Pajtimi i t mundshmes me t drejtn
Kryetari i Serbis, Boris Tadi duke ri-aktualizuar iden e vjetr serbe; planin pr ndarjen e Kosovs, sht duke ndjekur logjikn, ku do burr shteti duhet t prpiqet t pajtoj at q konsiderohet e drejt me at q konsiderohet e mundshme. Kshtu Tadii mendon se ndarja e Kosovs prve q sht e mundshme, sht edhe e drejt, pasi q Serbia nuk arriti ta mbaj Kosovn si t tern nn kontrollin e saj. Pr Serbin fitore sht edhe ndarjen e Kosovs, prandaj edhe ndiqet logjika e t krkuarit shum, pr t fituar pak.
Ri-aktualizimi i ktij projekti sht dashur t pritet dhe duhet t pritet sa her q Serbia nuk do t arrij at q krkon: dshtimi n parandalimin apo bllokimin e shpalljes dhe njohjes s pavarsis s Kosovs sht nj arsye pr Serbin. Kosova nuk mund tia ndaloj askujt t mendoj apo deklaroj dika, por ky deklarim bhet i rrezikshm pr Kosovn ather kur vjen si projekt shtetror.
Ideja pr ndarjen e Kosovs nuk sht ndrr e ndonjrit prej pushtetarve n Serbi dhe as ka qen, por sht projekt shtetror t cilin e kan pr obligim ta ven n jet apo zbatojn n praktik secili nga udhheqsit e Serbis.
Serbia gjithnj e ka shikuar Kosovn si vend-arenn m t mundshm t nj prballje me shqiptart; kjo nse nuk ka ndodhur deri m sot, nuk do t thot se nuk mund t ndodh nesr.
Shikuar nga pikvshtrimi i sotm, Veriu i Kosovs do t jet epiqendra apo mejdani i ksaj prballje, nse jo me mjete tjera, ather e atyre politike dhe diplomatike. Kjo gjendje nuk duhet nnvleftsuar dhe as hedhur posht si t pabaz.
Ngjashmrit dhe synimet
Q nga vitit 1999 Veriu i Kosovs nuk qeveriset nga Prishtina dhe n kt pjes t Kosovs sht krijuar nj gjendje faktike, ku Beogradit prmes serbve lokal qeveris n at pjes dhe e cila qeverisje nuk ka asnj lidhje me Prishtinn.
Vazhdimi i qndrimit t UNMIK-ut absolutisht nuk sht garanci se atje po kthehet apo do t kthehet edhe sundimi i ligjit dhe pushteti i Kosovs. N fakt n Veri t Kosovs gjrat po bhen mbrapsht dhe si e till gjendja faktike mund t shkoj do dit e m shum drejt shndrrimit n nj gjendje juridike; arritja deri tek marrja e nj vendimi politik pr t legalizuar gjendjen faktike q tani mbretron n Veri t Kosovs, ku pastaj Prishtina vetm mund t flas, por jo edhe t veproj drejtprsdrejti.
N fakt situata e tanishme n Veri t Kosovs ngjan n nj gjendje t krijuar pas viteve t 90-ta t shekullit XX, n dy rajonet separatiste t Gjeorgjis. sht shkruar e thn shum kohve t fundit dhe vazhdon edhe tani ky debat, rreth lufts gjeorgjiano-ruse pr Osetin Jugore dhe Abkhazin dhe ngjashmrit mes Kosovs dhe ktyre dy rajoneve.
E vrtet e madhe sht se Kosova si tersi, historia e saj, procesi dhe rruga q ka ndjekur apo npr t cilin ka kaluar Kosova deri tek shpallja e pavarsis, nuk kan asgj t prbashkt me rrugn q kan ndjekur Osetia Jugore dhe Abkhazin.
Megjithat, nse flasim pak m shtruar apo nse problemin e shtrojm n nj kontekst tjetr, del se ka dika t prbashkt ktu. Arkivimi i projektit pr ndarje t Kosovs dhe ri-aktualizimi i tij sa her ka nevoj politika serbe, sht dshmi e fort se Serbia n raport me Kosovn po ndjek linjn q ka ndjekur Rusia n raport me Gjeorgjin sa i prket dy rajoneve separatiste.
Prmes ktij projekti Serbia, ashtu si edhe Rusia, prgatisin terrenin pr nj proces t mvonshm. Prandaj, ngjashmrit ktu duhet t krkohen mes Veriut t Kosovs dhe rajoneve separatiste n Gjeorgji, por jo edhe Kosovs si trsi dhe atyre dy rajoneve.
