Morali, humbsi m i madh i zgjedhjeve
T domosdoshme, por t hidhura pr nj pal, zgjedhjet jan boshti ku vrtitet demokracia dhe njkohsisht sondazhi m i besueshm pr prirjet politike t qytetarve. T lindura me vones dhe t mbingarkuara me nj elektricitet politik jo t zakonshm, zgjedhjet 2007 prfaqsuan nj hap prpara n t vepruarit demokratik t zgjedhsve dhe qeveris po ashtu.
do zgjedhje ka t fituarit dhe t humburit e vet, por kto zgjedhje patn dy humbs dhe dy fitues. Prsa i prket dy fituesve, n mes t Edi Rams dhe Ilir Mets, fituesi kryesor ishte ky i fundit i cili me kto zgjedhje prfundimisht konfirmoi faktin se ai dhe partia q ai prfaqson, jan elsi, limfa jetike q ushqen me fitore Partin Socialiste. sht i fituari kryesor prkundrejt Edi Rams, Fatos Nanos dhe PS-s, sepse ai mundet t prcaktoj t ardhmen e t majts shqiptare dhe kjo u vrtetua mirfilli n dy zgjedhjet e fundit.
Ndrsa dy humbsit e ktyre zgjedhjeve jan Berisha dhe morali. I pari si humbs politik, i dyti si humbs individual i secilit. Me fjal t tjera n mes t amoralitetit politik t Berishs n raport me rehabilitimin e Nanos pr efekt t ruajtjes s vazhdimsis s maxhorancs, dhe amoralitetit t Rams t prfaqsuar kryesisht me skena nudo pa pull t kuqe, zgjedhsit kryesisht qytetar, vendosn t ndshkojn amoralitetin politik t Berishs dhe n nj far mnyre n most ta promovojn, ta kalojn n plan t dyt amoralitetin e Rams. Kjo prbn nj humbje t madhe n moralin individual t zgjedhsve q par me humbjen politike t Berishs, e cila ka mundsi dhe shpresa rehabilitimi, kjo e moralit paraqet ndoshta humbjen m serioze t shqiptarve.
E kthyer n nj spektakl t kushtueshm, fushata elektorale 2007 u mundua q me luksin e vet t mbulonte tensionin dhe ashprsin e komunikimit elektoral, i cili me gjith sforcimet e palve qndroi n kulmet e veta. Njekohsisht luksi elektoral n nj vend t varfr si Shqipria, nga ana atjetr, tregon se sa t mdha jan interesat financiare q glojn dhe fshihen pas petkut t individve garues.
E ardhur n kto zgjedhje me nj bindje t sigurt pr fitore, Partia Demokratike dhe Berisha, ngjajn se nuk kishin kalkuluar mir faktort t cilt kishin grryer lavdin e 3 Korrikut 2005. Tani pas zgjedhjeve, PD ndodhet n mes t dilems m mir nj fitore qytetse apo nj fitore fshate. Edhe pse nga numri mund t ngjaj si fitore e PD-s, e thn fshate, vezt e fshatit ndonse t freskta, prishen shpejt. Duke qen se morali individual n zonat rurale shmbllen t mos ket humbur plotsisht, n qndrat e mdha urbane ky duket si dika e vjetr dhe demod, ndaj paknaqsia pr shtjet qeverisse ndaj qeveris Berisha, duket se pr zonat urbane sht m e rndsishme se amoraliteti i nj lideri politik nudo. Pra edhe kto zgjedhje nuk doln nga konteksti i ndshkimit t nj force politike. Ashtu si n 3 Korrik 2005, PD fitoi si pasoj e nj vote ndshkuese ndaj qeveris Nano, edhe m 18 Shkurt 2007, PS dhe Rama fituan si pasoj e vots ndshkuese ndaj PD-s dhe Berishs.
