Kush do ta drejtoj botn mbas 30 vjetesh ?
Vendet Perndimore sot zotrojn ekonomit m t fuqishme t bots. N krye t ktyre vendeve ndodhet Amerika, me t ardhura kombtare 14.4 trilion dollar. N krah t Shteteve t Bashkuara t Ameriks, vijn shtetet, t cilat jan pjes e G-6; Franca, talia, Anglia, Gjermania dhe Japonia, me shumn e prbashkt t t ardhurave kombtare 26 trilion dollar. Por, sipas nj studimi t ditve t fundit t
nga Goldman Sachs, ky raport ekonomik, mbas 30 vjetsh do t ndryshoj. T ardhurat kombtare t 4 tigrave, t cilt rriten me shpejtsi t madhe t emrtuar BRICS do tua kalojn vendeve t G-6-s. Vendet e emrtuara BRICS jan: Brazili, Rusia, Hindia dhe Kina. Nga kto Kina me Hindin kan popullsi shum t madhe, mbi 2 miliard banor nga 6.3 miliard q ka e gjith bota. Pritet q kolosi i dyt n bot, t jet Kina, ndrsa i treti Hindia. T ardhurat kombtare t ktyre vendeve n vitin 2025 do t mbrrijn n gjysmn e t ardhurave t vendeve t G-6-s. Ndrsa n vitin 2040 do ta kalojn at. Nuk sht shum. Njri q tani sht 30 vje, kur t mbrrij n 60 vje do t shikoj se dy ekonomit m t mdha t bots do t jene Amerika me 27 trilion dollar dhe Kina me 26 trilion dollar. Ndrsa Hindia do t radhitet me ekonomin e tret n bot, me 12 trilion dollar. Kur Japonia do t kap 6 trilion dollart, Rusia do t radhitet e pesta, duke prodhuar 4.5 trilion dollar. Me nj her mbas Rusis do t vij Brazili: 3.7 trilion dollar. Ndrsa Gjermania, Franca dhe Anglia do t jen mbrapa ktij grupimi, deri me 3 trilion dollar. Ndrsa talia do t radhitet n fund me 1.8 trilion dollar. Me kto zhvillime, ather, botn nuk do ta drejton vetm Shtetet e Bashkuara t Ameriks, por do t fillojn ta drejtojn edhe Kina me Hindin. Pr m tepr, sipas parashikimeve, kur n vitet 2050 vendet e BRICS do t mbrrijn n 84 trilion dollar, vendet e G-6 s do t fillojn t prfitojn 54 trilion dollar. Kur t ardhurat kombtare t Shteteve t Bashkuara t Ameriks do t ngelen n 35 trilion dollar, t ardhurat kombtare t Kins do t jen n 44 trilion dollar, ndrsa t ardhurat kombtare t Hindis do t mbrrijn n 28 trilion dollar. Por, ktu nuk duhet rn n prfundim t gabuar. Kur t vij ajo koh, t ardhurat pr frym n Shtetet e Bashkuara t Ameriks do t afrohen tek 84 mij dollart, n Japoni 66 mij, n Angli 59 mij, n Franc 52 mij, dhe n Gjermani e Rusi 49 mij dollar. Pra, nga pikpamja e t ardhurave pr frym 5 vendet e para prsri do t jene nga G-6. Pr m tepr, ksaj do ti bashkohet Rusia. Ndrsa t ardhurat pr frym t Italis do t jene 41 mij dollar.
Megjithkt, t ardhurat q do ti takojn nj fryme n Kin do t jen 31 mij dollar, ndrsa n Brazil do t jen 27 mij dollar. Edhe kjo, natyrisht do t siguroj prsri mirqenien e vendeve t G-6...
Pr kto arsye sht prhapur shum mendimi se pr shkak t mos suksesit q pritej n Luftn e Irakut, humbjen e vlers s dollarit, rritjes s pa ndrprer t mimeve t karburanteve, Amerika pr dit e m tepr po e humbet forcn e saj dhe pr kt arsye po i vjen fundi i polit t vetm n bot. Midis atyre q e mbrojn kt mendim sht Richard Haas, kryetar i kshillit t Marrdhnieve me Jasht q ndodhet ne New York. Ai, n shkrimin e numrit t fundit t revists "Foreign Affairs", nnvizonte, se sot n bot ndodhen disa qendra t fuqishme dhe t gjitha kto nuk formohen nga nj shtet kombtar. Sipas ksaj, shteteve kombtare n sistemin ndrkombtar q po formohet u kan ikur nga duart monopoli fuqis. Organizatat globale dhe rajonale, institucionet q jan jasht autoritetit shtetror, shoqrit dhe grupimet, shoqrit tregtare ndrkombtare dhe organizatat e shoqris civile po krijojn qendrat e fuqis s pa varur. N gjendjen e re Shtetet e Bashkuara t Ameriks, pa dyshim do ta ruajn prioritetin n fushn ushtarake pr shum koh. Amerika, me t ardhura kombtare 14 trilion dollar, e cila prve shpenzimeve q po bn pr luftn e Irakut dhe Afganistanit, pr do vit mund t siguroj 500 miliard dollar pr buxhetin e mbrojtjes. Ajo ka nj forc detare dhe ajrore t nj prmase q nuk mund t gjendet n asnj vend tjetr, t cils i shtohen edhe 12 mij mbushje brthamore.
