Mnyrat e trajtimit t problemeve t saj brenda familjes
'krkojn adoleshentt dhe mnyrat e sjelljes s prindit
(pjesa II)
1. Adoleshentt zhvillojn nj fjalor t tyre dhe kan rregullat dhe kodet e tyre t sjelljes.
Adoleshenca sht mosha kur personi tregon sjellje t ndryshme n familje dhe n shoqri. Adoleshenti, n prgjithsi nuk prdor asnjher fjalorin q prdor jasht. N ambientet shoqrore ai duket se sht i detyruar t prdor fyerjet e imponuara nga mjedisi. Shokt do t tallen me mua, nse un nuk shaj si ata, ose ata do t m quajn fmij mamaje, etj mendon nj fmij i ksaj moshe. Pikrisht n kt moment ndihet edhe ndrhyrja e prindrve. Prindi duhet ta trajtoj fmijn e tij si t rritur duke ia
t ditur se sht akoma i vogl. Ai duhet ta prfshij djalin ose vajzn n zgjidhjen e shtjeve familjare ose t vet fmijs dhe n momentin q adoleshenti gjykon gabim, atij i duhet q me mnyrat m t mira dhe m t pranueshme nga i riu ose e reja ta bind pr zgjidhjen jo t duhur q ai/ajo mund t ket menduar.
2. Shumica synon pavarsin nga t rriturit.
Ashtu si e prmendm edhe m sipr, mosha e adoleshencs ndien nevojn pr t qen e pavarur. Arma m e mir e prindit n kt moment sht qetsia dhe durimi. Nse pranohen kshtu si jan, ather ata do t bhen m bashkpunues, miqsor dhe entuziast.
Atyre u nevojitet nj vend ku t vlersohen dhe t pranohen ashtu si jan. N t kundrt, bhen m pak t sigurt n veten e tyre, tregojn rebelim dhe jan grindavec.
Prindi sht i detyruar t vlersoj fmijn e tij n moshn e adoleshencs, sepse nga ana tjetr ata nxitojn t fyhen, irritohen, t nxjerrin probleme etj. Adoleshentit duhet ti harmonizohet t zotruarit e liris me ndjenjn e prgjegjsis. Mos-shndrrimi n dram i do gjje nga prindi dhe shmangia e rreptsis dhe sentimentalizmit t tepruar sht nj faktor shum i rndsishm n zhvillim normal t ksaj moshe.
Prindit i duhet kurrsesi q t mos lejoj q vendin e tij ta mbush dikush tjetr n rrug, duke patur parasysh se brezi i ri sht gjithmon n prirje nga e reja.
Ndihmojeni t mposht pazotsin!
Nj problem shum esencial tek adoleshentt, sht pesimizmi. Adoleshenti ngaq krkon q do problemi ti jap vet zgjidhje dhe n t shumtn e rasteve nuk ia arrin dot nj gjje t till bie n pesimizm. N momentet kur nuk arrin dot at q krkon, krenaria e moshs nuk e lejon q t aplikoj pr ndihmn e t rriturve. Ktu prindit i duhet q ti gjendet pran fmijs s tij, ti jap siguri dhe ti ushqej besimin n vetvete.
- N kt gjendje prindit i duhet:
Jepi adoleshentit shum siguri, q t ushqej besimin n vetvete.
Theksoni ant e tij pozitive.
Inkurajimi i hobeve.
Ndaje prgjegjsin me fmijn
K ontroll i i vazhdueshm
Lufta kundr stresit
Pajisja me shpres
Ndryshimi Pavarsi-Autonomi
Pavarsis JO!
Autonomis PO !
