Prejardhja, jeta dhe vdekja e "Mikelanxhelos s Orientit"
Lindja e Sinanit
... Jo pak historia na prmend ne shqiptarve, her duke na lvduar e her duke na fishkulluar pr udht q kemi ndjekur, pr kokat q kemi nxjerr, pr t mirat q u kemi
t tjerve. Jo rrall brez pas brezi kemi ruajtur n fund t shpirtrave tan ato "koka" q nxorri ky popull e q pr zot u doln t tjert. Si shprehet edhe shkrimtari Kim Mehmeti "ne jemi nj popull i vetmuar", ne mund t shtojm se ne jemi nj "popull i grabitur", dhe historia na ka grabitur dhe mohuar ata q i kemi pjell vet. Nga t part q na sht vjedhur sht Arkitekt Sinani, nj prej arkitektve q n shekullin e 15-t mkmbi arkitekurn orientale.
Na sht vjedhur Sami Frashri, e Aleksandr Moisiu, ndrsa ishim duke humbur edhe Kadaren, librat e t cilit prej kohsh po shprndahen (prkthehen) npr bot prej frngjishtes. Por le t kthehemi 500 vjen mbas, n kohn kur jetoi nj nga kollost m t mdhenj t arkitekturs botrore, Mimar (arkitekt) Sinani.
Arkitekti i madh i cilsuar "Mikelanxheloja i Orientit", sipas studiuesit Denis Sharp, lindi n Anadollin qendror nga nj familje ortodokse greke. Ktu fillon edhe mosmarrveshja n lidhje me prejardhjen e arkitekit t madh, i cili nga burime t tjera (Henry Maththwes) tregohet si nj fmij i nj familjeje kristiane por q kishte przgjedhur masonizmin. Historiant turq nuk kan ngurruar t shprehen se Sinani, rridhte nga nj familje turke dhe se ai aktualisht trajtohet si nj arkitekt turko-osmanlli. Por preardhja e tij e diskutuar shqiptare, fiton edhe m shum vler, pasi sipas burimeve historike turke, ai ka qen mik i ngusht me komandantin legjendar osman Sokullu Mehmet Pasha, i cili rridhte nga nj familje nga Bosnja (dhe q m par quhej Sokolovi). Poeti yn i njohur Xhevahir Spahiu, do shprehej se `pr hir t s vrtets duhet krkuar dhe gjetur prejardhja e Arkitekt Sinanit, sepse kur t bjm shkenc duhen gjetur edhe rrnjt kloseologjike. Pr Sinanin ka rreth 1000 libra, sipas t cilve prejardhja e tij ngatrrohet m shum. Ai tregohet si turk, bullgar, bosnjak etj, ndrsa grekt jan kan predikuar me t madhe se ai ka qen grek. Vetm burimet gjermane nxjerrin origjinn shqiptare t Sinanit. Sipas Xhevahir Spahiut nj prpjekje kan
edhe dy studiuesit, Gjergj Frashri dhe Sul Domi. Studiuesit e nxjerrin Sinanin me origjin nga Qesarati i Tepelens. Kundrejt Qesaratit, prtej Vjoss, ndodhet pikrisht fshati Sinanaj, q sipas studiuesve t msiprm ka qen pron e arkitekt Sinanit.
N Shqipri me emrin e tij sht e lidhur edhe xhamia n qendr t Vlors dhe me nj kshtjell, rrnojat e s cils ndodhen n vendin ku aktualisht gjendet stadiumi "Flamurtari". Ndrtimi i xhamis dhe kshtjells n Vlor prqaset me ardhjen e Sinanit dhe ushtris turke n Vlor (sipas Evlija Celebiut), n mezin e shekullit t 16-t. Poeti Spahiu parashton edhe nj fakt t rndsishm n lidhje me prejardhjen e Sinanit. ``E pra nga ishte Sinani? Nse ai bri Sulejmamien e famshme n Stamboll, dhe ishte kry arkitektt t ishin shqiptar. Sipas Gjergj Frashrit, prej arkitekt Kasmit sht zbuluar nj xhami dhe hamam n fshatin e tij t lindjes". Kshtu prfundon ligjratn e tij poeti Xhevahir Spahiu n lidhje me tre kryearkitektt gjenial shqiptar t perandoris multietnike osmane. Nj fakt q e mbshtet prejardhjen shqiptare t tre kryearkitektve, sht edhe termi "kalldrmet shqiptare", q prdoret edhe sot n Turqi, dhe q simbolizon mjeshtrin shqiptare pr ndrtimin dhe ustallart (mjeshtrat) shqiptar, dhe pr kalldrmet e bukura q stolisnin dikur qytetet tona.
