Si duhet trajtuar uria globale, 3.1 miliardë njerëz nuk ushqehen si duhet

Nga Jayati Ghosh/ Ndër krizat e shumta që kanë shpërthyer në mbarë botën, tragjedia e shmangshme e urisë ka marrë pak vëmendje.

Mesa duket uria globale nuk është një çështje për të nxitur politikëbërësit botërore të veprojnë.

Megjithatë, një raport i ri nga Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë (FAO) e Kombeve të Bashkuara bën një lexim të zymtë.

Sipas Gjendjes së Sigurisë Ushqimore dhe Ushqyerjes në Botë 2023, rreth 42% e popullsisë së botës – më shumë se 3.1 miliardë njerëz nuk ishin në gjendje të përballonin një dietë të shëndetshme në vitin 2021.

Për më tepër, uria globale është ende shumë më e lartë se para pandemisë me rreth 122 milionë më shumë njerëz që përballen me pasiguri ushqimore në vitin 2022 sesa në 2019, dhe është në rritje në të gjithë Afrikën, Azinë Perëndimore dhe Karaibe, pjesërisht për shkak të çmimeve më të larta.

Në nivel kombëtar, mund të shihet një model shqetësues: vendet me rritjen më të madhe të pasigurisë ushqimore janë gjithashtu ato të përfshira nga krizat e borxhit dhe që përjetojnë efektet më të rënda të ndryshimeve klimatike.

Uria pasqyron ndërveprimin midis furnizimit me ushqim, fuqisë blerëse dhe çmimeve. Furnizimi varet nga prodhimi vendas, i cili mund të ndikohet nga moti ekstrem dhe konflikti, dhe nga aftësia e një vendi për të importuar mallra ushqimore, të cilat mund të minohen nga kostot e larta të transportit dhe kufizimet e këmbimit valutor.

Fuqia blerëse e familjeve dhe e individëve përcaktohet nga disponueshmëria e mundësive për të fituar të ardhura; pagat dhe të ardhurat në para nga vetëpunësimi në raport me çmimet e ushqimeve; dhe shtrirjen e mbrojtjes sociale, për shembull nëpërmjet ofrimit publik të sendeve thelbësore.

Ndërkohë rritja e çmimeve të ushqimeve janë të nxitura kryesisht nga modelet e tregtisë kombëtare dhe ndërkombëtare.

Por, siç argumentova në fillim të këtij viti, tani ka një ndërgjegjësim në rritje për përqendrimin e fuqisë në agrobiznes dhe aftësinë e gjigantëve të sektorit për të ndikuar në çmimet globale të ushqimit.

Të dy faktorët u trajtuan në detaje në Raportin e Tregtisë dhe Zhvillimit 2023, botuar nga Konferenca e Kombeve të Bashkuara për Tregtinë dhe Zhvillimin, i cili konfirmon se “fitimet e korporatave nga operacionet financiare duket se janë të lidhura fort me periudhat e spekulimeve të tepruara në tregjet e mallrave dhe rritja e bankingut në hije”.

Raporti vazhdon të pranojë se “gjatë periudhave të paqëndrueshmërisë së rritur të çmimeve, disa kompani të mëdha tregtare të ushqimit nxjerrin fitime të mëdha në tregjet financiare”.

Aktiviteti spekulativ është jetëshkurtër nga natyra. Kështu, rritja e mprehtë e çmimeve globale të ushqimeve (veçanërisht për grurin) që filloi në fund të vitit 2021, gjatë periudhës së luftës në Ukrainë, arriti kulmin në maj 2022 dhe më pas ra po aq shpejt. Çmimet e grurit në gusht 2023, për shembull, ishin shumë nën nivelet e tyre të gushtit 2021.

Kjo duhet ta kishte bërë jetën më të lehtë për vendet importuese të ushqimit. Dhe mund të argumentohet se rritjet afatshkurtra të çmimeve të ushqimeve mund të injorohen sepse ato janë luhatje afatshkurtra.

Por në shumë vende, çmimet e ushqimeve kanë mbetur të larta ose kanë vazhduar të rriten edhe pse çmimet globale ranë. Kjo nuk është diçka e re. Diçka e ngjashme ndodhi në vazhdën e krizës globale të ushqimit të viteve 2007-2008, kur çmimet në shumë vende me të ardhura të ulëta dhe të mesme u rritën edhe pasi çmimet globale të ushqimeve kishin rënë ndjeshëm.