Kjo mund t tinglloj si ide e kot, ngase thuhet se Kosova gjendet n nj ambient tjetr, nga sa sht Gjeorgjia, e vrtet e madhe. Por, Veriu i Kosovs, ngjashm si dy rajonet separatiste n Gjeorgji, ka vite q nuk prfill asnj vendim, ligj apo urdhr t Prishtins, ngjashm si nuk i prfillnin ligjet dhe urdhrat e Gjeorgjis Osetia Jugore dhe Abkhazia.
N t dy kto rajone t Gjeorgjis kishte nj mision paqeruajts t prbr nga forcat ruse, gj q edhe n Veri t Kosovs ekziston misioni i UNMIK-ut. T gjitha veprimet e ndrmarra nga Rusia n Osetin Jugore dhe Abkahzi jan
n emr t ruajtjen s paqes, por q n t vrtet si prapavij kan pasur prgatitjen dhe armatosjen e ktyre vendeve pr hapin q ndrmorn s fundi.
Edhe Serbia n Veri t Kosovs ndjek po kt strategji, q duke kundrshtuar vendosjen e EULEX-it, (t mos flasim pr pushtetin e Prishtins), dhe duke u thirr n emr t dhnies s ndihms pr t mbijetuar serbt n at pjes, synojn q t ken terren t lir pr t krijuar at q synojn, shndrrimin e gjendjes n rajon nga nj gjendje faktike n nj gjendje juridike dhe q pastaj t mund t krkojn m leht shkputje.
Nuk sht ndrr, por projekt shtetror
Por, pyetja q mbetet varur sht, a sht duke u ndrmarr ndonj hap pr ta ndryshuar drejtimin e ksaj rrjedhe ku sht gjendur e ardhmja e Veriut t Kosovs? Problem nuk prfundon me at, se ndarja e Kosovs sht nj ndrr e kohs s Millosheviit, ngase ka shum mundsi q ajo t mund t bhet nj zhgjndrr e Tadiit.
Ndarja e Kosovs nuk ka qen dhe as sht ndrr e ndonj politikani n Serbi, si e tham m lart, por sht projekt shtetror t cilin do udhheqs i Serbis sht i obliguar dhe betohet e bekohet nga Kisha pr ta ven n jet prmes rrugve q do tu duken me t lehta apo q do tu vijn prdore.
Ather, nse ky qenka projekt i politiks shtetrore t Serbis ndaj Kosovs, cili sht projekti i Kosovs ndaj ktij plani, q do t mund ta bnte t pazbatueshm n territorin e Kosovs? Henry Kessinger thot se legjitimiteti lidhet me pranimin e pushtetit pa detyrim; mungesa e tij e kthen do gar n nj prov t forcs.
Ne jemi dshmitar se pushtetin e Prishtins serbt e Veriut nuk e prfillin dhe as e pranojn. Dhe nse vazhdon kjo situat, a do t thot se Prishtina, nse jo sot, nesr do t jet e detyruar pr ta prdor ndonj form t forcs pr ta shtrir autoritetin dhe pushtetin? Zyrtarisht kjo sht hedhur posht nga Prishtina, por as vetm t vzhguarit e problemit nuk ofron zgjidhje.
Prkundrazi kjo sjellje vetm sa do ta ndrlikoj problemi dhe do tu jap hapsir ekstremistve pr t forcuar pozitat dhe krkesat e tyre.
Prestigji i nj kombi sht reputacioni i pushtetit t tij, prandaj a kemi ne nj pushtet q do t mund t ofronte nj strategji pr tejkalimin e ksaj gjendje n Veri t Kosovs? Nuk besoj se do t jet e mundur t bhet dika e till nse Kosova nuk arrin t hartoj nj plan kombtare pr integrimin e vendit.
Ky plan do t duhej t prmbante n vete aspekte t analizuara mir nga fusha e siguris, politiks, ekonomis, por edhe programe nga fusha sociale dhe e integrimit t t gjithve n Kosov.
Ky plan kombtar do t duhej t prdorej me menuri nga Kosova, duke i shrbyer si mekanizm presioni mbi Serbin. N fakt do t duhej t ishte nj strategji e cila do tu prezantohej t gjitha palve q jan t interesuara pr t par nj ecjen t mbar t proceseve n Kosov; sidomos mbshtetsve t Kosovs s pavarur, n mnyr q ata pastaj ta prdorin po kt plan si argument prball Beogradit, por edhe si kart t kushtzimit pr ecjen e mtutjeshme t Serbis.