Vepra e Sinanit
Ai lindi n vitin 1489 ose 1490, nj dat e pasigurt prej ndryshimit t kalendarit hnor mysliman dhe kalendarit q aktualisht prdorim. N mosh t re u mor n radht e jenierve ku luftoi pr shum vjet. N fushatat e shumta ushtarake ai u njoh me arkitekturn e vendeve t pushtuara, dhe msoi shum duke mbajtur shnime. Ai mori pjes n pothuaj gjith fushatat kryesore q nga Egjipti, Iraku, Rodosi, Krimea, Beogradi, e deri n Vjen. Ai lundron edhe pr n Korfuz e m von kalon edhe n rajonin e Puljas n Itali. N vitin 1538 ai mer pjes n fushatn e Kara Budanit n Moldavi, ku trhoqi edhe vmendjen e Sulltan Sulejmanit, t ashtuquajturit "Kanuni", (Ligjvnsi). N 13 dit, arkitekt Sinani ndrtoi nj ur mbi lumin Prut, ku kaloi ushtria osmane, dhe pr kt Sulltani krkoi q ai t qndronte pran tij. Kshtu filloi edhe karriera e lavdishme e Sinanit, i cili numron rreth 400 vepra q nga Meka e deri n Krime e n Vjen. Ai me punn dhe talentin e tij t pakrahasueshm, arriti t bhej kryearkitekti i oborrit t sulltanit, ndrsa ishte njeriu q i ndryshoi faqen Stambollit osman. Kshtu vepra e Arkitekt Sinanit ndahet n tre plane: ndrtimet teologjike, ato urbane dhe ato ushtarake. Ndr veprat q i dihen dhe q i kan rezistuar kohs jan 84 xhami, 52 xhami t vogla (mesxhide), 57 shkolla teologjike (medrese), 7 spitale, 22 mazoleume, 17 streh vorfnore, 5 ujsjellsa, 8 ura , 20 hane, 48 hamame etj. Sinani, i cilsuar nga evropiant si "Mikelanxheloja i Orientit," jetoi dhe punoi si kryearkitekt i oborrit n kohn m t ndritur t perandoris osmane, n kohn e Sulejmanit, Selimit II, dhe Muratit III. Ai luajti rolin kryesor n krijimin e simboleve t perandoris multi-etnike osmane dhe la gjurmt e ksaj perandoria n rajonet nga t cilat ajo u trhoq m von. Ai ndrtoi tre xhamit simbol, at t Shehzade Mehmetit dhe Sulejmanien n Stamboll si edhe Selimijen n Edrene. Sipas dokumentave historike ai e ka ndar punn tij n tre periudha. N t parn, fazn e irakllkut n arkitektur, ai ndrtoi Xhamin e Shezade Mehmetit n Stamboll. Periudha e dyt sht ajo e kallfs n t ciln ndrtoi Sulejmanien Madhshtore po n Stamboll n nj hark kohor prej 7 vjetsh, kushtuar Sulltan Sulejmanit. N fazn e tret dhe e fundit, pra n at t ustallkut-mjeshtris, Sinani ndrtoi Selimijen n Edrene, n kohn kur mbretronte Selimi i Tret. Por Arkitekt Sinani nuk merrej vetm me ndrtimin e xhamive. Ai gjat ksaj kohe zbatonte edhe projekte t tjera, duke kompletuar kshtu veprn e tij madhore. Pr shrbimet e bra ai u quajt Koxha Sinan (Sinani i Madh), ndrsa vet njihej pr thjeshtsin dhe dshirn e pashtershme pr pun. Profesort e arkitekturs n vitet tona (sidomos ata evropian), e kan cilsuar si nj `` jashttoksor`` arkitekt Sinanin, pr dijen dhe praktikimin e saj. Puna e tij sht cilsuar si ```kulmi i puns me gur``, ndrsa kubet e xhamive t tij si shembujt m t mir t akustiks n ndrtim.
