Miti komunist i 29 nntorit
Sherri mbi datn e sakt t lirimit t Shqipris nga nazizmi, prve tendencs politizuese t s majts dhe pretendimit pr objetivitet t s djathts, sht, n rradh t par, rrjedhoj e paaftsis s inteligjencies ton pr ta shtruar dhe menaxhuar parimisht nj diskurst till tash e psmbdhjet vjet. sht e qart se pr politikn e majt, kmbngulja pr datn 29 nntor do t jet e vazhdueshme, jo se nuk ka fakte dhe argumenta dokumtar q e hedhin posht pretendimin majtist, por sepse kmbngulja e tyre i ka rrnjt n mitologji, n mitin komunist t modelimit t bots.
S kndejmi pra dhe festn e lirimit do ta kemi burim t prhershm sherri.
Sidoqoft shtrimi i drejt i diskursit mbi datat 28 dhe 29 nntor sht tepr i rndsishm pr dekonstruktimin e miteve t trashguara nga komunizmi. Kjo nuk bhet me mbledhjen rutinore t 4-5 gjoja historianve n nj studio televizive sipas parimit pro et contra, duke tjerr ksodore vit pr vit nga nj vodevil t trash, ku secili tund para syve nga nj dokument t gjetur n aksh arkiv apo t manipuluar nga aksh dikaster. Kjo sht mnyra m e sakt e degjenerimit t diskursit.
Thelbsore pr nj vshtrim t esllt mbi dukuri t ngjashme do t ishte nse do provonim ti qaseshim kmbnguljes absurde t s majts sipas rrnjve mitologjike t fests s lirimit dhe m gjer funksionit mitologjik t festave dhe ceremonialeve bashkkohore.
* * *
Baza mitologjike e festimeve, qysh n kohrat parakristiane ka qen kremtimi i do zanafille t re, nj dshir e fort pr nj prtritje t re t bots; dshira pr t hyr n n historin e prtritjes s bots, domethn t krijuar pr s pari. Nuk sht vshtir t sillen shembuj t shumt pr ta ilustruar. Ndr shum mite, ndr m tipikt jan miti mbi parajsn e humbur q ruhet deri m sot n imazhet e ishullit prajsor apo toks s pamkat, toks s liruar, ku ligjet jan anuluar, ndrsa koha qndron n vend. E rndsishme sht t deprtojm matan masks s sjelljes mitologjike t realitetit bashkkohor, duke analizuar, para s gjithash, pozicionin e tij ndaj kohs. Nuk duhet t harrojm q njri nga funksionet thelbsore t mitit sht t mundsoj hyrjen n kohn zanafillore. Kjo duket qart me tendencn pr t injoruar kohn e tashme apo at q quhet moment historik.
Reminishencat e ktij qndrimi mitik ndaj kohs mund ti kundrojm n kalendart e kremtimeve festive, t cilat rrfejn pr t vrtetat absolute, pr historin e shenjt,t ndryshme nga ajo profane. Me fjal t tjera miti shfaqet si histori e vrtet e asaj q ka ngjar n burimet e kohs dhe paraqet nj model sjelljeje pr njeriun dhe shoqrin. Duke kopjuar akte tipike t zotave apo heronjve mitik, apo thjesht duke i shkruar bmat e tyre njeriu i shoqrive arkaike e ndan veten nga koha profane pr tu gjetur n nj mnyr magjike n kohn e Madhe t shenjt.
Por reminishenca mitike e zanafills s re, e krijimit t ri dhe kronologjis s re, ndeshet prgjat gjith historis s civilizimeve, si n themelimin e religjioneve t mdha, ashtu dhe n kthesa, prmbysje historike apo revolucione, sidomos me ardhjen e diktaturave n pushtet dhe modelimin mitik t realitetit gjoja sipas konsekuencs s doktrinave. N t gjitha kto raste kemi nj gj tepr t thjesht, q thuajse brtet: Koha fillon numrimin nga momentit q erdhm ne n pushtet!
Por ne na intereson n kt shkrim statusi politik i mitit dhe mitologjizmit t realitetit.