Kosova do t duhej t bnte presion tek bashksia ndrkombtare, sidomos tek BE-ja dhe NATO-ja, q ta kushtzojn Serbin n proceset e saja integruese, me pranimin e ktij plani t hartuar nga Kosova.
Veriu si peng i nj plani t munguar
N nj situat kur nuk jemi t gatshm, por jemi edhe t penguar pr ta prdorur ndonj forc q ta shtrijm pushtetin n Veri t Kosovs, krijimi i nj strategjie t till mbete e vetmja zgjidhje e mundshme pr tu implementuar n terren.
Fatkeqsia ktu qndron n faktin se edhe kjo strategji mungon dhe n munges t saj ne shohim prpjekje nga lider t ndryshm q problemin e Veriut t Kosovs mundohen ta zgjidhin si t vetm. Kjo nuk sht ndaj m e mir, sepse po t kishte qen kaq e leht, moti do ta kishin zgjidh kt shum personalitete politike q jan dhe kan qen n Kosov.
Kshtu q duhet kuptuar se masat q ndrmerr pushtetit nuk shrbejn pr asgj nse nuk pranohen nga ata q sundohen, thot Rober Kaplan. Sepse nj udhheqs q e kufizon rolin e tij me prvojn e popullit t vet, sht i dnuar t ngec n vend, ndrsa q nj udhheqs q e tejkalon eksperiencn e popullit t vet, rrezikon t mos kuptohet.
Kjo situat ka ngjar deri m sot n Kosov, sepse shum diplomat kan provuar q kt problem ta zgjidhin sipas kutet t shtetit t tyre, gj q i ka
t dshtuar apo t vendnumrojn, ndrsa q ne vet nuk kemi pasur njohurin e duhur pr t ofruar zgjidhje dhe nuk jemi kuptuar.
Prandaj krkohen hapa t sakt dhe nj bashkim i strategjive t mira pr t arritur sukses n prballje me Serbin, qoft edhe rreth krkess se saj q ta ndaj Kosovn. Sepse pas dshtimit n Gjykatn Ndrkombtare t Drejtsis; sepse kjo Gjykat vetm mendim mund t jap, por jo edhe t merr vendim, Serbia do ti kthehet me m ngulm ksaj ideje prsri, kshtu q duhet kuptuar se gjrat ende nuk jan zgjidhur krejtsisht mes Kosovs dhe Serbis.
Ri-aktualizimi i ktij projekti sht dashur t pritet dhe duhet t pritet sa her q Serbia nuk do t arrij at q krkon: dshtimi n parandalimin apo bllokimin e shpalljes dhe njohjes s pavarsis s Kosovs sht nj arsye pr Serbin. Kosova nuk mund tia ndaloj askujt t mendoj apo deklaroj dika, por ky deklarim bhet i rrezikshm pr Kosovn ather kur vjen si projekt shtetror.
Ideja pr ndarjen e Kosovs nuk sht ndrr e ndonjrit prej pushtetarve n Serbi dhe as ka qen, por sht projekt shtetror t cilin e kan pr obligim ta ven n jet apo zbatojn n praktik secili nga udhheqsit e Serbis.
Serbia gjithnj e ka shikuar Kosovn si vend-arenn m t mundshm t nj prballje me shqiptart; kjo nse nuk ka ndodhur deri m sot, nuk do t thot se nuk mund t ndodh nesr.
Shikuar nga pikvshtrimi i sotm, Veriu i Kosovs do t jet epiqendra apo mejdani i ksaj prballje, nse jo me mjete tjera, ather e atyre politike dhe diplomatike. Kjo gjendje nuk duhet nnvleftsuar dhe as hedhur posht si t pabaz.
Ngjashmrit dhe synimet
Q nga vitit 1999 Veriu i Kosovs nuk qeveriset nga Prishtina dhe n kt pjes t Kosovs sht krijuar nj gjendje faktike, ku Beogradit prmes serbve lokal qeveris n at pjes dhe e cila qeverisje nuk ka asnj lidhje me Prishtinn.