Historia rrnqethse e vdekjes s Koxha Sinanit
Sipas burimeve historike Sinani njihej pr punn e tij kolosale por edhe pr mosmarrveshjet me 3 sulltant pr t cilt punoi. Si n do koh, edhe athere t shumt ishin ata q n oborrin e sulltanit merreshin me `balthedhjen` mbi njerzit puntor. N lidhje me Sinanin kjo ishte normale, po t kemi parasysh dijen dhe gjenialitetin e tij kolosal dhe interesin e drejtprdrejt t sulltanve pr punn e tij. Pozicioni i tij, prher i privilegjuar dhe vendi i tij i prhershm pran sulltanit, ngjalli xhelozin e shum vetve. Disa prej tyre i shtin n vesh sulltanit fjalt se `Sinani po bnte qejf n xhamin e Shehzade Mehmetit`, xhami kushtuar djalit t vdekur t Sulejmanit. Sulltan Sulejmani shkon menjher n xhami dhe e gjen Sinanin n mes t xhamis ulur kmbkryq duke pir nargjile (lloj duhani turk q pihet me nj llull t gjat). Ai turret drejt Sinanit i cili me qetsi ngrihet n kmb. ``Pr kt t paguaj un ty?``, pyet Kanuni ndrsa Sinani prgjigjet: Dgjo! Ai i fryn nargjiles s tij, ndrsa shushurima e saj shprndahej npr gjith xhamin. Me kt Sinani tregoi se po maste akustikn e xhamis q ishte tejket e rndsishme n at koh pasi zri duhej t dgjohej n do knd t xhamis, po t kemi parasysh se mikrofonat dhe sistemet e zrit u shpikn n kohn ton. Kshtu sulltan Sulejmani pa dhe nj her sesa pa vend ishin thashethemet n lidhje me Sinanin. Nj fushat injoruese kundr tij filloi edhe n kohn kur atij ju dha urdhri t dizenjonte dhe t zbatonte projektin e quajtur ``40 ezmat`` (Krkeshme), projekt i cili do t`i sillte ujin gjith Stambollit. Ziliqart nuk pushuan srish ndrsa shum prej tyre i frynin n vesh sulltanit "ai nuk bn dot nj udh mushkash e jo m t bj nj ujsjells pr gjith Stambollin". Kanuni srish krkon shpjegime nga Sinani, i cili e qartson edhe m shum mendimin e mir te bashi i perandoris. M n fund, Sinani arrin t sjell ujin n Stamboll, nj projekt i synuar q nga Justiniani, perandori Bizantin q n shekullin e VI mbas Krishtit. Kshtu Sulejmani i thot arkitekt Sinanit t krkoj `t doj pr shrbimin e tij dhe pr ujin q shoi etjen e kryeqytetit perandorak. "Madhri, -prgjigjet Sinani- punn time Ju e paguani me para, dhe un s` kam t drejt t krkoj dika tjetr". "Nse ti nuk ke dshir t zgjedhsh dika athere sht dshira ime ajo q do t t ofroj dika" shprehet sulltani, dshira e t cilit nuk mund t thyhej. "Madhri, dshira juaj u plotsoft- do doja q nga ujsjellsi i Stambollit, t m vinte nj ezm edhe n konakun tim" thot Sinani. "Qoft e thn, qoft e br" prgjigjet Sulejmani, i cili jep urdhr t bhet kjo gj, por nuk lshon nj ferman (urdhr) zyrtar pr kt e cila do t`ja jepte zyrtarisht ujin dhe ezmn m vete kryearkitektit. Vitet kalojn dhe n fron sht ulur Murati i Tret, nipi i Sulejmanit. Arkitekt Sinani, kaluar 95 vitet, ende vazhdon t punoj ndrsa mosha bn t sajn. Gojt e kqia srish foln kundr Sinanit, ndrsa ai ishte i vetmi n Portn e Lart q me punn e tij u kishte rezistuar tre sulltanve, ndrsa edhe vet koka e disa kryevezirve (kryeministrave) nganjher kputej si bostan. Kshtu nj dit kshilltart e Muratit ankohen duke thn se Sinani merr uj n rrug jo t ligjshme. N moshn 97 vjeare, kryearkitekti gjykohet para paris s Stambollit, dhe shpallet fajtor pr ezmn q kishte n konak. Fjalt e tij se kjo ishte nj dhurat nga Sulltan Sulejmani, nuk vlejtn dhe Murati dha urdhr t pritej uji n shtpin e kryearkitektit plak. Kshtu n mosh t thyer ai u prball me nj ulje t till, ndrsa ato dit ai duke dal gjithnj e m pak nga shtpia filloi t vuante nga etja. Meq ezma tjetr e mhalls (lagjes) ishte shum larg, ai vuante pr dit t tra pasi tashm kishte zn shtratin. Sipas burimeve historike osmane, nj nat vere t vitit 1490, ai do lutej pr nj kup me uj n shtratin e vdekjes. Njeriu i cili i shoi etjen nj qyteti t tr, tashm do bnte lutjen e fundit pr nj pik uj q t shuante zjarrin, dhe krrkush nuk do t`ja japte.
