Sprova e Boshtit Perndimor
Pavarsi e kushtzuar pr nj popull t lir. Nj mnyr rrshqitjeje tip vazelin nga nj gjndje e marrdhnieve ndrkombtare n nj gjndje tjetr t po ktyre marrdhnieve. Ajo q m kuriozon t di m s shumti, sht se n t vrtet ka rndsi pavarsia si nj gjndje politiko-juridike, apo emrtimi i ksaj gjndjeje.
Duke par situatn n t ciln ndodhej Kosova, sa m shum q largohej nga lufta, aq m shum pavarsia trhiqte pas vetes kushte politike. Sigurisht q pavarsia e kushtzuar e Kosovs u arrit si pasoj e nj sinkronizimi me faktorin ndrkombtar perndimor. Mirpo prse duhej q parulla Bac u Kry t shpalosej pikrisht m 17 Shkurt 2008 dhe jo t themi me 17 Shkurt 2000, kur dihej se Beogradi ishte i shkatrruar materialisht nga bombardimet dhe politikisht nga turpi i genocidit duke e
t gatshm t pranonte kompromiset, kur pozita politiko-ekonomike e Rusis ishte shum e dobt, kur plagt e lufts ishin t freskta dhe kur pavarsia e plot kishte gjith kuptimin moral dhe politik t shpallej ? Kujt duhej ti trembej boshti dominues politiko-ekonomik perndimor q t tregohej kaq i kujdesshm sa t linte pr nj dekad pezull nj popull t tr ? Prse u zgjodh shkurti i vitit 2008 q t pranohej shpallja e pavarsis s Kosovs kur dihej sa far kalvari pengesash do t shkaktonte boshti i rilindur politiko-ekonomik lindor sllavo-ortodoks?
Kur Milloshevii ishte gjall ekzistonte i gjithe justifikimi pr tiu prgjigjur me pavarsi t plot masakrave t tija. Prse u shty pavarsia e Kosovs deri sa t demokratizohej Serbia dhe t shkonte deri aty sa me forc t pretendonte mos coptimin e shtetit t vet si nj shtet demokratik evropian aspirant pr n BE ?
Prtej ktij gzimi mahnits mbarkombtar, ne, duhet t shikojm prtej perdes politike dhe t kuptojm shkaqet prse ndodhi kshtu dhe prse tani.
Kush ishste i interesuar pr forcimin e faktorit shqiptar-musliman n Ballkan, pikrisht tani ? Kush sakrifikoi pavarsine e pas lufts pr ta lejuar at tani n prag t rifillimit t lufts s ftoht ?
E ndodhur n zonn ku historikisht sht shnuar si kufiri ndars apo edhe prplass n mes boshteve qytetruese t Lindjes dhe Perndimit, Kosova apo pjesa veri-lindore e Shqipris, ka luajtur nj rol shum t rndsishm n prcaktimin e ktij kufiri. Si pasoj kjo ka prodhuar destabilitet e luftra sa her q boshtet qytetruese prgjat historis jan zhvendosur apo edhe prplasur. N nj prshkrim te thjeshtuar mund t themi se kjo i ngjan pllakave tektonike t nj zone sizmike t nj shkalle t lart. Prandaj sa her q pllakat tektonike t boshteve kryesore politiko-ushtarake dhe ekonomike, jane zhvendosur, kan prodhuar trmete sociale me magnitud t lart q si efekte kan pasur destabilitet, luftra, shkatrrime, rindrtime e me radh.
Ndaj duke iu kthyer situats s sotme n Kosov, duhet q nga kjo panoram t mund t kuptojm shum gjra prtej atij optimizmi mse legjitim pr lirim, t fillojm me gjakftohtsi t mendojm pr periudhn post-pavarsi.