Por, konkurrenca me t ciln prballt Amerika n fushn ekonomike sht shum m e shpejt. Megjithse, ajo ka 25 % t t ardhurave kombtare t bots, pr arsye t rritjes m me shpejtsi t vendeve t tilla, si Kina dhe Hindia, do tia zvoglojn patjetr kt prqindje. Po kshtu, rajoni EURO-s prej viteve 2000 ndodhet n nj rritje t madhe. Nj bot pa pol, a do t jet m e sigurt dhe m me stabilitet?. sht e vshtir ti prgjigjesh tani. Por mund t thuhet se do t fitoj m shum rndsi raporti i forcave brenda rajoneve. Ndoshta, n rajone do t prcaktohen nj ose disa forca t cilat do t mbajn rolin kryesor t zhvillimeve rajonale. Q t trajtosh t ardhmen e bots dhe ndryshimet e raporteve strategjike natyrisht q nuk sht e leht. Pr kt sht e nevojshme t njohsh mir se kush jan dinamikat e rritjes dhe t rnies n periudhn ton. Vetm mbi bazn e ktyre mund t bsh analiza. Pr kt studiuesve q merren me zhvillimet strategjike do tu rekomandoja dy shkrime t botuara n numrin e fundit t Foreign Affairsit. Njri sht shkrimi prej 26 faqesh i Fareed Zakarias me titullin E ardhmja e Pushtetit t Ameriks, shkrimi q mbshtet n librin e tij Bota Mbas Ameriks. Tjetri, sht shkrimi i Prof.Kishore Mahbubanit nga Universiteti Singapurit me titull Teoria Kundr Perndimit, Amerika dhe Evropa n Epokn e Aziz. N kto analiza jepen faktort e ngritjeve dhe uljeve t shteteve t mdha, si jan mendimet e lira t dinamikave kryesore t rritjes n periudhn ton, aftsia krijuese, teknologjia bashkkohore, kapaciteti shkencore, t cilat do t japin rezultanten n pjesn q do t mbajn n kuadrin global. Kto faktor jan t rndsishm n do vend, edhe n vendin ton t vogl q sht n zhvillim. Po t zbatohen dhe t realizohen kta faktor Shqipria do t kishte pasur zhvillime m t shpejta dhe m produktive. Si nj vend n zhvillim mbas antarsimit n NATO dhe n Bashkimin Evropian ritmet e zhvillimit do t shumfishohen.
*Drejtor i Institutit te Politikave t Siguris Kombtare
nga Goldman Sachs, ky raport ekonomik, mbas 30 vjetsh do t ndryshoj. T ardhurat kombtare t 4 tigrave, t cilt rriten me shpejtsi t madhe t emrtuar BRICS do tua kalojn vendeve t G-6-s. Vendet e emrtuara BRICS jan: Brazili, Rusia, Hindia dhe Kina. Nga kto Kina me Hindin kan popullsi shum t madhe, mbi 2 miliard banor nga 6.3 miliard q ka e gjith bota. Pritet q kolosi i dyt n bot, t jet Kina, ndrsa i treti Hindia. T ardhurat kombtare t ktyre vendeve n vitin 2025 do t mbrrijn n gjysmn e t ardhurave t vendeve t G-6-s. Ndrsa n vitin 2040 do ta kalojn at. Nuk sht shum. Njri q tani sht 30 vje, kur t mbrrij n 60 vje do t shikoj se dy ekonomit m t mdha t bots do t jene Amerika me 27 trilion dollar dhe Kina me 26 trilion dollar. Ndrsa Hindia do t radhitet me ekonomin e tret n bot, me 12 trilion dollar. Kur Japonia do t kap 6 trilion dollart, Rusia do t radhitet e pesta, duke prodhuar 4.5 trilion dollar. Me nj her mbas Rusis do t vij Brazili: 3.7 trilion dollar. Ndrsa Gjermania, Franca dhe Anglia do t jen mbrapa ktij grupimi, deri me 3 trilion dollar. Ndrsa talia do t radhitet n fund me 1.8 trilion dollar. Me kto zhvillime, ather, botn nuk do ta drejton vetm Shtetet e Bashkuara t Ameriks, por do t fillojn ta drejtojn edhe Kina me Hindin. Pr m tepr, sipas parashikimeve, kur n vitet 2050 vendet e BRICS do t mbrrijn n 84 trilion dollar, vendet e G-6 s do t fillojn t prfitojn 54 trilion dollar. Kur t ardhurat kombtare t Shteteve t Bashkuara t Ameriks do t ngelen n 35 trilion dollar, t ardhurat kombtare t Kins do t jen n 44 trilion dollar, ndrsa t ardhurat kombtare t Hindis do t mbrrijn n 28 trilion dollar. Por, ktu nuk duhet rn n prfundim t gabuar. Kur t vij ajo koh, t ardhurat pr frym n Shtetet e Bashkuara t Ameriks do t afrohen tek 84 mij dollart, n Japoni 66 mij, n Angli 59 mij, n Franc 52 mij, dhe n Gjermani e Rusi 49 mij dollar. Pra, nga pikpamja e t ardhurave pr frym 5 vendet e para prsri do t jene nga G-6. Pr m tepr, ksaj do ti bashkohet Rusia. Ndrsa t ardhurat pr frym t Italis do t jene 41 mij dollar.