Arkitekt Sinani ndrroi jet at nat mes lutjeve pr nj pik uj dhe harrimit dhe mosmirnjohjes njerzore. Minaret e tij, duar drejtuar drejt Zotit dhe pafundsis... Puna dhe vepra e tij ende vazhdojn sot t mbushin thesarin e Turqis. Rreth 15 milion turist n vit vizitojn Turqin, ndrsa tre pikat m kryesore q vizitohen jan Porta e Lart (Pallati i Sulltanit), Sulejmania hijernd si Vatikani pra xhamia e Sinanit dhe Xhamia Blu, vepra e Mehmet Sedefqarit. Poeti Xhevahir Spahiu, do ti ngjahsonte ngrehinat e Sinanit, minaret e xhamive dhe kupolat me duar t gjata drejtuar drejt Zotit dhe pafundsis. Veprat e tij, n ish-hapsirn osmane, jan tashm vepra dhe vlera t gjith njerzimit. Nentor 2002
... Jo pak historia na prmend ne shqiptarve, her duke na lvduar e her duke na fishkulluar pr udht q kemi ndjekur, pr kokat q kemi nxjerr, pr t mirat q u kemi
t tjerve. Jo rrall brez pas brezi kemi ruajtur n fund t shpirtrave tan ato "koka" q nxorri ky popull e q pr zot u doln t tjert. Si shprehet edhe shkrimtari Kim Mehmeti "ne jemi nj popull i vetmuar", ne mund t shtojm se ne jemi nj "popull i grabitur", dhe historia na ka grabitur dhe mohuar ata q i kemi pjell vet. Nga t part q na sht vjedhur sht Arkitekt Sinani, nj prej arkitektve q n shekullin e 15-t mkmbi arkitekurn orientale.
Na sht vjedhur Sami Frashri, e Aleksandr Moisiu, ndrsa ishim duke humbur edhe Kadaren, librat e t cilit prej kohsh po shprndahen (prkthehen) npr bot prej frngjishtes. Por le t kthehemi 500 vjen mbas, n kohn kur jetoi nj nga kollost m t mdhenj t arkitekturs botrore, Mimar (arkitekt) Sinani.
