Shteti i falimentuar
Me titullin mjaft domethns, Live, n Greqi para gjasht viteve u botua nj libr, i cili mund t shrbej si alegori pr mizorin aktuale t grekve. Shkrimtari grek, Petros Makaris, aty prshkruan gjurmt e prgjakshme t vetvrasjeve, t cilat ndodhin live, pra para syve t shikuesve para ekraneve televizive, n momentin kur bumi i Olimpiads n Athin po e arrinte kulmin. Me kt rast vdesin disa biznesmen dhe disa shqiptar. Dikur konstatohet se nuk bhet fjal pr miliardat e bllokuara nga BE-ja, por pr dika tjetr, m saktsisht pr hijet e s kaluars. Ngase, si konstaton inspektori hetues:menduria n Greqi ka metod, n nj shtet, ky asgj nuk sht m e prjetshme se provizoriumi.
Krijesa provizore sht shteti i Greqis, ndrsa menduria sht historia, e cila edhe m tutje e karakterizon kulturn politike t vendit. Taktin e kombit grek nuk e prcakton shoqria moderne qytetare, por urrejtjet, lndimet dhe mentalitetet, t cilat m shum i ngjasojn metodave ataviste t veprimit gjat kohs s osmanve sesa normave t tanishmes s globalizuar.
Nj shembull: n momentin kur islandezt u detyruan t prballen vitin e kaluar me pasojat e falimentimit shtetror, ata vepruan si nj shoqri e prgjegjshme dhe u prballen me pasojat. N Greqin e rrezikuar nga grmadhat, studentt dhe nxnsit e rebeluar po dalin n rrug, jo pr shkak se krkojn prgjegjsi nga udhheqsit e vendit, por pr shkak se e konsiderojn si padrejtsi t plot faktin se nuk prfshihen n aparatin shtetror, ku do t mund t prfitonin. Ngase n Greqi shteti nuk konsiderohet si shrbyes apo korniz e kombit, por si antipod i ktyre gjrave, si nj ofrues i subvencioneve dhe prestigjit social. Shteti nuk konsiderohet si zbatues i vullnetit t prbashkt, ndaj t cilit grekt kan obligime.
Kjo para se gjithash ka t bj me historin. Para rreth 400 viteve, grekt ortodoks n Perandorin Osmane kontestuan ekzistencn e rajave, personave t shtypur me t drejta m t vogla, t cilt duhej t aranzhoheshin me turqit. Elitat greke n Stamboll dhe ishujt tregtar n Egje zgjodhn rrugn e kolaboracionit dhe t korrupsionit, ndrsa obant dhe bujqit e varfr t Ballkanit zgjodhn rrugn e lufts s armatosur pr autonomi. Por, t gjith e kishin nj gj t prbashkt: pas revolucionit francez, ndjenja e tyre kombtare nuk u zhvillua pr shtetin, por kundr tij, kundr shtetit n t cilin jetonin.
Shteti kan qen gjithmon t tjert. Dhe ata gjithmon kan ardhur nga jasht, jo nga rrethi i ngusht, i cili u krijua pas revolucionit fitimtar kundr okupimit t huaj n jug t Greqis n vitin 1827: prkrahsit rus t presidentit t par autoritar, Kapodistrias, zyrtart bavarez t mbretit t par, Otto, ithtart danez t dinastis pasuese. Atentatet, kryengritjet, revolucionet zvendsonin njri-tjetrin. Dhe gjithmon fuqit e mdha t Europs, si Rusia dhe Britania, ishin t prziera n kto rrmuja. Sot, studentet n Athin dhe Selanik demonstrojn kundr fuqive t largta, si jan SHBA-ja dhe BE-ja.
Por, nuk sht vetm urrejtja kundr shtetit ajo e cila buron q nga koha e turqve. Edhe mjeti tjetr, i cili q nga ajo koh sht shfrytzuar pr t mposhtur pushtetart, ka mbijetuar: sistemi i klientels. Ai n vete ngrthen familjet, fshatrat dhe shtrihet n gjith shoqrin. Ai prcakton parimet e besnikris, zvendson tregun e hapur t puns, e karakterizon sistemin partiak. Ky sistem sht dshmuar si gjat kohs s regjimeve pushtuese e gjithashtu edhe gjat periudhs s lufts qytetare. Nse ksaj ia shtojm edhe diktaturn e Obristve, grekt n shekullin e 20-t kan luftuar 15 vjet mes vete. Por, t gjith s bashku plakitn shtetin e tyre. Pra, a sht befasi se miliardat nga Brukseli, t cilat e shndrruan Greqin prkohsisht n nj prej shteteve m mirqenien m t madhe n Ballkan, zhduken n mnyr t pakontrolluar?
Greqia nuk sht vetm. Shoqrit e partnerve n BE, Bullgaris dhe t Rumanis, ndjekin struktura t ngjashme, e kandidat potencial jan edhe shtetet e dala nga ish-Jugosllavia. Vetm se grekt kan nj prvoj m t gjat.
Kur sot europiant ankohen pr grekt, t cilt kan mbetur aq t largt, jan pranuar para kohe n BE dhe n eurozon, kjo ankes e tyre injorohet nga historia.