Praktikisht historia e ndrrimit t influencave dominuese t boshteve civilizuese sht pothuaj e njjta, kan ndrruar kraht, aktort dhe sidomos mnyrat. N situatn e t ndodhurit si nj rajon ndars midis Lindjes dhe Perndimit, shtet e vogla Ballkanike mund t ken pavarsi de jure por nuk mund t gzon pavarsi t plot n kuptimin gjeopolitik dhe gjeostrategjik pr sa koh nuk kan burimet, kapacitetet pr tiu imponuar interesave t t mdhenjve. Si pasoj shtete t tilla si Shqipria, Maqedonia, Mali i Zi, Bosnja, Kroacia n kuptimin praktik gzojn nj pavarsi t kushtzuar. T kushtzuar nga boshti politiko-ekonomik dhe ushtarak perndimor n aksin euro-atlantik, si bosht dominues n bot.
Kur shtete t tilla kushtzohen far mund t themi pr Kosovn ? N fakt festa e pavarsis n Kosov, n kuptimin e plot t fjals ishte fest e largimit nga boshti Lindor sllav dhe futjen nn varsin apo n pavarsi t varur (lexo t kushtzuar) t boshtit perndimor. Sigurisht q sht m mir. Por kur flasim pr pavarsi n kuptimin e formulimit juridik shtet-formues, rezulton q kjo e fundit t jet e emancipuar nga t pasurit kushte.
Terminologjit e reja t shpikura t tipit pavarsi e kushtzuar jan aq sa t uditshme por edhe shqetsuese. Kushte pr far ? Ose sht pavarsi, q nnkupton liri n vendimarrje dhe drejtim politik me t gjitha derivatet e veta, ose sht nj shtet nn protektorat ku kushtzimi sht i bazuar.
Fakti q Kosova sht shtet i ri dhe nuk ka eksperiencn e duhur, mund ti bashkngjitet asistenca evropiane, si edhe ka ndoshur me Shqiprin, por jo kushtzim n themelet e shtetit si sht pavarsia.
Mirpo far prfaqsojn kushtet, pr boshtin perndimor q luftoi q Kosova t zhvendosej nga boshti Lindor sllav n gjirin e vet ? A jan ato garanci pr mos rrshqitje tektonike le t themi t pllakave shqiptare drejt krijimi t nj miniboshti dominues shqiptar n Ballkan ? Apo jan frer q mbajn pr kapistre nj popull i gatshm t shprthej n politik, ekonomi dhe kultur, pas nj paralizimi t gjat ?
Ashtu si boshti euro-atlantik ishte konsensual n pjesn m t madhe t tij pr t shtyr gardhin e Rusis prtej Ballkanit, duke aprovuar me shpejtsi t mahnitshme deklaratn e Pavarsis s Kosovs, po brnda ktij boshti ka qndrime t ndryshme prsa i prket periudhs s post-pavarsis.
Krahu evropian i ktij boshti me shum vshtirsi dhe naze, duke iu trembur ers s lufts s ftoht q frynte nga stepat ruse, glltiti iden e pavarsis kosovare, prkundrejt krahut amerikan t ktij boshti i cili kishte pasur nj qndrim shum t qart dhe t vendosur.
Ajo q mbetet pr tu par sht se far do t prodhoj n t ardhmen qndrimi pr Kosovn, brnda dy krahve t boshtit perndimor. A do t jet Kosova n t ardhmen burim prars i ktij boshti ?
Pr sa koh q krcnimet ruse vazhdojn t jen me z m t trash, boshti perndimor do qndroj unik prsa i prket qndrimit mbi Kosovn duke prshpejtuar proedurat pr antarsm n NATO dhe n strukturat e Bashkimit Evropian. Nga kjo klim para-luft e ftoht mund t prfitoj edhe Shqipria n proedurat e integrimit euro-atlantik, e cila tashme qartsisht sht prvijuar si aleatja m besnike e boshtit perndimor.
Megjithat Kosova sht edhe sprova m e qart pr kt bosht kur pas nj periudhe relativisht jo t gjat t shtrohet ideja dhe t bhet domosdoshmri bashkimi i saj me Shqiprin si proes i natyrshm n vetdijen kombtare t shqiptarve. Ather do shihet qart nse boshti perndimor do t jet unik pr t aprovuar nj lvizje t till apo do t oj drejt nj t krisure n planin tashm konsensual perndimor pr Ballkanin.
