Rikthehet Stradivari
Keshtu ndodhi edhe me Jovan Janon. Prej 40 vjetesh ai mban te fshehur ne nje qoshe qe dikur e quanim sunduk instrumentin e vjeter te trasheguar prej vjehrrit te tij Vangjel Daka ish nxenes i Normales se Elbasanit. Hipoteza e tij vjen krahas atyre qe jane parashtruar me heret nga te tjera deshmi per poseidimin e objekit te lakmuar ne ankandet e vendeve perendimore.
ldquoSipas tij violina eshte blere ne pazarin e Elbasanit rreth vitit 1937 nga nje grua sherbetore ne nje familje latifondiste. Kur vajten ne shkolle profesori qe e pa i tha kjo ka tingullin me te bukur. Por nuk e konstatuan nga brenda se cfare origjine kishterdquo shprehet Jovani. Kjo violine qe ne pamje te pare duket si relike ka nje etikete te posacme. E ngjitur ne pjesen e brendshme te instrumentit aty ku syri i njeriut veshtire se e dallon krahasimisht me objektivin e kameras ne lexojme emrin e mjeshtrit te madh teknikat e te cilit jane bere shpesh ldquotoke pjellore per debatrdquo mes mjeshtrave moderne.
Jano thote se Vangjeli nuk e ka identifikuar mbishkrimin qe ne momentin e pare. ldquoMe vone vjehrri me kalimin e kohes ka pare nga brenda mbishkrimin Antonios Stradivarius 1713. Ka pasur edhe kuti edhe harkun por nuk i kam gjeturrdquo shton ai. Me nje informacion te bollshem per ldquotipat e violinesrdquo Stradivari Jovani eshte nje nga ata shqiptare qe pretendon se instrumenti i tij eshte nje nga 1000 instrumentat e prodhuar ne Cremona nga mjeshtri mes shekujve XVII-XVIII gjysma e te cileve jane njohur si te tilla dhe ekzistojne ende ndersa pjesa tjeter e shkaterruar ne zjarret lufterat apo permbytjet.
ldquoKunati im e mori instrumentin ne Itali dhe ua tregoi. Vlera qe i dhane ishte 50 mije eurordquo thekson Jano. Emri Stradivarius eshte personifikim i persosmerise. Druri i perdorur prej tij eshte i bredhit shelgut per pjeset e brendshme dhe i panjes. Nderkohe qe instrumenti i ketij lloji dallohet nga dimensionet dhe numri i formave. Pa nje certifikim zyrtar Jovan Jano hamendeson se instrumenti qe prej 73 vjetesh rastesisht shetit ne token shqiptare mund te jete i ketj lloji. Nese kjo gje eshte e vertete ky njeri qe ruan kete instrument do trsquoi shtohet indeksit te njerezve me nje fat te tille ne bote ndersa Shqiperise i duhet ta arkivoje ldquoviolinenrdquo mes vlerave te trashegimise se saj kulturore.
Foto