N Greqi, Europa e sheh vetn, natyrisht, antikn. Dhe pr shkak se rrnjt e veta i sheh n klasiken, Renesancn dhe neo-humanizmin helen, Europa para 200 viteve afroi n gjirin e saj nj popull t vogl, t humbur diku n orient. Nga fil-helenizmi i shekullit t 19-t, rruga shpie drejt antarsimit t Greqis n Union n vitin 1981. Fakti se grekt nuk jan nipr t Perikleut, nuk sht fshehur kurr nga grekt. Por, Europa nuk deshi ta dgjoj kt fakt. (Die Welt)
Krijesa provizore sht shteti i Greqis, ndrsa menduria sht historia, e cila edhe m tutje e karakterizon kulturn politike t vendit. Taktin e kombit grek nuk e prcakton shoqria moderne qytetare, por urrejtjet, lndimet dhe mentalitetet, t cilat m shum i ngjasojn metodave ataviste t veprimit gjat kohs s osmanve sesa normave t tanishmes s globalizuar.
Nj shembull: n momentin kur islandezt u detyruan t prballen vitin e kaluar me pasojat e falimentimit shtetror, ata vepruan si nj shoqri e prgjegjshme dhe u prballen me pasojat. N Greqin e rrezikuar nga grmadhat, studentt dhe nxnsit e rebeluar po dalin n rrug, jo pr shkak se krkojn prgjegjsi nga udhheqsit e vendit, por pr shkak se e konsiderojn si padrejtsi t plot faktin se nuk prfshihen n aparatin shtetror, ku do t mund t prfitonin. Ngase n Greqi shteti nuk konsiderohet si shrbyes apo korniz e kombit, por si antipod i ktyre gjrave, si nj ofrues i subvencioneve dhe prestigjit social. Shteti nuk konsiderohet si zbatues i vullnetit t prbashkt, ndaj t cilit grekt kan obligime.
Kjo para se gjithash ka t bj me historin. Para rreth 400 viteve, grekt ortodoks n Perandorin Osmane kontestuan ekzistencn e rajave, personave t shtypur me t drejta m t vogla, t cilt duhej t aranzhoheshin me turqit. Elitat greke n Stamboll dhe ishujt tregtar n Egje zgjodhn rrugn e kolaboracionit dhe t korrupsionit, ndrsa obant dhe bujqit e varfr t Ballkanit zgjodhn rrugn e lufts s armatosur pr autonomi. Por, t gjith e kishin nj gj t prbashkt: pas revolucionit francez, ndjenja e tyre kombtare nuk u zhvillua pr shtetin, por kundr tij, kundr shtetit n t cilin jetonin.
Shteti kan qen gjithmon t tjert. Dhe ata gjithmon kan ardhur nga jasht, jo nga rrethi i ngusht, i cili u krijua pas revolucionit fitimtar kundr okupimit t huaj n jug t Greqis n vitin 1827: prkrahsit rus t presidentit t par autoritar, Kapodistrias, zyrtart bavarez t mbretit t par, Otto, ithtart danez t dinastis pasuese. Atentatet, kryengritjet, revolucionet zvendsonin njri-tjetrin. Dhe gjithmon fuqit e mdha t Europs, si Rusia dhe Britania, ishin t prziera n kto rrmuja. Sot, studentet n Athin dhe Selanik demonstrojn kundr fuqive t largta, si jan SHBA-ja dhe BE-ja.
Por, nuk sht vetm urrejtja kundr shtetit ajo e cila buron q nga koha e turqve. Edhe mjeti tjetr, i cili q nga ajo koh sht shfrytzuar pr t mposhtur pushtetart, ka mbijetuar: sistemi i klientels. Ai n vete ngrthen familjet, fshatrat dhe shtrihet n gjith shoqrin. Ai prcakton parimet e besnikris, zvendson tregun e hapur t puns, e karakterizon sistemin partiak. Ky sistem sht dshmuar si gjat kohs s regjimeve pushtuese e gjithashtu edhe gjat periudhs s lufts qytetare. Nse ksaj ia shtojm edhe diktaturn e Obristve, grekt n shekullin e 20-t kan luftuar 15 vjet mes vete. Por, t gjith s bashku plakitn shtetin e tyre. Pra, a sht befasi se miliardat nga Brukseli, t cilat e shndrruan Greqin prkohsisht n nj prej shteteve m mirqenien m t madhe n Ballkan, zhduken n mnyr t pakontrolluar?
Greqia nuk sht vetm. Shoqrit e partnerve n BE, Bullgaris dhe t Rumanis, ndjekin struktura t ngjashme, e kandidat potencial jan edhe shtetet e dala nga ish-Jugosllavia. Vetm se grekt kan nj prvoj m t gjat.
Kur sot europiant ankohen pr grekt, t cilt kan mbetur aq t largt, jan pranuar para kohe n BE dhe n eurozon, kjo ankes e tyre injorohet nga historia.
N Greqi, Europa e sheh vetn, natyrisht, antikn. Dhe pr shkak se rrnjt e veta i sheh n klasiken, Renesancn dhe neo-humanizmin helen, Europa para 200 viteve afroi n gjirin e saj nj popull t vogl, t humbur diku n orient. Nga fil-helenizmi i shekullit t 19-t, rruga shpie drejt antarsimit t Greqis n Union n vitin 1981. Fakti se grekt nuk jan nipr t Perikleut, nuk sht fshehur kurr nga grekt. Por, Europa nuk deshi ta dgjoj kt fakt. (Die Welt)