Le ti lm mnjan t gjitha shtjet e prligjjes filozofike t komunizmit t Marksit dhe fatin e tij historik dhe le t shqyrtojm vetm modelin mitologjik t komunizmit dhe domethnien eskatologjike t popullaritetit dhe suksesit t tij. fardo t jet thn pr pretendimet shkencore t Marksit, nj gj sht e qart, q autori i Manifestit t komunizmit merr dhe shtjellon nj nga mitet m madheshtore eskatologjike t Mesdheut dhe t Lindjes (i zgjedhuri, i shenjuari, i paprlyemi, misionari, ndrsa n shekullin XX proletariati), prvujtnia dhe cfilia e t cilit jan thirrur t ndryshojn statusin ontologjik t bots. N fakt shoqria pa klasa e Marksit dhe zhdukje e mpasme e t gjitha tensioneve historike e gjen plotsisht precedentin e vet n mitin mbi Shekullin e Art, i cili, sipas nj shumice doktrinash, gjendet n zanafill dhe n fund t historis. Marksi e begatoi kt mit t lasht me ideologjin e vrtet mesianike judeo-kristiane: nga njra an - me rolin profetik e shptimtar q i atribuohet proletariatit, dhe nga ana tjetr me betejn vendimtare mbi t Mirn dhe t Keqen, e cila mbaron me fitoren vendimtare t s Mirs, gj q mund ta krahasojm me luftn apokaliptike ndrmjet Krishtit dhe Antikrishtit. sht menjmend e rndsishme q Marksi adopton n dobi t vet besimin eskatologjik judeo-kristian pr qllimin absolut t historis; dhe pikrisht ktu ai ndahet me filozoft e tjer t historis (pr shembull me Kroen, Ortega-y-Gaset), t cilt shpallin se tendosjet apo tensionet historike jan karakteristik e natyrs njerzore dhe prandaj prej tyre kurr dhe asnjher nuk ka shptim prfundimtar.
* * *
Kalendaret e festave q n dukje jan thjesht profane, n thelb ato ruajn struktur dhe funksion mitologjik. Kshtu Enver Hoxha dhe komunistt kan ndjer nj nevoj t turbullt pr nj zanafill krejt t re (incipt vita nova) kur kan shprngulur datn e lirimit t Shqipris nga 28 n 29 nntor 1944. Duke e ndar qart nga festa e Pavarsis, data e kremtimit qe njmend data e riprtritjes s historis shqiptare, por nga pikpamja e mitiks komuniste. Gjith zhurma kmbngulse q bn e majta me angazhimin e veteranve, familjet e dshmorve, ojq-ve dhe forumeve t unakve dhe uplinave, rrejetin mediatik me historian q e kan shkruar po vet historin e Shqipris sipas lenteve t kuqe ideologjike gjith kjo zallamahi pr sensibilizimin e shoqris sht hi m pak se prfitim i prllogaritur i asaj pjese t elektoratit t implikuar me mitin komunist t lirimit.
Por nse i pranojm si t mirqena pretendimet e veterenve pr vrtetsi historike, ather njkohsisht me nderimin pr Luftn e tyre antifashiste, kemi t drejtn ti fajsojm ata si bashkfajtor n instalimin e diktaturs staliniste n shqipri, ti fajsojm njkohsisht pr shkalln e egr t persekucionit dhe gjenocidit komunist mbi dhjetra mijra familje shqiptare, kemi t drejt njkohsisht ti fajsojm ata q bn luftn se qen pjesmarrsit dhe ushtruesit e pushtetit m prars e m antikombtar n gjith Europn. Sepse pjesa drmuese e tyre ishin ministra, drejtues institucionesh, oficera, hetues, polic etj. Ishin pushteti ekzekutues i prditshmris shqiptare n t gjitha nivelet administrative dhe publike.
Ndrsa apologjia dhe pretendimi gjoja shkencor e dokumentar i historianve pro 29 nntorit sht akoma dhe m hipokrit, pasi jan vet ata q e kan sajuar dhe retushuar gjith paradigmn faktologjike me ideologjizimin m t pacip, prshtat formimit t tyre nga shkolla komuniste (si p.sh., Paskal Milo me shok).
Nevoja pr dekonstruktimin e miteve komuniste n prditshmrin e sotme plot tension konjuktural politik sht detyr e inteligjencies, siddomos kur kto mite n momente t caktuara pretendojn t bhen jo vetm argumenti i dits, por edhe instanc politike e publike shantazhi, revansh pr t fituar status legjitim. Ringritja e nostalgjis komuniste pr parajsn e humbur, duhet t marr prgjigje njkuptimshe, nse kemi vrtet ndrmend t ndahemi nga trashgimia e rnd enveriste, e cila sikundr e dini mir, shpaloset sot me t gjitha ngjyrat e palloit n do gazet t prditshme shqiptare.