Ekzistenca e ksaj vote ndshkuese apo e fitoreve si pasoj e ndshkimeve t kundrshtarit, n vetvehte nuk prbn nj merit t mirfillt przgjedhjeje pr forcn fituese, por m tepr ngjan si pasoj lufte. Ky fakt i ndshkimeve elektorale, tregon se edhe Shqipria edhe zgjedhsit e saj akoma nuk po shijojn stabilitetin politiko-ekonomik q t sjell sistemi demokratik qeveriss. Mentaliteti ndshkues zgjedhor q sht kryesisht pjell e tranzicioneve apo situatave jo normale qeverisse, prkundrejt atij przgjedhs zgjedhor si nj mnyr normale, tregon se n far gjndje polare ndodhet zgjedhsi shqiptar,viktim e mentalitetit prjashtues t politiks shqiptare, e cila si prues kryesor ka media t fuqishme q n formn e nj show, shfaqin anormalitetin e lidershipit politik shqiptar, duke mos u kujdesuir pr faktin se pr Shqiprin, zgjedhjet dhe procesi zgjedhor, jan tashm shtje t siguris dhe prosperitetit mbarkombtar t shqiptarve.
Ndonse me prmirsime t realitetit zgjedhor, zgjedhsit u deshn deri n fund t prballeshin me nj luft t paprecedent parazgjedhore e cila si burim kryesor pati kmbnguljen e opozits, e cila me kto lvizje arriti q prve konsumimit normal q t jep pushteti, ti faturonin qeveris Berisha nj shprqndrim stresues qeveriss q rezultoi me kosto jo t vogla elektorale. Megjithat, faktori kryesor q solli nj zvetnim t shklqimit t 3 korrikut pr PD n, sht fakti i riciklimit t Nanos, t nxjerjes s tij nga pensioni politik, aq shum i pompuar, dhe qarkullimi i tij lirshm si nj lider mendjemadh n skenn politike shqiptare.
Zgjedhsit mund ta kuptonin qeverin Berisha edhe pr disa vonesa reformuese, mund t kuptonin edhe prpjekjet ndoshta n form t gabuar pr t luftuar korrupsionin, mund tia falnin edhe spastrimet n administrat, mund t amnistonin edhe krizn e thell energjetike, por, rikthimin e shtylls kryesore mbi t ciln u ndrtua frenimi integrues i vendit, kalin e betejes elektorale t 3 korrikut, ish kryeministrin Nano dhe analogjine e tij me postin e presidentit, kurrsesi.
Ndrsa i habituri m i madh ndaj rezultateve t ktyre zgjedhjeve ishte padyshim Rama. I futur n fushat me prtes, me nj qeveri agresive dhe tepr t fuqishme sa t shembte konstruksione gjigante betoni si ai i Zogut t Zi n emr t lufts ndaj kryebashkiakut, me nj ish kryetar (Nano) q e grryente prdit nga brnda, me eksponent historik t PS-s, figura t larta t cilat n shum raste nuk i jepnin konsensus, me nj t kaluar t tij gati skizofrenike dhe s fundmi me nj lakuriqsi publike q mori prmasa ndrkombtare, kishin ln pak vend shpresave t tija pr nj fitore personale n Tiran. Megjith kt zgjedhsit tiranas lan me goj t hapur jo vetm Ramn por edhe grupet negociatore pr integrimin e Shqipris ne BE, pr mnyrn e rrufeshme q kan shqiptart pr integrimin me veset m t kqija t evropianve duke prfshir ktu edhe nudizmin.