Arkitekti i madh i cilsuar "Mikelanxheloja i Orientit", sipas studiuesit Denis Sharp, lindi n Anadollin qendror nga nj familje ortodokse greke. Ktu fillon edhe mosmarrveshja n lidhje me prejardhjen e arkitekit t madh, i cili nga burime t tjera (Henry Maththwes) tregohet si nj fmij i nj familjeje kristiane por q kishte przgjedhur masonizmin. Historiant turq nuk kan ngurruar t shprehen se Sinani, rridhte nga nj familje turke dhe se ai aktualisht trajtohet si nj arkitekt turko-osmanlli. Por preardhja e tij e diskutuar shqiptare, fiton edhe m shum vler, pasi sipas burimeve historike turke, ai ka qen mik i ngusht me komandantin legjendar osman Sokullu Mehmet Pasha, i cili rridhte nga nj familje nga Bosnja (dhe q m par quhej Sokolovi). Poeti yn i njohur Xhevahir Spahiu, do shprehej se `pr hir t s vrtets duhet krkuar dhe gjetur prejardhja e Arkitekt Sinanit, sepse kur t bjm shkenc duhen gjetur edhe rrnjt kloseologjike. Pr Sinanin ka rreth 1000 libra, sipas t cilve prejardhja e tij ngatrrohet m shum. Ai tregohet si turk, bullgar, bosnjak etj, ndrsa grekt jan kan predikuar me t madhe se ai ka qen grek. Vetm burimet gjermane nxjerrin origjinn shqiptare t Sinanit. Sipas Xhevahir Spahiut nj prpjekje kan
edhe dy studiuesit, Gjergj Frashri dhe Sul Domi. Studiuesit e nxjerrin Sinanin me origjin nga Qesarati i Tepelens. Kundrejt Qesaratit, prtej Vjoss, ndodhet pikrisht fshati Sinanaj, q sipas studiuesve t msiprm ka qen pron e arkitekt Sinanit.
N Shqipri me emrin e tij sht e lidhur edhe xhamia n qendr t Vlors dhe me nj kshtjell, rrnojat e s cils ndodhen n vendin ku aktualisht gjendet stadiumi "Flamurtari". Ndrtimi i xhamis dhe kshtjells n Vlor prqaset me ardhjen e Sinanit dhe ushtris turke n Vlor (sipas Evlija Celebiut), n mezin e shekullit t 16-t. Poeti Spahiu parashton edhe nj fakt t rndsishm n lidhje me prejardhjen e Sinanit. ``E pra nga ishte Sinani? Nse ai bri Sulejmamien e famshme n Stamboll, dhe ishte kry arkitektt t ishin shqiptar. Sipas Gjergj Frashrit, prej arkitekt Kasmit sht zbuluar nj xhami dhe hamam n fshatin e tij t lindjes". Kshtu prfundon ligjratn e tij poeti Xhevahir Spahiu n lidhje me tre kryearkitektt gjenial shqiptar t perandoris multietnike osmane. Nj fakt q e mbshtet prejardhjen shqiptare t tre kryearkitektve, sht edhe termi "kalldrmet shqiptare", q prdoret edhe sot n Turqi, dhe q simbolizon mjeshtrin shqiptare pr ndrtimin dhe ustallart (mjeshtrat) shqiptar, dhe pr kalldrmet e bukura q stolisnin dikur qytetet tona.
Vepra e Sinanit
Ai lindi n vitin 1489 ose 1490, nj dat e pasigurt prej ndryshimit t kalendarit hnor mysliman dhe kalendarit q aktualisht prdorim. N mosh t re u mor n radht e jenierve ku luftoi pr shum vjet. N fushatat e shumta ushtarake ai u njoh me arkitekturn e vendeve t pushtuara, dhe msoi shum duke mbajtur shnime. Ai mori pjes n pothuaj gjith fushatat kryesore q nga Egjipti, Iraku, Rodosi, Krimea, Beogradi, e deri n Vjen. Ai lundron edhe pr n Korfuz e m von kalon edhe n rajonin e Puljas n Itali. N vitin 1538 ai mer pjes n fushatn e Kara Budanit n Moldavi, ku trhoqi edhe vmendjen e Sulltan Sulejmanit, t ashtuquajturit "Kanuni", (Ligjvnsi). N 13 dit, arkitekt Sinani ndrtoi nj ur mbi lumin Prut, ku kaloi ushtria osmane, dhe pr kt Sulltani krkoi q ai t qndronte pran