Shpallja e 29 nntorit dit pushimi nga kryeministri Berisha sht pjesa m e keqe e zgjidhjes, ngase pr nostalgjikt e realitetit ton kjo prkthehet kuraj pr nj revansh t ri dhe ringjalljen e t gjitha recidiveve komuniste.
S kndejmi pra dhe festn e lirimit do ta kemi burim t prhershm sherri.
Sidoqoft shtrimi i drejt i diskursit mbi datat 28 dhe 29 nntor sht tepr i rndsishm pr dekonstruktimin e miteve t trashguara nga komunizmi. Kjo nuk bhet me mbledhjen rutinore t 4-5 gjoja historianve n nj studio televizive sipas parimit pro et contra, duke tjerr ksodore vit pr vit nga nj vodevil t trash, ku secili tund para syve nga nj dokument t gjetur n aksh arkiv apo t manipuluar nga aksh dikaster. Kjo sht mnyra m e sakt e degjenerimit t diskursit.
Thelbsore pr nj vshtrim t esllt mbi dukuri t ngjashme do t ishte nse do provonim ti qaseshim kmbnguljes absurde t s majts sipas rrnjve mitologjike t fests s lirimit dhe m gjer funksionit mitologjik t festave dhe ceremonialeve bashkkohore.
* * *
Baza mitologjike e festimeve, qysh n kohrat parakristiane ka qen kremtimi i do zanafille t re, nj dshir e fort pr nj prtritje t re t bots; dshira pr t hyr n n historin e prtritjes s bots, domethn t krijuar pr s pari. Nuk sht vshtir t sillen shembuj t shumt pr ta ilustruar. Ndr shum mite, ndr m tipikt jan miti mbi parajsn e humbur q ruhet deri m sot n imazhet e ishullit prajsor apo toks s pamkat, toks s liruar, ku ligjet jan anuluar, ndrsa koha qndron n vend. E rndsishme sht t deprtojm matan masks s sjelljes mitologjike t realitetit bashkkohor, duke analizuar, para s gjithash, pozicionin e tij ndaj kohs. Nuk duhet t harrojm q njri nga funksionet thelbsore t mitit sht t mundsoj hyrjen n kohn zanafillore. Kjo duket qart me tendencn pr t injoruar kohn e tashme apo at q quhet moment historik.
Reminishencat e ktij qndrimi mitik ndaj kohs mund ti kundrojm n kalendart e kremtimeve festive, t cilat rrfejn pr t vrtetat absolute, pr historin e shenjt,t ndryshme nga ajo profane. Me fjal t tjera miti shfaqet si histori e vrtet e asaj q ka ngjar n burimet e kohs dhe paraqet nj model sjelljeje pr njeriun dhe shoqrin. Duke kopjuar akte tipike t zotave apo heronjve mitik, apo thjesht duke i shkruar bmat e tyre njeriu i shoqrive arkaike e ndan veten nga koha profane pr tu gjetur n nj mnyr magjike n kohn e Madhe t shenjt.
Por reminishenca mitike e zanafills s re, e krijimit t ri dhe kronologjis s re, ndeshet prgjat gjith historis s civilizimeve, si n themelimin e religjioneve t mdha, ashtu dhe n kthesa, prmbysje historike apo revolucione, sidomos me ardhjen e diktaturave n pushtet dhe modelimin mitik t realitetit gjoja sipas konsekuencs s doktrinave. N t gjitha kto raste kemi nj gj tepr t thjesht, q thuajse brtet: Koha fillon numrimin nga momentit q erdhm ne n pushtet!
Por ne na intereson n kt shkrim statusi politik i mitit dhe mitologjizmit t realitetit.