Pas habis me rezultatin, menjher, goditja m e madhe u erdhi t gjith shqiptarve dhe forcave politike nga deklara e pr shtyp e kreut t ODHIR-it, Jurgen Grunet. Duke ln petkun e politikanit dhe diplomatit n varsen e rrobave, pa u ulur mir n ndenjsen e tij, dha lajmin e gzuar se zgjedhjet kishin qen nj shans i humbur pr shqiptart. Prse vall nj nxitim i till ? Shqipria nuk kishte patur fatin kurr t merrte lajme kaq t gzuara madje edhe n periudhat me te errta t saj si viti 1997 kur me gjuh diplomatike zgjedhjet u quajtn t pranueshme pr momentin. Nse OSBE ODHIR e konsideronin procesin parazgjedhor jo t rregullt, prse ather qen ndrmjetsuesit kryesor pr arritjen e disa marrveshjeve rradhazi pr t ardhur tek zgjedhjet ? Dhe nse e bn kt prse nuk i gjykuan zgjedhjet nga realiteti mbi t cilin u konceptuan ato, kjo edhe me bashkpunimin e tyre ? Mos ndoshta Shqipria dhe shqiptart po ecnin m shpejt n hapat e tyre integruese se planet e Bashkimit Evropain pr zgjerim? Nse sht kshtu ather kemi precedentin e prdorimit t standarteve n funksione t planeve dhe qllmeve politike. Nuk sht hera e par q standartet integruese evropiane jan par n kt optik, mjaftoj t kujtojm nnshkrimin e marrveshjes s Stabilizim Asocimit me Maqedonin n mesin e nj luft cilvile, ku vetm standartet nuk kishin kuptim, mjafton te kujtojm prdorimin e standarteve n Serbi pr t kapur kriminelet e lufts apo edhe standartet me Turqin t cilat here shtohen dhe here ndryshohen sipas oreksit te ndonje vendi anetar te BE-s.
Deklarat e Departamentit t Shtetit se zgjedhjet n Shqipri ishin kryesisht paqsore, kundershtuan hapur at t Jurgen Grunet, kjo u pa pastaj me modifikin e qndrimeve t Havir Solans dhe Oli Rehn. Ndrsa i fundit q kundershtoi Jurgen Grunetin dhe deklaratn e tij ishte po Jurgen Grunet n intervisten e tij me gazetarin Babaramo n Vizion Plus, i cili tha se fraza e tij kishte qene keqkuptuar.
Sidoqoft realiteti zgjedhor shqiptar ashtu si vete realiteti i prgjithshm shqiptar, ka shum vend pr t prmirsuar. Tentativat e opozits pr t provokuar zgjedhje t parakoshme do t prballen me tentaivat e maxhorancs pr t imponuar stabilitet dhe pr t ruajtur pozicionet e veta qeverisse, qoft kjo edhe me ndyshime riformulime dhe riprogamime t makineris qeverisse.
Ajo q na mbetet sht t urojm q zgjedhjet e ardhshme t jen m t organizuara, t liruara nga makthi i listave,nga polarizimi ekstrem si shprehs i dshirs s pakufi pr pushtet, dhe nga njollosja e gishtave t votuesve si nj kujtim i hidhur mosbesimi politik.
do zgjedhje ka t fituarit dhe t humburit e vet, por kto zgjedhje patn dy humbs dhe dy fitues. Prsa i prket dy fituesve, n mes t Edi Rams dhe Ilir Mets, fituesi kryesor ishte ky i fundit i cili me kto zgjedhje prfundimisht konfirmoi faktin se ai dhe partia q ai prfaqson, jan elsi, limfa jetike q ushqen me fitore Partin Socialiste. sht i fituari kryesor prkundrejt Edi Rams, Fatos Nanos dhe PS-s, sepse ai mundet t prcaktoj t ardhmen e t majts shqiptare dhe kjo u vrtetua mirfilli n dy zgjedhjet e fundit.
Ndrsa dy humbsit e ktyre zgjedhjeve jan Berisha dhe morali. I pari si humbs politik, i dyti si humbs individual i secilit. Me fjal t tjera n mes t amoralitetit politik t Berishs n raport me rehabilitimin e Nanos pr efekt t ruajtjes s vazhdimsis s maxhorancs, dhe amoralitetit t Rams t prfaqsuar kryesisht me skena nudo pa pull t kuqe, zgjedhsit kryesisht qytetar, vendosn t ndshkojn amoralitetin politik t Berishs dhe n nj far mnyre n most ta promovojn, ta kalojn n plan t dyt amoralitetin e Rams. Kjo prbn nj humbje t madhe n moralin individual t zgjedhsve q par me humbjen politike t Berishs, e cila ka mundsi dhe shpresa rehabilitimi, kjo e moralit paraqet ndoshta humbjen m serioze t shqiptarve.