Duke par situatn n t ciln ndodhej Kosova, sa m shum q largohej nga lufta, aq m shum pavarsia trhiqte pas vetes kushte politike. Sigurisht q pavarsia e kushtzuar e Kosovs u arrit si pasoj e nj sinkronizimi me faktorin ndrkombtar perndimor. Mirpo prse duhej q parulla Bac u Kry t shpalosej pikrisht m 17 Shkurt 2008 dhe jo t themi me 17 Shkurt 2000, kur dihej se Beogradi ishte i shkatrruar materialisht nga bombardimet dhe politikisht nga turpi i genocidit duke e
t gatshm t pranonte kompromiset, kur pozita politiko-ekonomike e Rusis ishte shum e dobt, kur plagt e lufts ishin t freskta dhe kur pavarsia e plot kishte gjith kuptimin moral dhe politik t shpallej ? Kujt duhej ti trembej boshti dominues politiko-ekonomik perndimor q t tregohej kaq i kujdesshm sa t linte pr nj dekad pezull nj popull t tr ? Prse u zgjodh shkurti i vitit 2008 q t pranohej shpallja e pavarsis s Kosovs kur dihej sa far kalvari pengesash do t shkaktonte boshti i rilindur politiko-ekonomik lindor sllavo-ortodoks?
Kur Milloshevii ishte gjall ekzistonte i gjithe justifikimi pr tiu prgjigjur me pavarsi t plot masakrave t tija. Prse u shty pavarsia e Kosovs deri sa t demokratizohej Serbia dhe t shkonte deri aty sa me forc t pretendonte mos coptimin e shtetit t vet si nj shtet demokratik evropian aspirant pr n BE ?
Prtej ktij gzimi mahnits mbarkombtar, ne, duhet t shikojm prtej perdes politike dhe t kuptojm shkaqet prse ndodhi kshtu dhe prse tani.
Kush ishste i interesuar pr forcimin e faktorit shqiptar-musliman n Ballkan, pikrisht tani ? Kush sakrifikoi pavarsine e pas lufts pr ta lejuar at tani n prag t rifillimit t lufts s ftoht ?
E ndodhur n zonn ku historikisht sht shnuar si kufiri ndars apo edhe prplass n mes boshteve qytetruese t Lindjes dhe Perndimit, Kosova apo pjesa veri-lindore e Shqipris, ka luajtur nj rol shum t rndsishm n prcaktimin e ktij kufiri. Si pasoj kjo ka prodhuar destabilitet e luftra sa her q boshtet qytetruese prgjat historis jan zhvendosur apo edhe prplasur. N nj prshkrim te thjeshtuar mund t themi se kjo i ngjan pllakave tektonike t nj zone sizmike t nj shkalle t lart. Prandaj sa her q pllakat tektonike t boshteve kryesore politiko-ushtarake dhe ekonomike, jane zhvendosur, kan prodhuar trmete sociale me magnitud t lart q si efekte kan pasur destabilitet, luftra, shkatrrime, rindrtime e me radh.
Ndaj duke iu kthyer situats s sotme n Kosov, duhet q nga kjo panoram t mund t kuptojm shum gjra prtej atij optimizmi mse legjitim pr lirim, t fillojm me gjakftohtsi t mendojm pr periudhn post-pavarsi.
Praktikisht historia e ndrrimit t influencave dominuese t boshteve civilizuese sht pothuaj e njjta, kan ndrruar kraht, aktort dhe sidomos mnyrat. N situatn e t ndodhurit si nj rajon ndars midis Lindjes dhe Perndimit, shtet e vogla Ballkanike mund t ken pavarsi de jure por nuk mund t gzon pavarsi t plot n kuptimin gjeopolitik dhe gjeostrategjik pr sa koh nuk kan burimet, kapacitetet pr tiu imponuar interesave t t mdhenjve. Si pasoj shtete t tilla si Shqipria, Maqedonia, Mali i Zi, Bosnja, Kroacia n kuptimin praktik gzojn nj pavarsi t kushtzuar. T kushtzuar nga boshti politiko-ekonomik dhe ushtarak perndimor n aksin euro-atlantik, si bosht dominues n bot.