Nj problem shum i rndsishm sot pr mbar brezin e ri sht pavarsia e teprt q ata gjejn si n familje ashtu edhe n ambientet shkollore. N t shumtn e rasteve prindi harron detyrn q ka dhe msuesi neglizhon punn e tij. Shpesh her prindi i lejon pavarsi t plot fmijs s tij dhe n t shumtn e rasteve krkon q t vendos marrdhnie shoqrore me t. Duke e trajtuar at si shok, prindi harron shenjtrin e t qenurit nn ose baba. Prindi duhet ti shpjegoj me mnyrat m t duhura se marrdhnia prind-fmij qndron shum m lart se ajo e nj shoku me nj shok. Marrdhnia prind-fmij sht e barabart me shok-shok + shenjtrin e t qenurit nn ose baba. N kt mnyr prindi e bind fmijn e tij q t mos pranoj edhe pavarsin e plot q ai mund t krkoj. Adoleshenti duke qen autonom n kt marrdhnie, ndien edhe prgjgjesin q ka ndaj prindit dhe familjes n do hap q hedh. N marrdhniet q prindit i duhet t ket me fmijn e ksaj moshe, i duhet q t mos krkoj gjithmon arsye n veprimet e tij, pasi kjo mund ta zhgnjej n do ast. Prindi mund t sillet rrept vetm aty ku e shikon t aryeshme se nuk ka rrug tjetr. Shkolla e par e fmijve q e kan shpirtin t shklqyer si pasqyr e q regjistron shpejt si aparatet fotografike jan shtpit e veta, kurrse edukatort e parr jan nnat. Prgatitja e nnave si edukatore dhe jo konsumimi i tyre majtas djathtas, sht baza m e rndsishme pr ekzistencn dhe vazhdimsin e nj kombi.
Adoleshenti n familje
Kuptohet q vshtirsit m t mdha me nj fmij adoleshent i has familja e tij. T prirur gjithmon pr tju gjendur pran, prindrit n shum raste gabojn dhe n shum t tjer arrijn at q synojn pr t ndihmuar fmijn e tyre.
Jan disa gjra q n pamje t par mund t duken t parndsishme, mirpo ato kan nj rndsi t veant n prkujdesin q u kushton fmijve si p.sh. sigurimi pr ta dhe mbulimi i tyre gjat nats nuk do t thot se ti mundohesh q ti ruash ata nga t ftohtt, por n kt mnyr ti bn q ata t ndihen m t sigurt me prezencn tnde. Kur fmija hyn n periudhn e adoleshencs, ai ka nevoj pr prindin m shum se kurr. Prandaj edhe prindi duhet t largohet nga kritikat dhe fajsimet. S pari duhet ti tregoj atij pr kujtimet dhe adoleshencn e vet duke u munduar n kt mnyr q t thyej perden e hekurt q ekziston aktualisht ndrmjet prindrve n prgjithsi dhe fmijve t tyre adoleshent. Ka shum prindr q nuk u qndrojn afr fmijve pr problemet e ndryshme personale q ata kan. Prindi duhet t kuptoj se shoqria e tij ndaj fmijs e largon at nga shoqria e keqe dhe nga veprimet e papqyeshme t bashkmoshatarve t tij.
Le t marrim p.sh. rastet e adoleshentve q prdorin drog apo duhan. N vazhdojm t mendojm dhe t themi se q nuk kemi ose kemi shum pak prdorues t till, duke menduar se kemi krijuar kushte mbrojtse pr veten dhe pjesn tjetr. N fakt kemi rritur rriskun pr prhapje masive, pasi kemi lejuar ndjeshmrin prdoruese dhe prhapse, duke mos diur n kt mnyr prfundimin dhe mnyrn pr ta luftuar. Kta adoleshent pasi kalojn momentin e par e par t indiferencs s prindit, fillojn t mendojn pr nj situat normale jasht t tjerve, ose brenda nj rrethi t ngusht. Adoleshenti mbyllet n kafazin e tij psikologjik dhe fajson gjith botn pr at q do t bj.
Vendimi pr t dhn ndihm disa her sht kompleks dhe i vshtir pr tu marr. Disa her ne ndihmojm dhe presim t shprblehemi. Disa her dhnia e ndihms prbn profesionin ton. Disa her japim ndihm vetm pr t qen t sjellshm. T ndihmosh dik shpesh quhet sjellje parasociale dhe kur i ndihmojm t tjert pa interes, kjo quhet sjellje altruiste. Ajo q prindi i afron fmijs kuptohet q sht ndihma m e sinqert dhe e dshiruar, pr vet faktin se nuk mund t mendohet keqdashsi e nns apo babait kundrejt asaj q ata kan sjell n jet.
shtja nuk sht t shptohet foleja familjare nga zjarri me m pak dme. E rndsishme sht t mos futen n familje element me rrezik zjarri. Duhet t kihet parasysh se fmija jo gjithmon e kupton at q prindi i ofron. Shpesh mrzitet duke e quajtur at t pakuptimt. Por q kjo ndihm duhet t jet respektive si nga prindi ashtu edhe nga fmija. Fryma me t ciln duhet t ushqehet fmija q i vogl sht prgjegjsia q ai duhet t ket si ndaj vets s tij ashtu edhe ndaj familjes, vendit etj. 'injorant jan prindrit q e harrojn shpirtin e fmijs, e 'i pafat fmija q shkon viktim e nj miopie t till.