tij. Kshtu filloi edhe karriera e lavdishme e Sinanit, i cili numron rreth 400 vepra q nga Meka e deri n Krime e n Vjen. Ai me punn dhe talentin e tij t pakrahasueshm, arriti t bhej kryearkitekti i oborrit t sulltanit, ndrsa ishte njeriu q i ndryshoi faqen Stambollit osman. Kshtu vepra e Arkitekt Sinanit ndahet n tre plane: ndrtimet teologjike, ato urbane dhe ato ushtarake. Ndr veprat q i dihen dhe q i kan rezistuar kohs jan 84 xhami, 52 xhami t vogla (mesxhide), 57 shkolla teologjike (medrese), 7 spitale, 22 mazoleume, 17 streh vorfnore, 5 ujsjellsa, 8 ura , 20 hane, 48 hamame etj. Sinani, i cilsuar nga evropiant si "Mikelanxheloja i Orientit," jetoi dhe punoi si kryearkitekt i oborrit n kohn m t ndritur t perandoris osmane, n kohn e Sulejmanit, Selimit II, dhe Muratit III. Ai luajti rolin kryesor n krijimin e simboleve t perandoris multi-etnike osmane dhe la gjurmt e ksaj perandoria n rajonet nga t cilat ajo u trhoq m von. Ai ndrtoi tre xhamit simbol, at t Shehzade Mehmetit dhe Sulejmanien n Stamboll si edhe Selimijen n Edrene. Sipas dokumentave historike ai e ka ndar punn tij n tre periudha. N t parn, fazn e irakllkut n arkitektur, ai ndrtoi Xhamin e Shezade Mehmetit n Stamboll. Periudha e dyt sht ajo e kallfs n t ciln ndrtoi Sulejmanien Madhshtore po n Stamboll n nj hark kohor prej 7 vjetsh, kushtuar Sulltan Sulejmanit. N fazn e tret dhe e fundit, pra n at t ustallkut-mjeshtris, Sinani ndrtoi Selimijen n Edrene, n kohn kur mbretronte Selimi i Tret. Por Arkitekt Sinani nuk merrej vetm me ndrtimin e xhamive. Ai gjat ksaj kohe zbatonte edhe projekte t tjera, duke kompletuar kshtu veprn e tij madhore. Pr shrbimet e bra ai u quajt Koxha Sinan (Sinani i Madh), ndrsa vet njihej pr thjeshtsin dhe dshirn e pashtershme pr pun. Profesort e arkitekturs n vitet tona (sidomos ata evropian), e kan cilsuar si nj `` jashttoksor`` arkitekt Sinanin, pr dijen dhe praktikimin e saj. Puna e tij sht cilsuar si ```kulmi i puns me gur``, ndrsa kubet e xhamive t tij si shembujt m t mir t akustiks n ndrtim.
Historia rrnqethse e vdekjes s Koxha Sinanit
Sipas burimeve historike Sinani njihej pr punn e tij kolosale por edhe pr mosmarrveshjet me 3 sulltant pr t cilt punoi. Si n do koh, edhe athere t shumt ishin ata q n oborrin e sulltanit merreshin me `balthedhjen` mbi njerzit puntor. N lidhje me Sinanin kjo ishte normale, po t kemi parasysh dijen dhe gjenialitetin e tij kolosal dhe interesin e drejtprdrejt t sulltanve pr punn e tij. Pozicioni i tij, prher i privilegjuar dhe vendi i tij i prhershm pran sulltanit, ngjalli xhelozin e shum vetve. Disa prej tyre i shtin n vesh sulltanit fjalt se `Sinani po bnte qejf n xhamin e Shehzade Mehmetit`, xhami kushtuar djalit t vdekur t Sulejmanit. Sulltan Sulejmani shkon menjher n xhami dhe e gjen Sinanin n mes t xhamis ulur kmbkryq duke pir nargjile (lloj duhani turk q pihet me nj llull t gjat). Ai turret drejt Sinanit i cili me qetsi ngrihet n kmb. ``Pr kt t paguaj un ty?