OBSH: Një çerek milioni fëmijë humbasin shikimin nga mungesa e vitaminës A

Organizata Botrore e Shndetsis vlerson se s paku nj erek milioni fmij humbasin shikimin pr shkak t mungess s vitamins A dhe gjysma e tyre vdesin brenda nj viti pas ksaj. Nj editorial me tone t ashpra, botuar n revistn shkencore britanike “Nature”, fajson rregulloret e teprta pr bimt e modifikuara gjenetikisht se po vonon shprndarjen e nj lloj orizi, i quajtur orizi i art, q do t mund ta zgjeronte pranin e vitamins A n mbar botn.

Orizi i art sht lloj orizi i modifikuar gjenetikisht q prodhon karotinn beta, nj burim i vitamins A, i cili i jep ktij drithi nj ngjyr mes t verdhs dhe portokallis. N formn e tij natyrore, orizi nuk e prmban kt ushqyes t rndsishm. Dhe pr kt arsye, mungesa e vitamins A sht mjaft e prhapur n disa pjes t Afriks dhe Azis Juglindore, ku orizi sht ushqimi kryesor.

Shkenctart morn gjenet q mundsojn prodhimin e karotins beta nga lloje t tjera bimsh dhe i injektuan ato n bimn e orizit. Kur filloi projekti m 1990, mendohej se kishte pak shanse pr sukses, thot njri nga shpiksit e orizit t art, Ingo Potrikus, profesor n pension i botaniks n Institutin Federal Zviceran t Teknologjis.

“Konsiderohej shum ambicioz pr shkak se duhej q n bimn e orizit t implantohej nj numr i panjohur gjenesh - t paktn gjasht gjene t ndryshme. N at koh, shkenctart gzoheshin po t transferonin nj gjen t vetm”.

Profesor Potrikus thot se ata ia doln mban nga viti 1999. Por shton se para vitit 2012, orizi i art nuk do t’u jepet dot si ushqim njerzve q kan nevoj pr t dhe fajson pr kt rregullat e tepruara ligjore. N editorialin q botoi n revistn “Nature”, ai i prshkruan kshtu pasojat.

“Kto rregullore jan prgjegjse pr vdekjen dhe verbimin e qindra mijra, madje miliona fmijve t pafajshm n mbar botn. Kto argumente mjaftojn q t mendohet pr t’i ndryshuar ato”.

Zoti Potrikus dshiron q rregulloret t ndryshohen, pr shkak se institutet krkimore n mbar botn ve orizit t art po punojn edhe pr bim t tjera q po ashtu mund t ndihmonin pr t ushqyer njerzit n vendet n zhvillim. Megjithat, thot ai, pr shkak se nxjerrja e tyre n treg krkon dhjet vjet m shum dhe se kushtojn dhjet her m tepr se bimt e zakonshme, kto bim po kalben n raftet e dyqaneve. Ai thot se orizi i art sht rritur disa her me sukses pr m se nj dekad dhe sht koha q t hiqet ndalimi i tij.

“Me gjith deklaratat se kjo bim paraqet rrezik t madh, nuk ka asnj rast t dokumentuar pr dme as ndaj mjedisit e as ndaj konsumatorit”.

Kto fjal i kan zemruar kritikt e teknologjis s modifikimit gjenetik. Dag Gurian-Sherman i organizats mjedisore “Bashkimi i Shkenctarve t Shqetsuar” shpjegon se nuk mund t thuhet q bimt e modifikuara gjenetikisht jan t sigurta, sepse askush nuk ka kryer nj studim epidemiologjik n shkall t gjer pr t par se si reagon organizmi ndaj tyre. Ai thot se kto bim mund edhe t jen t sigurta. Por nuk dihet saktsisht derisa t bhen prova.

“Argumenti i zotit Potrikus tingllon kshtu: ‘Kemi disa ilae udibrse q mund t shrojn sidn, malarien apo fardo smundje. Por nuk kemi pse t’i testojm kto ilae sepse njerzit jan duke vuajtur’”.

Zoti Gurian-Sherman thot se nj arsye pse orizi i art duhet t’i nnshtrohet provave t siguris sht se vitamina A dhe kimikatet t lidhura me t mund t jen tepr helmuese. T tjert nuk e shohin kt si argument binds.

“sht sikur t thuash se po hngre shum karota, mund t helmohesh nga vitamina A. Kjo thjesht nuk ndodh”.

Ky sht Houarth Buis, drejtor i nj projekti t quajtur “Harvest Plus”, q merret me shartimin e bimve ushqyese pr vendet n zhvillim. Zoti Buis sht pjestar i bordit t projektit “Orizi i Art”. Ai thot megjithat se projekti “Harvest Plus” vendosi t’i shmanget prdorimit t teknologjis s modifikimit gjenetik, t njohur edhe si transgjenetik.

“Mendoj se do t bjm prparim t dukshm edhe me mnyrat e zakonshme t shartimit, gj q nuk do t mund ta bnim prmes transgjenetiks thjesht pr shkak t sistemit rregullativ”.

Pr shembull, shkenctart po prftojn nj misr t pasur me vitamin A prmes mnyrave t zakonshme t shartimit. Ndrsa rregulloret krkojn prova t shumfishta t orizit t art t modifikuar gjenetikisht, llojet e reja t misrit t prmirsuar nuk do t ngren shqetsim.

Dag Gurian-Sherman i Bashkimit t Shkenctarve t Shqetsuar thot se teknologjia e modifikimit gjenetik sht n thelb m e shtrenjt dhe krkon m shum koh sesa shartimi i zakonshm. Ai do t paraplqente q fondet e kufizuara t shpenzoheshin m tepr pr mnyrat e zakonshme t shartimit. “Por nse provat tregojn se orizi i art sht i sigurt dhe i efektshm, ather duhet t merret parasysh”, - thot ai. Pyetja q do t shtrohet sht se sa prova duhet t bhen.