Pjesa më e madhe e problemit mund të gjurmohet në aftësinë për të importuar ushqime. Periudha nga fillimi i vitit 2022 e tutje u shënua nga tronditje të shumta që goditën veçanërisht shumë disa vende importuese ushqimore: fundi i moratoriumit për shlyerjen e borxhit sovran; zhvendosja drejt politikave më të shtrënguara monetare dhe normave më të larta të interesit në ekonomitë e zhvilluara, gjë që çoi në largimin e kapitalit nga ekonomitë në zhvillim; dhe presioni në rritje në faturat e importit nga çmimet më të larta të energjisë.

Mbi të gjitha, barra e paqëndrueshme e borxhit të jashtëm dhe këmbëngulja për shlyerje e kanë bërë të vështirë ruajtjen e importeve thelbësore. Të marrë së bashku, këta faktorë kanë çuar në zhvlerësime të mëdha të monedhës, duke e bërë çmimin vendas të ushqimeve të importuara shumë më të larta.

FAO ka identifikuar dhjetë vende ku çmimet e ushqimeve u rrit shumë mbi tendencat globale në periudhën që çon deri në mesin e shtatorit 2023: Argjentina, Ekuador, Gana, Malavi, Myanmar, Pakistani, Sudani i Jugut, Sudani, Zambia dhe Zimbabve. Të gjithë kanë probleme të rënda të borxhit sovran dhe mungesa akute të këmbimit valutor.

Përveç Ekuadorit (për shkak të ekonomisë së tij të dollarizuar), këto vende kanë përjetuar gjithashtu zhvlerësime të mëdha të monedhës që nga fillimi i vitit 2022, duke filluar nga 24% për Zambinë në 344% për Argjentinën, sipas llogaritjeve të mia duke përdorur të dhënat e CEICbr. Keqmenaxhimi ekonomik është vetëm pjesërisht fajtor.

Në vend të kësaj, luhatjet e mëdha në flukset ndërkufitare të kapitalit, si rezultat i politikave makroekonomike në ekonomitë kryesore të botës, ka të ngjarë të kenë një ndikim më të madh.

Kjo nënkupton se përpjekja për të kontrolluar aktivitetin financiar në tregjet globale të mallrave, megjithëse është e nevojshme, nuk mjafton për të luftuar urinë.

Politikëbërësit do të duhet të rishikojnë mënyra të tjera të stabilizimit të çmimeve të ushqimit, të tilla si politikat kombëtare agrare dhe regjimet e tregtisë ndërkombëtare, të cilat – nëse toka dhe klima lejojnë – sigurojnë vetë-mjaftueshmërinë vendase ose rajonale në artikujt ushqimorë bazë.

Krijimi i rezervave të drithit për të mbështetur furnizimin vendas dhe rajonal është edhe një herë një çështje e spikatur dhe duhet të marrë seriozisht. (Shtetet e Bashkuara përdorin rezervat strategjike të naftës për të menaxhuar çmimet e karburantit, por ushqimi nuk është më pak i rëndësishëm për shumicën e vendeve.)

Përveç rezervave emergjente, mbrojtja sociale për të parandaluar pasigurinë ushqimore do të jetë gjithashtu thelbësore.

Kjo do të thotë që politikëbërësit duhet të përqendrohen më shumë në investimet publike, duke nxitur gjithashtu sektorin privat për të investuar në bujqësi të qëndrueshme të pronarëve të vegjël.

Krijimi i një mekanizmi rezervë virtual të administruar publikisht, me mundësinë e ndërhyrjes së drejtpërdrejtë të qeverisë në tregjet fizike dhe ato financiare, mund të ndihmojë gjithashtu vendet të përballen me luhatjet globale të çmimeve.

Kjo do të përfshinte sasi të vogla të rezervave fizike të decentralizuara, së bashku me një fond financiar për të ndërhyrë në tregjet e së ardhmes kundër rritjeve ose uljeve të çmimeve.

Në tregjet e mallrave të financuara, si në tregjet e monedhës, ndërhyrja publike madje mund të ndihmojë pjesëmarrësit e tregut të njohin bazat reale.

Vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme duhet gjithashtu të marrin në konsideratë se si të menaxhojnë flukset afatshkurtra të kapitalit, veçanërisht për t’i parandaluar ato nga destabilizimi i çmimeve të brendshme të ushqimit./ Përshtatur nga Project Syndicate/

/rtsh.al/