Sfidat e fituara të Teodor Kekos
N kujtim t shkrimtarit, n 8-vjetorin e vdekjes. Dori ishte nga ata njerz q i ndjente thell gozhdt e ngulura mbi kyet dhe muskujt e tij. Megjithat ai ishte shum i bukur dhe unik n kryqzimin e tij, mbi kryqin e prgjakur. Sfida e tij kishte me t vrtet dika t jashtzakonshme
Nj mngjes t uditshm janari, n nj hotel t Hags, nga jasht dgjova q thrrisnin emrin tim. Natyrisht, nuk ishte emri i vrtet, por emri q prdorte Dori sa her ndodheshim bashk. N at qetsi t qelqt holandeze, dola n ballkon. Prpara hotelit ndodhej Dori, me dorn e vendosur mbi ball si streh pr t’u mbrojtur nga dielli, ashtu si veprojn shpesh vetm shqiptart (vet dielli ishte nj udi e madhe dhe tepr e rrall n at mngjes holandez), me dorn tjetr mbshtetur n hije dhe thrriste, duke sfiduar recepsionin e hotelit dhe t gjith kalimtart q mund t rastisnin aty. Ishte me t vrtet nj befasi e jashtzakonshme. Zbrita posht dhe filluam muhabetin, sikur ishim n nj nga mejhanet e zakonshme t Tirans s dikurshme, pa pyetur pr njerzit e tjer, pa pyetur pr etikn q nganjher t duket sikur i ndrydh ato vende me teprimet e veta. Dori, megjithse jetonte ditt e fundit t jets s tij dhe kt e dinte shum mir, ishte n nj humor t jashtzakonshm. Ato aste q qndruam bashk mbaj mend vetm q kam mbajtur hijet me dor nga t qeshurat. E vetmja gj q mund t bja, ishte t qeshja. N fund e ftova pr dark dhe ishte i vetmi ast q humori i Dorit u lkund disi. Nj hije trishtimi kaloi n ballin e gjer t tij, tashm t liruar plotsisht nga flokt. Nuk vij dot, m tha. Ti je me disa fytyra q nuk kam qejf t’i shikoj (un isha me nj grup deputetsh, por edhe sot e ksaj dite nuk e di pr cilin apo cilt ishte fjala). I krkova t takoheshim nesr. Jo, tha prer, n kundrshtim me natyrn e tij. Nesr q n mngjes nisem direkt nga Amsterdami pr n Selanik dhe do t shtrohem n spital. Kam ardhur ktu sa t takoj djalin…
Kur Dori mbylli syt, e kam kujtuar shpesh kt takim. Ishte janar dhe n gusht t atij viti lajmi i humbjes s Dorit m gjeti prsri n nj vend t huaj. N fillim e mora si nj sfid nga ato t zakonshmet dhe q isha msuar prej kohsh t’i gjeja te Dori. M von e kam kuptuar se kjo ishte natyra e vrtet e tij: sfido at q nj natyr e zakonshme njerzore nuk e sfidon dot kurr, sfido moralin dhe etikn q dikujt mund t’i duket e prkryer dhe e vendosur njher e prgjithmon, sfido rregulla t ngurta, q ndonse mund t duken t qytetruara dhe mund t’i habisin snobt apo naivt, prsri kan nevoj pr grasatim, ashtu si ka nevoj edhe motori i makins m t prkryer, dhe mbi t gjitha sfido veten, sfido jetn tnde, sfido vdekjen tnde. Gjith jeta e Dorit ka qen nj sfid e till. Dhe e rndsishme sht jo vetm ta bsh sfidn, por edhe ta fitosh at. Dhe Dori i fitoi kto sfida t jashtzakonshme. Gjithmon, duke kujtuar kt sken, m vjen ndr mend vargu i nj poezie t Dorit, shkruar n vitin 1989, varg i cili sht edhe sfida m e fort q mund t’i bj njeriu t keqes siprore, vdekjes: Vdekja ka shtn dashuri me ne. Libri “Poezi” i Dorit sht prsri nj sfid m vete. Jo thjesht pr poezit e paraqitura n libr. Porse atje takohen dhe bashkjetojn me Dorin t afrm t tij t shtrenjt, miq e shok t tij, poet e shkrimtar t njohur, biznesmen e artist. sht me t vrtet nj libr unik n bot nga mnyra si sht kompozuar dhe paraqitur te lexuesi: vetm Dori mund t’i bashkonte kaq shum njerz bashk, vetm ai mund t thithte dhe t rrezatonte kaq shum dashuri dhe respekt. N vitin 1990, Dori midis shum poezive t bukura, ka njrn me titull “I mundur”, t ciln dshiroj ta citoj: Nuk kam kujt t’i shkruaj\k t marr n telefon\Mjeran luaj me letra me vetmin\Ajo gjithmon m mund, gjithmon fiton\Ju ikt q t gjith. N fakt, kjo ka qen edhe sfida m e tmerrshme e Dorit. Njeriu, shkrimtari dhe poeti q sfidoi vdekjen dhe jetn e tij, pranon vetm nj humbje: frikn e braktisjes nga njeriu, nga miqt dhe shokt. sht nj dhimbje me t vrtet hyjnore. Por, pr fat t mir, jeta ka provuar dhe po provon se Dori e fitoi edhe kt sfid. Rrallkush ka pasur dhe ka aq shum miq e shok sa Dori, askush nuk sht i zoti t doj dhe ta duan kaq shum. Edhe kt sfid t prjetshme t njeriut, Dori e fitoi, tani u mbetet t gjallve ta fitojn kt sfid.