Prindi duhet t dij se far ndodh me fmijn e tij. I gjith informacioni nuk mund t fitohet n mnyr t menjhershme. Me adoleshentin duhet t flitet do dit, dhe nse nuk bhet nj gj e till, ather do t jet tepr e vshtir t krijohen marrdhniet e dshiruara. Bisedat e prditshme duhet t jen t rregullta dhe spontane. Ndoshta do t ishte m me vend q pr t arritur tek bisedat t hartohej nj skedul e shkurtr. Sa m shum koh ti kushtosh fmijs aq m shum do t jet i prirur pr t folur e pr tu hapur pr problemet q has. Nse synohet disiplina, fmija n kt moment trhiqet nga prindi. Pr kt gj duhet q prindi ti shmanget sa m shum tipit disiplinues. Ai duhet t jet sa m i hapur, sa m kurioz dhe sa m i interesuar pr jetn e fmijs s tij.
Adoleshenca sht koha n t ciln formohet identiteti, dhe pr kt shkak adoleshentt duan t din se cilt jan, si do t jen n t ardhmen, cilat jan vlerat dhe dobsit e tyre.
Sa m shum rritet fmija aq m shum ndrlikohet edukimi i tij. Tani problemet q ai ka kan ngarkes mendore dhe shpirtrore gjithnj e m t madhe. Gjasht shtat vjet pas hyrjes n shkoll vijn paraadoleshenca dhe adoleshenca. Nj mosh shum potente. E quajn lindje t dyt. Nns i takon vazhdimisht t merret me djalin apo vajzn e ksaj moshe. E ndjek n t gjitha, q nga prgatitja n msime e deri n problemet q nxjerr pjekuria seksuale, deri te higjena seksuale, sidomos pr vajzat, pr t cilat nnat preokupohen me t drejt.
Gjat ksaj moshe fillojn ndrlikime nga m t ndryshmet n sjelljen e adoleshentit. Ai tashm nis t urrej pse nuk e kan ndaluar, por edhe pse prpiqen ta ndalojn. Ai kurr nuk ndihet i barabart. Shprehja q Ti nuk je si ai ose Ti nuk e meriton kt gj shkatrrojn plotsisht prpjekjet q prindi mund t ket
deri n at moment.
(vijon)
(pjesa II)
1. Adoleshentt zhvillojn nj fjalor t tyre dhe kan rregullat dhe kodet e tyre t sjelljes.
Adoleshenca sht mosha kur personi tregon sjellje t ndryshme n familje dhe n shoqri. Adoleshenti, n prgjithsi nuk prdor asnjher fjalorin q prdor jasht. N ambientet shoqrore ai duket se sht i detyruar t prdor fyerjet e imponuara nga mjedisi. Shokt do t tallen me mua, nse un nuk shaj si ata, ose ata do t m quajn fmij mamaje, etj mendon nj fmij i ksaj moshe. Pikrisht n kt moment ndihet edhe ndrhyrja e prindrve. Prindi duhet ta trajtoj fmijn e tij si t rritur duke ia
t ditur se sht akoma i vogl. Ai duhet ta prfshij djalin ose vajzn n zgjidhjen e shtjeve familjare ose t vet fmijs dhe n momentin q adoleshenti gjykon gabim, atij i duhet q me mnyrat m t mira dhe m t pranueshme nga i riu ose e reja ta bind pr zgjidhjen jo t duhur q ai/ajo mund t ket menduar.
2. Shumica synon pavarsin nga t rriturit.
Ashtu si e prmendm edhe m sipr, mosha e adoleshencs ndien nevojn pr t qen e pavarur. Arma m e mir e prindit n kt moment sht qetsia dhe durimi. Nse pranohen kshtu si jan, ather ata do t bhen m bashkpunues, miqsor dhe entuziast.
Atyre u nevojitet nj vend ku t vlersohen dhe t pranohen ashtu si jan. N t kundrt, bhen m pak t sigurt n veten e tyre, tregojn rebelim dhe jan grindavec.
Prindi sht i detyruar t vlersoj fmijn e tij n moshn e adoleshencs, sepse nga ana tjetr ata nxitojn t fyhen, irritohen, t nxjerrin probleme etj. Adoleshentit duhet ti harmonizohet t zotruarit e liris me ndjenjn e prgjegjsis. Mos-shndrrimi n dram i do gjje nga prindi dhe shmangia e rreptsis dhe sentimentalizmit t tepruar sht nj faktor shum i rndsishm n zhvillim normal t ksaj moshe.
