbjet kolosale nuk kane nje aktivitet te drejtperdrejte ne ekonomine shqiptare.
Ndersa, problematika e mbivleresimit te shtepive dhe pasurive te patundeshme qe sherbejne si kolateral, cilesia e menaxhimit te sektorit bankar privat, perdorimi i skemave agresive te shperblimit per tregues kryesisht sasiore, e ofrojne riskun e krizave bankare edhe drejt nesh.
Institucionet e mbikqyrjes se tregut bankar dhe financiar duhet te njohin leksionet e krizes se kredise. Ato duhet te qartesojne risqet konkrete dhe te ndermarrin te gjitha politikat dhe masat qe mbajne larg afrimin e cdo krize qe do te demtonte rende arritjet e brishta te ekonomise sone.
Nje nga konkluzionet e leksioneve te krizave te meparshme eshte se kostot e parandalimit jane gjithnje me te vogla se kostot e perballimit te krizave.