``, pyet Kanuni ndrsa Sinani prgjigjet: Dgjo! Ai i fryn nargjiles s tij, ndrsa shushurima e saj shprndahej npr gjith xhamin. Me kt Sinani tregoi se po maste akustikn e xhamis q ishte tejket e rndsishme n at koh pasi zri duhej t dgjohej n do knd t xhamis, po t kemi parasysh se mikrofonat dhe sistemet e zrit u shpikn n kohn ton. Kshtu sulltan Sulejmani pa dhe nj her sesa pa vend ishin thashethemet n lidhje me Sinanin. Nj fushat injoruese kundr tij filloi edhe n kohn kur atij ju dha urdhri t dizenjonte dhe t zbatonte projektin e quajtur ``40 ezmat`` (Krkeshme), projekt i cili do t`i sillte ujin gjith Stambollit. Ziliqart nuk pushuan srish ndrsa shum prej tyre i frynin n vesh sulltanit "ai nuk bn dot nj udh mushkash e jo m t bj nj ujsjells pr gjith Stambollin". Kanuni srish krkon shpjegime nga Sinani, i cili e qartson edhe m shum mendimin e mir te bashi i perandoris. M n fund, Sinani arrin t sjell ujin n Stamboll, nj projekt i synuar q nga Justiniani, perandori Bizantin q n shekullin e VI mbas Krishtit. Kshtu Sulejmani i thot arkitekt Sinanit t krkoj `t doj pr shrbimin e tij dhe pr ujin q shoi etjen e kryeqytetit perandorak. "Madhri, -prgjigjet Sinani- punn time Ju e paguani me para, dhe un s` kam t drejt t krkoj dika tjetr". "Nse ti nuk ke dshir t zgjedhsh dika athere sht dshira ime ajo q do t t ofroj dika" shprehet sulltani, dshira e t cilit nuk mund t thyhej. "Madhri, dshira juaj u plotsoft- do doja q nga ujsjellsi i Stambollit, t m vinte nj ezm edhe n konakun tim" thot Sinani. "Qoft e thn, qoft e br" prgjigjet Sulejmani, i cili jep urdhr t bhet kjo gj, por nuk lshon nj ferman (urdhr) zyrtar pr kt e cila do t`ja jepte zyrtarisht ujin dhe ezmn m vete kryearkitektit. Vitet kalojn dhe n fron sht ulur Murati i Tret, nipi i Sulejmanit. Arkitekt Sinani, kaluar 95 vitet, ende vazhdon t punoj ndrsa mosha bn t sajn. Gojt e kqia srish foln kundr Sinanit, ndrsa ai ishte i vetmi n Portn e Lart q me punn e tij u kishte rezistuar tre sulltanve, ndrsa edhe vet koka e disa kryevezirve (kryeministrave) nganjher kputej si bostan. Kshtu nj dit kshilltart e Muratit ankohen duke thn se Sinani merr uj n rrug jo t ligjshme. N moshn 97 vjeare, kryearkitekti gjykohet para paris s Stambollit, dhe shpallet fajtor pr ezmn q kishte n konak. Fjalt e tij se kjo ishte nj dhurat nga Sulltan Sulejmani, nuk vlejtn dhe Murati dha urdhr t pritej uji n shtpin e kryearkitektit plak. Kshtu n mosh t thyer ai u prball me nj ulje t till, ndrsa ato dit ai duke dal gjithnj e m pak nga shtpia filloi t vuante nga etja. Meq ezma tjetr e mhalls (lagjes) ishte shum larg, ai vuante pr dit t tra pasi tashm kishte zn shtratin. Sipas burimeve historike osmane, nj nat vere t vitit 1490, ai do lutej pr nj kup me uj n shtratin e vdekjes. Njeriu i cili i shoi etjen nj qyteti t tr, tashm do bnte lutjen e fundit pr nj pik uj q t shuante zjarrin, dhe krrkush nuk do t`ja japte.
Arkitekt Sinani ndrroi jet at nat mes lutjeve pr nj pik uj dhe harrimit dhe mosmirnjohjes njerzore. Minaret e tij, duar drejtuar drejt Zotit dhe pafundsis... Puna dhe vepra e tij ende vazhdojn sot t mbushin thesarin e Turqis. Rreth 15 milion turist n vit vizitojn Turqin, ndrsa tre pikat m kryesore q vizitohen jan Porta e Lart (Pallati i Sulltanit), Sulejmania hijernd si Vatikani pra xhamia e Sinanit dhe Xhamia Blu, vepra e Mehmet Sedefqarit. Poeti Xhevahir Spahiu, do ti ngjahsonte ngrehinat e Sinanit, minaret e xhamive dhe kupolat me duar t gjata drejtuar drejt Zotit dhe pafundsis. Veprat e tij, n ish-hapsirn osmane, jan tashm vepra dhe vlera t gjith njerzimit. Nentor 2002