Kur shtete t tilla kushtzohen far mund t themi pr Kosovn ? N fakt festa e pavarsis n Kosov, n kuptimin e plot t fjals ishte fest e largimit nga boshti Lindor sllav dhe futjen nn varsin apo n pavarsi t varur (lexo t kushtzuar) t boshtit perndimor. Sigurisht q sht m mir. Por kur flasim pr pavarsi n kuptimin e formulimit juridik shtet-formues, rezulton q kjo e fundit t jet e emancipuar nga t pasurit kushte.
Terminologjit e reja t shpikura t tipit pavarsi e kushtzuar jan aq sa t uditshme por edhe shqetsuese. Kushte pr far ? Ose sht pavarsi, q nnkupton liri n vendimarrje dhe drejtim politik me t gjitha derivatet e veta, ose sht nj shtet nn protektorat ku kushtzimi sht i bazuar.
Fakti q Kosova sht shtet i ri dhe nuk ka eksperiencn e duhur, mund ti bashkngjitet asistenca evropiane, si edhe ka ndoshur me Shqiprin, por jo kushtzim n themelet e shtetit si sht pavarsia.
Mirpo far prfaqsojn kushtet, pr boshtin perndimor q luftoi q Kosova t zhvendosej nga boshti Lindor sllav n gjirin e vet ? A jan ato garanci pr mos rrshqitje tektonike le t themi t pllakave shqiptare drejt krijimi t nj miniboshti dominues shqiptar n Ballkan ? Apo jan frer q mbajn pr kapistre nj popull i gatshm t shprthej n politik, ekonomi dhe kultur, pas nj paralizimi t gjat ?
Ashtu si boshti euro-atlantik ishte konsensual n pjesn m t madhe t tij pr t shtyr gardhin e Rusis prtej Ballkanit, duke aprovuar me shpejtsi t mahnitshme deklaratn e Pavarsis s Kosovs, po brnda ktij boshti ka qndrime t ndryshme prsa i prket periudhs s post-pavarsis.
Krahu evropian i ktij boshti me shum vshtirsi dhe naze, duke iu trembur ers s lufts s ftoht q frynte nga stepat ruse, glltiti iden e pavarsis kosovare, prkundrejt krahut amerikan t ktij boshti i cili kishte pasur nj qndrim shum t qart dhe t vendosur.
Ajo q mbetet pr tu par sht se far do t prodhoj n t ardhmen qndrimi pr Kosovn, brnda dy krahve t boshtit perndimor. A do t jet Kosova n t ardhmen burim prars i ktij boshti ?
Pr sa koh q krcnimet ruse vazhdojn t jen me z m t trash, boshti perndimor do qndroj unik prsa i prket qndrimit mbi Kosovn duke prshpejtuar proedurat pr antarsm n NATO dhe n strukturat e Bashkimit Evropian. Nga kjo klim para-luft e ftoht mund t prfitoj edhe Shqipria n proedurat e integrimit euro-atlantik, e cila tashme qartsisht sht prvijuar si aleatja m besnike e boshtit perndimor.
Megjithat Kosova sht edhe sprova m e qart pr kt bosht kur pas nj periudhe relativisht jo t gjat t shtrohet ideja dhe t bhet domosdoshmri bashkimi i saj me Shqiprin si proes i natyrshm n vetdijen kombtare t shqiptarve. Ather do shihet qart nse boshti perndimor do t jet unik pr t aprovuar nj lvizje t till apo do t oj drejt nj t krisure n planin tashm konsensual perndimor pr Ballkanin.