E kthyer n nj spektakl t kushtueshm, fushata elektorale 2007 u mundua q me luksin e vet t mbulonte tensionin dhe ashprsin e komunikimit elektoral, i cili me gjith sforcimet e palve qndroi n kulmet e veta. Njekohsisht luksi elektoral n nj vend t varfr si Shqipria, nga ana atjetr, tregon se sa t mdha jan interesat financiare q glojn dhe fshihen pas petkut t individve garues.
E ardhur n kto zgjedhje me nj bindje t sigurt pr fitore, Partia Demokratike dhe Berisha, ngjajn se nuk kishin kalkuluar mir faktort t cilt kishin grryer lavdin e 3 Korrikut 2005. Tani pas zgjedhjeve, PD ndodhet n mes t dilems m mir nj fitore qytetse apo nj fitore fshate. Edhe pse nga numri mund t ngjaj si fitore e PD-s, e thn fshate, vezt e fshatit ndonse t freskta, prishen shpejt. Duke qen se morali individual n zonat rurale shmbllen t mos ket humbur plotsisht, n qndrat e mdha urbane ky duket si dika e vjetr dhe demod, ndaj paknaqsia pr shtjet qeverisse ndaj qeveris Berisha, duket se pr zonat urbane sht m e rndsishme se amoraliteti i nj lideri politik nudo. Pra edhe kto zgjedhje nuk doln nga konteksti i ndshkimit t nj force politike. Ashtu si n 3 Korrik 2005, PD fitoi si pasoj e nj vote ndshkuese ndaj qeveris Nano, edhe m 18 Shkurt 2007, PS dhe Rama fituan si pasoj e vots ndshkuese ndaj PD-s dhe Berishs.
Ekzistenca e ksaj vote ndshkuese apo e fitoreve si pasoj e ndshkimeve t kundrshtarit, n vetvehte nuk prbn nj merit t mirfillt przgjedhjeje pr forcn fituese, por m tepr ngjan si pasoj lufte. Ky fakt i ndshkimeve elektorale, tregon se edhe Shqipria edhe zgjedhsit e saj akoma nuk po shijojn stabilitetin politiko-ekonomik q t sjell sistemi demokratik qeveriss. Mentaliteti ndshkues zgjedhor q sht kryesisht pjell e tranzicioneve apo situatave jo normale qeverisse, prkundrejt atij przgjedhs zgjedhor si nj mnyr normale, tregon se n far gjndje polare ndodhet zgjedhsi shqiptar,viktim e mentalitetit prjashtues t politiks shqiptare, e cila si prues kryesor ka media t fuqishme q n formn e nj show, shfaqin anormalitetin e lidershipit politik shqiptar, duke mos u kujdesuir pr faktin se pr Shqiprin, zgjedhjet dhe procesi zgjedhor, jan tashm shtje t siguris dhe prosperitetit mbarkombtar t shqiptarve.
Ndonse me prmirsime t realitetit zgjedhor, zgjedhsit u deshn deri n fund t prballeshin me nj luft t paprecedent parazgjedhore e cila si burim kryesor pati kmbnguljen e opozits, e cila me kto lvizje arriti q prve konsumimit normal q t jep pushteti, ti faturonin qeveris Berisha nj shprqndrim stresues qeveriss q rezultoi me kosto jo t vogla elektorale. Megjithat, faktori kryesor q solli nj zvetnim t shklqimit t 3 korrikut pr PD n, sht fakti i riciklimit t Nanos, t nxjerjes s tij nga pensioni politik, aq shum i pompuar, dhe qarkullimi i tij lirshm si nj lider mendjemadh n skenn politike shqiptare.
Zgjedhsit mund ta kuptonin qeverin Berisha edhe pr disa vonesa reformuese, mund t kuptonin edhe prpjekjet ndoshta n form t gabuar pr t luftuar korrupsionin, mund tia falnin edhe spastrimet n administrat, mund t amnistonin edhe krizn e thell energjetike, por, rikthimin e shtylls kryesore mbi t ciln u ndrtua frenimi integrues i vendit, kalin e betejes elektorale t 3 korrikut, ish kryeministrin Nano dhe analogjine e tij me postin e presidentit, kurrsesi.