Vazhdimi i qndrimit t UNMIK-ut absolutisht nuk sht garanci se atje po kthehet apo do t kthehet edhe sundimi i ligjit dhe pushteti i Kosovs. N fakt n Veri t Kosovs gjrat po bhen mbrapsht dhe si e till gjendja faktike mund t shkoj do dit e m shum drejt shndrrimit n nj gjendje juridike; arritja deri tek marrja e nj vendimi politik pr t legalizuar gjendjen faktike q tani mbretron n Veri t Kosovs, ku pastaj Prishtina vetm mund t flas, por jo edhe t veproj drejtprsdrejti.
N fakt situata e tanishme n Veri t Kosovs ngjan n nj gjendje t krijuar pas viteve t 90-ta t shekullit XX, n dy rajonet separatiste t Gjeorgjis. sht shkruar e thn shum kohve t fundit dhe vazhdon edhe tani ky debat, rreth lufts gjeorgjiano-ruse pr Osetin Jugore dhe Abkhazin dhe ngjashmrit mes Kosovs dhe ktyre dy rajoneve.
E vrtet e madhe sht se Kosova si tersi, historia e saj, procesi dhe rruga q ka ndjekur apo npr t cilin ka kaluar Kosova deri tek shpallja e pavarsis, nuk kan asgj t prbashkt me rrugn q kan ndjekur Osetia Jugore dhe Abkhazin.
Megjithat, nse flasim pak m shtruar apo nse problemin e shtrojm n nj kontekst tjetr, del se ka dika t prbashkt ktu. Arkivimi i projektit pr ndarje t Kosovs dhe ri-aktualizimi i tij sa her ka nevoj politika serbe, sht dshmi e fort se Serbia n raport me Kosovn po ndjek linjn q ka ndjekur Rusia n raport me Gjeorgjin sa i prket dy rajoneve separatiste.
Prmes ktij projekti Serbia, ashtu si edhe Rusia, prgatisin terrenin pr nj proces t mvonshm. Prandaj, ngjashmrit ktu duhet t krkohen mes Veriut t Kosovs dhe rajoneve separatiste n Gjeorgji, por jo edhe Kosovs si trsi dhe atyre dy rajoneve.
Kjo mund t tinglloj si ide e kot, ngase thuhet se Kosova gjendet n nj ambient tjetr, nga sa sht Gjeorgjia, e vrtet e madhe. Por, Veriu i Kosovs, ngjashm si dy rajonet separatiste n Gjeorgji, ka vite q nuk prfill asnj vendim, ligj apo urdhr t Prishtins, ngjashm si nuk i prfillnin ligjet dhe urdhrat e Gjeorgjis Osetia Jugore dhe Abkhazia.
N t dy kto rajone t Gjeorgjis kishte nj mision paqeruajts t prbr nga forcat ruse, gj q edhe n Veri t Kosovs ekziston misioni i UNMIK-ut. T gjitha veprimet e ndrmarra nga Rusia n Osetin Jugore dhe Abkahzi jan
n emr t ruajtjen s paqes, por q n t vrtet si prapavij kan pasur prgatitjen dhe armatosjen e ktyre vendeve pr hapin q ndrmorn s fundi.
Edhe Serbia n Veri t Kosovs ndjek po kt strategji, q duke kundrshtuar vendosjen e EULEX-it, (t mos flasim pr pushtetin e Prishtins), dhe duke u thirr n emr t dhnies s ndihms pr t mbijetuar serbt n at pjes, synojn q t ken terren t lir pr t krijuar at q synojn, shndrrimin e gjendjes n rajon nga nj gjendje faktike n nj gjendje juridike dhe q pastaj t mund t krkojn m leht shkputje.
Nuk sht ndrr, por projekt shtetror
Por, pyetja q mbetet varur sht, a sht duke u ndrmarr ndonj hap pr ta ndryshuar drejtimin e ksaj rrjedhe ku sht gjendur e ardhmja e Veriut t Kosovs? Problem nuk prfundon me at, se ndarja e Kosovs sht nj ndrr e kohs s Millosheviit, ngase ka shum mundsi q ajo t mund t bhet nj zhgjndrr e Tadiit.
Ndarja e Kosovs nuk ka qen dhe as sht ndrr e ndonj politikani n Serbi, si e tham m lart, por sht projekt shtetror t cilin do udhheqs i Serbis sht i obliguar dhe betohet e bekohet nga Kisha pr ta ven n jet prmes rrugve q do tu duken me t lehta apo q do tu vijn prdore.
