Rritet vdekshmria foshnjore
Megjithse vihet re ulje progresive, vdekshmria foshnjore mbetet prsri nga m t lartat n rajonin Evropian me nj mesatare afrsisht 14 vdekje /1000 lindje te gjalla, por q ndryshon n mnyr t rndsishme n rrethe e komuna t ndryshme duke filluar nga 5/1000 (5 vdekje pr 1000 lindje te gjalla) deri n 35/1000 (35 vdekje pr 1000 lindje te gjalla) e lidhur ngusht kjo edhe me nivelin e varfris, mundsis pr shrbim shndetsor dhe papunsis si edhe n grupe t caktuara t popullsis. Sipas n nj studimi t ISHP-s rreth 40% e vdekjeve foshnjore ndodhin gjat muajit t par t jets dhe nj e katrta ndodhin gjat javs s par, duke sugjeruar se duhet t'i jepet nj prparsi m e madhe prmirsimit t kujdesit para lindjes dhe ndjekjes pas lindjes gjat javve t para t jets.
Prqindja e vdekshmris te t rinjt n Shqipri ka psuar rritje, ndonse vrehet se gjendja sht prmirsuar pas vitit 1997, ku shkaqet kryesore jan aksidentet rrugore, dhuna dhe prdorimi i drogave.
Ndonse sht
prparim, treguesit e vdekshmris amtare n Shqipri (16.7/100 000 LB -2006) ende duken relativisht t larta n krahasim me vendet e tjera te Ballkanit dhe nuk mund t krahasohet me at evropian.
Vrehet nj ndryshim i ndjeshm i shkaqeve t vdekjes, ku problemet kardiovaskulare, ato pulmonare, kanceret dhe aksidentet rrugore kan zvendsuar smundjet infektive dhe parazitare duke u
shkaqet kryesore t vdekjeve.
Aksidentet prgjigjen pr 43 vdekje pr 100 000 njerz n vit, shifr kjo m e lart se vendet e BE ( EU15: 39, EU10: 13). Pavarsisht se profili epidemiologjik po ndryshon, smundjet infektive luajn nj rol mjaft t rndsishm n smundshmrin e popullsis n prgjithsi, asaj t fmijve dhe grupeve te caktuara te popullats ne veanti dhe mbajn nj barr t ndjeshme t smundshmrise. Ato mbeten njri prej shkaqeve kryesore t vdekjes te fmijt.
Smundjet diarreike t prhapura nprmjet ujit apo ushqimeve mbeten prsri n shkaqet kryesore t smundshmris infektive s bashku me ato respiratore. Nivelet e prdorimit t duhanit apo alkoolit q prgjigjen prkatsisht pr 22% dhe 6% t peshs s smundjeve jan n nivele mjaft t larta, pavarsisht se parlamenti n kto vitet e fundit ka aprovuar dy ligje mbi ndalimin e konsumit t duhanit n vende publike apo konsumimin e pijeve alkoolike nga t rinjt. Megjith prpjekjet e profesionistve t shndetit publik apo shoqris civile kto ligje nuk po zbatohen dhe asnj hap i rndsishm n nivelin qeveritar nuk po ndrmerret pr ket problem.
Shumica e smundjeve t parandaluara nga vaksinat tradicionale jan nn kontroll dhe mbulesa vaksinale sht indikatori i vetm shndetsor, q krahasohet me ato t vendeve t zhvilluara. Megjithat, mbeten n nivele t larta smundje, t cilat kan nevoj pr futjen e vaksinave t reja si p.sh hepatiti A, infeksionet pneumokoksike, apo kanceri i qafs s mitrs.
Prqindja e vdekshmris te t rinjt n Shqipri ka psuar rritje, ndonse vrehet se gjendja sht prmirsuar pas vitit 1997, ku shkaqet kryesore jan aksidentet rrugore, dhuna dhe prdorimi i drogave.
Ndonse sht
prparim, treguesit e vdekshmris amtare n Shqipri (16.7/100 000 LB -2006) ende duken relativisht t larta n krahasim me vendet e tjera te Ballkanit dhe nuk mund t krahasohet me at evropian.
Vrehet nj ndryshim i ndjeshm i shkaqeve t vdekjes, ku problemet kardiovaskulare, ato pulmonare, kanceret dhe aksidentet rrugore kan zvendsuar smundjet infektive dhe parazitare duke u
shkaqet kryesore t vdekjeve.
Aksidentet prgjigjen pr 43 vdekje pr 100 000 njerz n vit, shifr kjo m e lart se vendet e BE ( EU15: 39, EU10: 13). Pavarsisht se profili epidemiologjik po ndryshon, smundjet infektive luajn nj rol mjaft t rndsishm n smundshmrin e popullsis n prgjithsi, asaj t fmijve dhe grupeve te caktuara te popullats ne veanti dhe mbajn nj barr t ndjeshme t smundshmrise. Ato mbeten njri prej shkaqeve kryesore t vdekjes te fmijt.
Smundjet diarreike t prhapura nprmjet ujit apo ushqimeve mbeten prsri n shkaqet kryesore t smundshmris infektive s bashku me ato respiratore. Nivelet e prdorimit t duhanit apo alkoolit q prgjigjen prkatsisht pr 22% dhe 6% t peshs s smundjeve jan n nivele mjaft t larta, pavarsisht se parlamenti n kto vitet e fundit ka aprovuar dy ligje mbi ndalimin e konsumit t duhanit n vende publike apo konsumimin e pijeve alkoolike nga t rinjt. Megjith prpjekjet e profesionistve t shndetit publik apo shoqris civile kto ligje nuk po zbatohen dhe asnj hap i rndsishm n nivelin qeveritar nuk po ndrmerret pr ket problem.
Shumica e smundjeve t parandaluara nga vaksinat tradicionale jan nn kontroll dhe mbulesa vaksinale sht indikatori i vetm shndetsor, q krahasohet me ato t vendeve t zhvilluara. Megjithat, mbeten n nivele t larta smundje, t cilat kan nevoj pr futjen e vaksinave t reja si p.sh hepatiti A, infeksionet pneumokoksike, apo kanceri i qafs s mitrs.