Prindit i duhet kurrsesi q t mos lejoj q vendin e tij ta mbush dikush tjetr n rrug, duke patur parasysh se brezi i ri sht gjithmon n prirje nga e reja.
Ndihmojeni t mposht pazotsin!
Nj problem shum esencial tek adoleshentt, sht pesimizmi. Adoleshenti ngaq krkon q do problemi ti jap vet zgjidhje dhe n t shumtn e rasteve nuk ia arrin dot nj gjje t till bie n pesimizm. N momentet kur nuk arrin dot at q krkon, krenaria e moshs nuk e lejon q t aplikoj pr ndihmn e t rriturve. Ktu prindit i duhet q ti gjendet pran fmijs s tij, ti jap siguri dhe ti ushqej besimin n vetvete.
- N kt gjendje prindit i duhet:
Jepi adoleshentit shum siguri, q t ushqej besimin n vetvete.
Theksoni ant e tij pozitive.
Inkurajimi i hobeve.
Ndaje prgjegjsin me fmijn
K ontroll i i vazhdueshm
Lufta kundr stresit
Pajisja me shpres
Ndryshimi Pavarsi-Autonomi
Pavarsis JO!
Autonomis PO !
Nj problem shum i rndsishm sot pr mbar brezin e ri sht pavarsia e teprt q ata gjejn si n familje ashtu edhe n ambientet shkollore. N t shumtn e rasteve prindi harron detyrn q ka dhe msuesi neglizhon punn e tij. Shpesh her prindi i lejon pavarsi t plot fmijs s tij dhe n t shumtn e rasteve krkon q t vendos marrdhnie shoqrore me t. Duke e trajtuar at si shok, prindi harron shenjtrin e t qenurit nn ose baba. Prindi duhet ti shpjegoj me mnyrat m t duhura se marrdhnia prind-fmij qndron shum m lart se ajo e nj shoku me nj shok. Marrdhnia prind-fmij sht e barabart me shok-shok + shenjtrin e t qenurit nn ose baba. N kt mnyr prindi e bind fmijn e tij q t mos pranoj edhe pavarsin e plot q ai mund t krkoj. Adoleshenti duke qen autonom n kt marrdhnie, ndien edhe prgjgjesin q ka ndaj prindit dhe familjes n do hap q hedh. N marrdhniet q prindit i duhet t ket me fmijn e ksaj moshe, i duhet q t mos krkoj gjithmon arsye n veprimet e tij, pasi kjo mund ta zhgnjej n do ast. Prindi mund t sillet rrept vetm aty ku e shikon t aryeshme se nuk ka rrug tjetr. Shkolla e par e fmijve q e kan shpirtin t shklqyer si pasqyr e q regjistron shpejt si aparatet fotografike jan shtpit e veta, kurrse edukatort e parr jan nnat. Prgatitja e nnave si edukatore dhe jo konsumimi i tyre majtas djathtas, sht baza m e rndsishme pr ekzistencn dhe vazhdimsin e nj kombi.
Adoleshenti n familje
Kuptohet q vshtirsit m t mdha me nj fmij adoleshent i has familja e tij. T prirur gjithmon pr tju gjendur pran, prindrit n shum raste gabojn dhe n shum t tjer arrijn at q synojn pr t ndihmuar fmijn e tyre.
Jan disa gjra q n pamje t par mund t duken t parndsishme, mirpo ato kan nj rndsi t veant n prkujdesin q u kushton fmijve si p.sh. sigurimi pr ta dhe mbulimi i tyre gjat nats nuk do t thot se ti mundohesh q ti ruash ata nga t ftohtt, por n kt mnyr ti bn q ata t ndihen m t sigurt me prezencn tnde. Kur fmija hyn n periudhn e adoleshencs, ai ka nevoj pr prindin m shum se kurr. Prandaj edhe prindi duhet t largohet nga kritikat dhe fajsimet. S pari duhet ti tregoj atij pr kujtimet dhe adoleshencn e vet duke u munduar n kt mnyr q t thyej perden e hekurt q ekziston aktualisht ndrmjet prindrve n prgjithsi dhe fmijve t tyre adoleshent. Ka shum prindr q nuk u qndrojn afr fmijve pr problemet e ndryshme personale q ata kan. Prindi duhet t kuptoj se shoqria e tij ndaj fmijs e largon at nga shoqria e keqe dhe nga veprimet e papqyeshme t bashkmoshatarve t tij.