Ather, nse ky qenka projekt i politiks shtetrore t Serbis ndaj Kosovs, cili sht projekti i Kosovs ndaj ktij plani, q do t mund ta bnte t pazbatueshm n territorin e Kosovs? Henry Kessinger thot se legjitimiteti lidhet me pranimin e pushtetit pa detyrim; mungesa e tij e kthen do gar n nj prov t forcs.
Ne jemi dshmitar se pushtetin e Prishtins serbt e Veriut nuk e prfillin dhe as e pranojn. Dhe nse vazhdon kjo situat, a do t thot se Prishtina, nse jo sot, nesr do t jet e detyruar pr ta prdor ndonj form t forcs pr ta shtrir autoritetin dhe pushtetin? Zyrtarisht kjo sht hedhur posht nga Prishtina, por as vetm t vzhguarit e problemit nuk ofron zgjidhje.
Prkundrazi kjo sjellje vetm sa do ta ndrlikoj problemi dhe do tu jap hapsir ekstremistve pr t forcuar pozitat dhe krkesat e tyre.
Prestigji i nj kombi sht reputacioni i pushtetit t tij, prandaj a kemi ne nj pushtet q do t mund t ofronte nj strategji pr tejkalimin e ksaj gjendje n Veri t Kosovs? Nuk besoj se do t jet e mundur t bhet dika e till nse Kosova nuk arrin t hartoj nj plan kombtare pr integrimin e vendit.
Ky plan do t duhej t prmbante n vete aspekte t analizuara mir nga fusha e siguris, politiks, ekonomis, por edhe programe nga fusha sociale dhe e integrimit t t gjithve n Kosov.
Ky plan kombtar do t duhej t prdorej me menuri nga Kosova, duke i shrbyer si mekanizm presioni mbi Serbin. N fakt do t duhej t ishte nj strategji e cila do tu prezantohej t gjitha palve q jan t interesuara pr t par nj ecjen t mbar t proceseve n Kosov; sidomos mbshtetsve t Kosovs s pavarur, n mnyr q ata pastaj ta prdorin po kt plan si argument prball Beogradit, por edhe si kart t kushtzimit pr ecjen e mtutjeshme t Serbis.
Kosova do t duhej t bnte presion tek bashksia ndrkombtare, sidomos tek BE-ja dhe NATO-ja, q ta kushtzojn Serbin n proceset e saja integruese, me pranimin e ktij plani t hartuar nga Kosova.
Veriu si peng i nj plani t munguar
N nj situat kur nuk jemi t gatshm, por jemi edhe t penguar pr ta prdorur ndonj forc q ta shtrijm pushtetin n Veri t Kosovs, krijimi i nj strategjie t till mbete e vetmja zgjidhje e mundshme pr tu implementuar n terren.
Fatkeqsia ktu qndron n faktin se edhe kjo strategji mungon dhe n munges t saj ne shohim prpjekje nga lider t ndryshm q problemin e Veriut t Kosovs mundohen ta zgjidhin si t vetm. Kjo nuk sht ndaj m e mir, sepse po t kishte qen kaq e leht, moti do ta kishin zgjidh kt shum personalitete politike q jan dhe kan qen n Kosov.
Kshtu q duhet kuptuar se masat q ndrmerr pushtetit nuk shrbejn pr asgj nse nuk pranohen nga ata q sundohen, thot Rober Kaplan. Sepse nj udhheqs q e kufizon rolin e tij me prvojn e popullit t vet, sht i dnuar t ngec n vend, ndrsa q nj udhheqs q e tejkalon eksperiencn e popullit t vet, rrezikon t mos kuptohet.
Kjo situat ka ngjar deri m sot n Kosov, sepse shum diplomat kan provuar q kt problem ta zgjidhin sipas kutet t shtetit t tyre, gj q i ka
t dshtuar apo t vendnumrojn, ndrsa q ne vet nuk kemi pasur njohurin e duhur pr t ofruar zgjidhje dhe nuk jemi kuptuar.
Prandaj krkohen hapa t sakt dhe nj bashkim i strategjive t mira pr t arritur sukses n prballje me Serbin, qoft edhe rreth krkess se saj q ta ndaj Kosovn. Sepse pas dshtimit n Gjykatn Ndrkombtare t Drejtsis; sepse kjo Gjykat vetm mendim mund t jap, por jo edhe t merr vendim, Serbia do ti kthehet me m ngulm ksaj ideje prsri, kshtu q duhet kuptuar se gjrat ende nuk jan zgjidhur krejtsisht mes Kosovs dhe Serbis.