Ndrsa i habituri m i madh ndaj rezultateve t ktyre zgjedhjeve ishte padyshim Rama. I futur n fushat me prtes, me nj qeveri agresive dhe tepr t fuqishme sa t shembte konstruksione gjigante betoni si ai i Zogut t Zi n emr t lufts ndaj kryebashkiakut, me nj ish kryetar (Nano) q e grryente prdit nga brnda, me eksponent historik t PS-s, figura t larta t cilat n shum raste nuk i jepnin konsensus, me nj t kaluar t tij gati skizofrenike dhe s fundmi me nj lakuriqsi publike q mori prmasa ndrkombtare, kishin ln pak vend shpresave t tija pr nj fitore personale n Tiran. Megjith kt zgjedhsit tiranas lan me goj t hapur jo vetm Ramn por edhe grupet negociatore pr integrimin e Shqipris ne BE, pr mnyrn e rrufeshme q kan shqiptart pr integrimin me veset m t kqija t evropianve duke prfshir ktu edhe nudizmin.
Pas habis me rezultatin, menjher, goditja m e madhe u erdhi t gjith shqiptarve dhe forcave politike nga deklara e pr shtyp e kreut t ODHIR-it, Jurgen Grunet. Duke ln petkun e politikanit dhe diplomatit n varsen e rrobave, pa u ulur mir n ndenjsen e tij, dha lajmin e gzuar se zgjedhjet kishin qen nj shans i humbur pr shqiptart. Prse vall nj nxitim i till ? Shqipria nuk kishte patur fatin kurr t merrte lajme kaq t gzuara madje edhe n periudhat me te errta t saj si viti 1997 kur me gjuh diplomatike zgjedhjet u quajtn t pranueshme pr momentin. Nse OSBE ODHIR e konsideronin procesin parazgjedhor jo t rregullt, prse ather qen ndrmjetsuesit kryesor pr arritjen e disa marrveshjeve rradhazi pr t ardhur tek zgjedhjet ? Dhe nse e bn kt prse nuk i gjykuan zgjedhjet nga realiteti mbi t cilin u konceptuan ato, kjo edhe me bashkpunimin e tyre ? Mos ndoshta Shqipria dhe shqiptart po ecnin m shpejt n hapat e tyre integruese se planet e Bashkimit Evropain pr zgjerim? Nse sht kshtu ather kemi precedentin e prdorimit t standarteve n funksione t planeve dhe qllmeve politike. Nuk sht hera e par q standartet integruese evropiane jan par n kt optik, mjaftoj t kujtojm nnshkrimin e marrveshjes s Stabilizim Asocimit me Maqedonin n mesin e nj luft cilvile, ku vetm standartet nuk kishin kuptim, mjafton te kujtojm prdorimin e standarteve n Serbi pr t kapur kriminelet e lufts apo edhe standartet me Turqin t cilat here shtohen dhe here ndryshohen sipas oreksit te ndonje vendi anetar te BE-s.
Deklarat e Departamentit t Shtetit se zgjedhjet n Shqipri ishin kryesisht paqsore, kundershtuan hapur at t Jurgen Grunet, kjo u pa pastaj me modifikin e qndrimeve t Havir Solans dhe Oli Rehn. Ndrsa i fundit q kundershtoi Jurgen Grunetin dhe deklaratn e tij ishte po Jurgen Grunet n intervisten e tij me gazetarin Babaramo n Vizion Plus, i cili tha se fraza e tij kishte qene keqkuptuar.
Sidoqoft realiteti zgjedhor shqiptar ashtu si vete realiteti i prgjithshm shqiptar, ka shum vend pr t prmirsuar. Tentativat e opozits pr t provokuar zgjedhje t parakoshme do t prballen me tentaivat e maxhorancs pr t imponuar stabilitet dhe pr t ruajtur pozicionet e veta qeverisse, qoft kjo edhe me ndyshime riformulime dhe riprogamime t makineris qeverisse.
Ajo q na mbetet sht t urojm q zgjedhjet e ardhshme t jen m t organizuara, t liruara nga makthi i listave,nga polarizimi ekstrem si shprehs i dshirs s pakufi pr pushtet, dhe nga njollosja e gishtave t votuesve si nj kujtim i hidhur mosbesimi politik.