Le t marrim p.sh. rastet e adoleshentve q prdorin drog apo duhan. N vazhdojm t mendojm dhe t themi se q nuk kemi ose kemi shum pak prdorues t till, duke menduar se kemi krijuar kushte mbrojtse pr veten dhe pjesn tjetr. N fakt kemi rritur rriskun pr prhapje masive, pasi kemi lejuar ndjeshmrin prdoruese dhe prhapse, duke mos diur n kt mnyr prfundimin dhe mnyrn pr ta luftuar. Kta adoleshent pasi kalojn momentin e par e par t indiferencs s prindit, fillojn t mendojn pr nj situat normale jasht t tjerve, ose brenda nj rrethi t ngusht. Adoleshenti mbyllet n kafazin e tij psikologjik dhe fajson gjith botn pr at q do t bj.
Vendimi pr t dhn ndihm disa her sht kompleks dhe i vshtir pr tu marr. Disa her ne ndihmojm dhe presim t shprblehemi. Disa her dhnia e ndihms prbn profesionin ton. Disa her japim ndihm vetm pr t qen t sjellshm. T ndihmosh dik shpesh quhet sjellje parasociale dhe kur i ndihmojm t tjert pa interes, kjo quhet sjellje altruiste. Ajo q prindi i afron fmijs kuptohet q sht ndihma m e sinqert dhe e dshiruar, pr vet faktin se nuk mund t mendohet keqdashsi e nns apo babait kundrejt asaj q ata kan sjell n jet.
shtja nuk sht t shptohet foleja familjare nga zjarri me m pak dme. E rndsishme sht t mos futen n familje element me rrezik zjarri. Duhet t kihet parasysh se fmija jo gjithmon e kupton at q prindi i ofron. Shpesh mrzitet duke e quajtur at t pakuptimt. Por q kjo ndihm duhet t jet respektive si nga prindi ashtu edhe nga fmija. Fryma me t ciln duhet t ushqehet fmija q i vogl sht prgjegjsia q ai duhet t ket si ndaj vets s tij ashtu edhe ndaj familjes, vendit etj. 'injorant jan prindrit q e harrojn shpirtin e fmijs, e 'i pafat fmija q shkon viktim e nj miopie t till.
Prindi duhet t dij se far ndodh me fmijn e tij. I gjith informacioni nuk mund t fitohet n mnyr t menjhershme. Me adoleshentin duhet t flitet do dit, dhe nse nuk bhet nj gj e till, ather do t jet tepr e vshtir t krijohen marrdhniet e dshiruara. Bisedat e prditshme duhet t jen t rregullta dhe spontane. Ndoshta do t ishte m me vend q pr t arritur tek bisedat t hartohej nj skedul e shkurtr. Sa m shum koh ti kushtosh fmijs aq m shum do t jet i prirur pr t folur e pr tu hapur pr problemet q has. Nse synohet disiplina, fmija n kt moment trhiqet nga prindi. Pr kt gj duhet q prindi ti shmanget sa m shum tipit disiplinues. Ai duhet t jet sa m i hapur, sa m kurioz dhe sa m i interesuar pr jetn e fmijs s tij.
Adoleshenca sht koha n t ciln formohet identiteti, dhe pr kt shkak adoleshentt duan t din se cilt jan, si do t jen n t ardhmen, cilat jan vlerat dhe dobsit e tyre.
Sa m shum rritet fmija aq m shum ndrlikohet edukimi i tij. Tani problemet q ai ka kan ngarkes mendore dhe shpirtrore gjithnj e m t madhe. Gjasht shtat vjet pas hyrjes n shkoll vijn paraadoleshenca dhe adoleshenca. Nj mosh shum potente. E quajn lindje t dyt. Nns i takon vazhdimisht t merret me djalin apo vajzn e ksaj moshe. E ndjek n t gjitha, q nga prgatitja n msime e deri n problemet q nxjerr pjekuria seksuale, deri te higjena seksuale, sidomos pr vajzat, pr t cilat nnat preokupohen me t drejt.
Gjat ksaj moshe fillojn ndrlikime nga m t ndryshmet n sjelljen e adoleshentit. Ai tashm nis t urrej pse nuk e kan ndaluar, por edhe pse prpiqen ta ndalojn. Ai kurr nuk ndihet i barabart. Shprehja q Ti nuk je si ai ose Ti nuk e meriton kt gj shkatrrojn plotsisht prpjekjet q prindi mund t ket
deri n at moment.
(vijon)