Megjithkt, t ardhurat q do ti takojn nj fryme n Kin do t jen 31 mij dollar, ndrsa n Brazil do t jen 27 mij dollar. Edhe kjo, natyrisht do t siguroj prsri mirqenien e vendeve t G-6...
Pr kto arsye sht prhapur shum mendimi se pr shkak t mos suksesit q pritej n Luftn e Irakut, humbjen e vlers s dollarit, rritjes s pa ndrprer t mimeve t karburanteve, Amerika pr dit e m tepr po e humbet forcn e saj dhe pr kt arsye po i vjen fundi i polit t vetm n bot. Midis atyre q e mbrojn kt mendim sht Richard Haas, kryetar i kshillit t Marrdhnieve me Jasht q ndodhet ne New York. Ai, n shkrimin e numrit t fundit t revists "Foreign Affairs", nnvizonte, se sot n bot ndodhen disa qendra t fuqishme dhe t gjitha kto nuk formohen nga nj shtet kombtar. Sipas ksaj, shteteve kombtare n sistemin ndrkombtar q po formohet u kan ikur nga duart monopoli fuqis. Organizatat globale dhe rajonale, institucionet q jan jasht autoritetit shtetror, shoqrit dhe grupimet, shoqrit tregtare ndrkombtare dhe organizatat e shoqris civile po krijojn qendrat e fuqis s pa varur. N gjendjen e re Shtetet e Bashkuara t Ameriks, pa dyshim do ta ruajn prioritetin n fushn ushtarake pr shum koh. Amerika, me t ardhura kombtare 14 trilion dollar, e cila prve shpenzimeve q po bn pr luftn e Irakut dhe Afganistanit, pr do vit mund t siguroj 500 miliard dollar pr buxhetin e mbrojtjes. Ajo ka nj forc detare dhe ajrore t nj prmase q nuk mund t gjendet n asnj vend tjetr, t cils i shtohen edhe 12 mij mbushje brthamore.
Por, konkurrenca me t ciln prballt Amerika n fushn ekonomike sht shum m e shpejt. Megjithse, ajo ka 25 % t t ardhurave kombtare t bots, pr arsye t rritjes m me shpejtsi t vendeve t tilla, si Kina dhe Hindia, do tia zvoglojn patjetr kt prqindje. Po kshtu, rajoni EURO-s prej viteve 2000 ndodhet n nj rritje t madhe. Nj bot pa pol, a do t jet m e sigurt dhe m me stabilitet?. sht e vshtir ti prgjigjesh tani. Por mund t thuhet se do t fitoj m shum rndsi raporti i forcave brenda rajoneve. Ndoshta, n rajone do t prcaktohen nj ose disa forca t cilat do t mbajn rolin kryesor t zhvillimeve rajonale. Q t trajtosh t ardhmen e bots dhe ndryshimet e raporteve strategjike natyrisht q nuk sht e leht. Pr kt sht e nevojshme t njohsh mir se kush jan dinamikat e rritjes dhe t rnies n periudhn ton. Vetm mbi bazn e ktyre mund t bsh analiza. Pr kt studiuesve q merren me zhvillimet strategjike do tu rekomandoja dy shkrime t botuara n numrin e fundit t Foreign Affairsit. Njri sht shkrimi prej 26 faqesh i Fareed Zakarias me titullin E ardhmja e Pushtetit t Ameriks, shkrimi q mbshtet n librin e tij Bota Mbas Ameriks. Tjetri, sht shkrimi i Prof.Kishore Mahbubanit nga Universiteti Singapurit me titull Teoria Kundr Perndimit, Amerika dhe Evropa n Epokn e Aziz. N kto analiza jepen faktort e ngritjeve dhe uljeve t shteteve t mdha, si jan mendimet e lira t dinamikave kryesore t rritjes n periudhn ton, aftsia krijuese, teknologjia bashkkohore, kapaciteti shkencore, t cilat do t japin rezultanten n pjesn q do t mbajn n kuadrin global. Kto faktor jan t rndsishm n do vend, edhe n vendin ton t vogl q sht n zhvillim. Po t zbatohen dhe t realizohen kta faktor Shqipria do t kishte pasur zhvillime m t shpejta dhe m produktive. Si nj vend n zhvillim mbas antarsimit n NATO dhe n Bashkimin Evropian ritmet e zhvillimit do t shumfishohen.
*Drejtor i Institutit te Politikave t Siguris Kombtare