Le ti lm mnjan t gjitha shtjet e prligjjes filozofike t komunizmit t Marksit dhe fatin e tij historik dhe le t shqyrtojm vetm modelin mitologjik t komunizmit dhe domethnien eskatologjike t popullaritetit dhe suksesit t tij. fardo t jet thn pr pretendimet shkencore t Marksit, nj gj sht e qart, q autori i Manifestit t komunizmit merr dhe shtjellon nj nga mitet m madheshtore eskatologjike t Mesdheut dhe t Lindjes (i zgjedhuri, i shenjuari, i paprlyemi, misionari, ndrsa n shekullin XX proletariati), prvujtnia dhe cfilia e t cilit jan thirrur t ndryshojn statusin ontologjik t bots. N fakt shoqria pa klasa e Marksit dhe zhdukje e mpasme e t gjitha tensioneve historike e gjen plotsisht precedentin e vet n mitin mbi Shekullin e Art, i cili, sipas nj shumice doktrinash, gjendet n zanafill dhe n fund t historis. Marksi e begatoi kt mit t lasht me ideologjin e vrtet mesianike judeo-kristiane: nga njra an - me rolin profetik e shptimtar q i atribuohet proletariatit, dhe nga ana tjetr me betejn vendimtare mbi t Mirn dhe t Keqen, e cila mbaron me fitoren vendimtare t s Mirs, gj q mund ta krahasojm me luftn apokaliptike ndrmjet Krishtit dhe Antikrishtit. sht menjmend e rndsishme q Marksi adopton n dobi t vet besimin eskatologjik judeo-kristian pr qllimin absolut t historis; dhe pikrisht ktu ai ndahet me filozoft e tjer t historis (pr shembull me Kroen, Ortega-y-Gaset), t cilt shpallin se tendosjet apo tensionet historike jan karakteristik e natyrs njerzore dhe prandaj prej tyre kurr dhe asnjher nuk ka shptim prfundimtar.
* * *
Kalendaret e festave q n dukje jan thjesht profane, n thelb ato ruajn struktur dhe funksion mitologjik. Kshtu Enver Hoxha dhe komunistt kan ndjer nj nevoj t turbullt pr nj zanafill krejt t re (incipt vita nova) kur kan shprngulur datn e lirimit t Shqipris nga 28 n 29 nntor 1944. Duke e ndar qart nga festa e Pavarsis, data e kremtimit qe njmend data e riprtritjes s historis shqiptare, por nga pikpamja e mitiks komuniste. Gjith zhurma kmbngulse q bn e majta me angazhimin e veteranve, familjet e dshmorve, ojq-ve dhe forumeve t unakve dhe uplinave, rrejetin mediatik me historian q e kan shkruar po vet historin e Shqipris sipas lenteve t kuqe ideologjike gjith kjo zallamahi pr sensibilizimin e shoqris sht hi m pak se prfitim i prllogaritur i asaj pjese t elektoratit t implikuar me mitin komunist t lirimit.
Por nse i pranojm si t mirqena pretendimet e veterenve pr vrtetsi historike, ather njkohsisht me nderimin pr Luftn e tyre antifashiste, kemi t drejtn ti fajsojm ata si bashkfajtor n instalimin e diktaturs staliniste n shqipri, ti fajsojm njkohsisht pr shkalln e egr t persekucionit dhe gjenocidit komunist mbi dhjetra mijra familje shqiptare, kemi t drejt njkohsisht ti fajsojm ata q bn luftn se qen pjesmarrsit dhe ushtruesit e pushtetit m prars e m antikombtar n gjith Europn. Sepse pjesa drmuese e tyre ishin ministra, drejtues institucionesh, oficera, hetues, polic etj. Ishin pushteti ekzekutues i prditshmris shqiptare n t gjitha nivelet administrative dhe publike.
Ndrsa apologjia dhe pretendimi gjoja shkencor e dokumentar i historianve pro 29 nntorit sht akoma dhe m hipokrit, pasi jan vet ata q e kan sajuar dhe retushuar gjith paradigmn faktologjike me ideologjizimin m t pacip, prshtat formimit t tyre nga shkolla komuniste (si p.sh., Paskal Milo me shok).
Nevoja pr dekonstruktimin e miteve komuniste n prditshmrin e sotme plot tension konjuktural politik sht detyr e inteligjencies, siddomos kur kto mite n momente t caktuara pretendojn t bhen jo vetm argumenti i dits, por edhe instanc politike e publike shantazhi, revansh pr t fituar status legjitim. Ringritja e nostalgjis komuniste pr parajsn e humbur, duhet t marr prgjigje njkuptimshe, nse kemi vrtet ndrmend t ndahemi nga trashgimia e rnd enveriste, e cila sikundr e dini mir, shpaloset sot me t gjitha ngjyrat e palloit n do gazet t prditshme shqiptare.
Shpallja e 29 nntorit dit pushimi nga kryeministri Berisha sht pjesa m e keqe e zgjidhjes, ngase pr nostalgjikt e realitetit ton kjo prkthehet kuraj pr nj revansh t ri dhe ringjalljen e t gjitha recidiveve komuniste.