****
Jeta e njeriut m sht dukur gjithmon nj Golgot. Gjat gjith jets s tij, duke ngjitur dhe zbritur ort e dits dhe t nats, njeriu nuk bn tjetr, vese ngjit dhe zbret shkallt e Golgots s tij. N nj far mnyre, njeriu sa lind dhe deri sa vdes, sht i kryqzuar, kush m shum e kush m pak, mbi kryqin e tij, pavarsisht se dikush i ndjen m shum gozhdt mbi trupin e tij, dikush i ndjen m pak. Dori ishte nga ata njerz q i ndjente thell gozhdt e ngulura mbi kyet dhe muskujt e tij. Megjithat ai ishte shum i bukur dhe unik n kryqzimin e tij, mbi kryqin e prgjakur. Sfida e tij kishte me t vrtet dika t jashtzakonshme. Dikur, n vitin 1991, nj poezi e tij fillon me vargjet paradoksale: N vend t lindnim fmij\Ne lindm mendurisht perndit. Ndrsa nj vit m par, n vitin 1990, poeti shkruan: Ishe e lumtur\Kaq duhej\T t kryqzojn.
N dy vargjet e dyta, sfida merr prmasa t tjera. Hapsira e saj shtrihet q nga perndit dhe deri te njerzit e zakonshm dhe t rndomt. Dhe Dori e fitoi edhe kt sfid: fitoi mbi moralin e perndive q fatkeqsisht nuk mund t’i provojn gzimet e njeriut t zakonshm, por fitoi edhe mbi njeriun e zakonshm, i cili nuk ka guxim t ndrroj t bhet perndi, t synoj lirin q gzojn ato. Guximi i Dorit pr t qen i lir ishte me t vrtet i jashtzakonshm. N ato vite, kur liria “ishte dika m e rrall se uraniumi”, si thot Kadareja, Dori guxonte t tentonte, guxonte t ndrronte pr t. Duke filluar q nga gjrat m t rndomta t jets s prditshme e duke mbaruar te sublimja: liria, ose m mir t themi, guximi pr t ndrruar lirin e mendimit dhe t krijimit. N katin e dyt t Lidhjes s Shkrimtarve dhe Artistve ndodheshin ather zyrat e gjith udhheqjes s Lidhjes. N at qetsi imponuese, Dori nxori nj dit nj bilbil polici apo arbitri, dhe filloi t’i frynte me t gjitha bulit. dokush e mori pr nj shaka apo trill t zakonshm. N fakt ishte refleksi, ndoshta edhe i pandrgjegjshm, pr t thyer at heshtje e qetsi shqiptare n dukje solemne, por q n brendsi ishte tepr e zymt, tepr depresionuese. N jetn politike Dori provoi dhe sfidat, por edhe zhgnjimet m t mdha. T gjitha partit vepruan me Dorin ashtu si kan vepruar me shum t tjer, morn prej tij shum dhe nuk i dhan asgj (ndoshta ky mund t jet shkaku q Dori refuzoi darkn n Hag: “Ti je me disa fytyra q nuk i shoh dot”). N fund, poeti u kthye te vetja e vet. Me sa duket partit shqiptare ishin dhe jan tepr t vogla pr t pranuar n gjirin e tyre ndrrn dhe guximin e Dorit pr t ndrruar dhe synuar lirin e vrtet, ishin dhe jan tepr strikte e t vjetruara pr t pranuar moralin modern q krkon liria. Edhe kt sfid Dori e fitoi. Humbsit dihen. Vetm zhgnjimet e mdha njerzore, vetm dhimbjet e nj Golgote t tmerrshme morale, mund t lindnin dy vargje t till n fund t vjershs “Palltoja e vjetr”, shkruar n vitin 1995: O Zot, ne sendet vrtet na deshn\Q qem pa shpirt e dim mir.
****
Kan kaluar vite q kur Dori mbylli syt. Nuk e di sa vite kan kaluar dhe nuk dua ta di ndonjher. Sfida e tij vazhdon. Tani librat e tij vazhdojn rrugn e nisur prej tij. N nj poezi, shkruar n vitin 1995 ( me sa duket ka qen nj vit dhimbjesh dhe zhgnjimesh t mdha pr poetin, prderisa ka shkruar aq shum poezi t bukura), Dori shkruan: Lule pr t vdekurit\Sharje pr t gjallt\Jeta e tredhur\Vdekja e mbarsur. Jeta mund t jet vrtet kshtu, madje kshtu ka qen qysh nga fillimi i njerzimit. Mund t prsosen shkallt e Golgots, mund t vishen, ta zm me mermer, por dhembja mbetet ajo q ka qen. Mund t prsoset kryqi apo gozhdt q ngulen mbi kye, por njeriu prsri mbetet i kryqzuar dhe i pambrojtur nga kryqzimi. E rndsishme sht t’i sfidosh t gjitha kto dhe t’i fitosh kto sfida, pavarsisht se mimi mund t jet i shtrenjt. Dori sht nj sfidues dhe fitimtar unik, ashtu si sht edhe tragjik i paharruar.
#