Survejim e ndshkim
Nga vjen kjo kurreshtje e smur pr t survejuar privatsin e tjetrit? far prgjohet? Pse prgjohet? Kush prgjon? Titulli i shkrimit i referohet nj vepre t Mishel Fukos, i cili e tajton survejimin dhe ndshkimin si psikopatologji klinike t pushteteve autoritare, duke iu referuar nj materiali t bollshm e pikant n strukturat e shoqrive autoritare dhe mandej, makineris s torturave fizike e psiqike, deri n ndshkimet spektakolare publike, si ndshkimet n burgje dhe sheshet qytetse.
Jeta jon prgjohet dhe, si duket, zelli, i shprblyer apo i pashprblyer i prgjuesve sht nj ves q ka prcaktuar varsin e pashmangshme nga prgjuesit. Nj varsi si prej narkotikve apo alkoolit. Mandej, ky zell i shfrenuar, do t mund t mbrrinte deri n prgjimin e ritmeve t frymmarrjes n jetn private. Tashm privatsia jon sht e ekspozuar nga survejues me liens dhe pa liens: na survejon shteti (yn dhe i huaj) dhe kjo merr bekimin n parlament; na survejojn kompanit private, mediatike, shoqatat e ndryshme politike, kulturore, etnike, religjioze legale apo ilegale. Na survejon agjenti tregtar, kompanit e sigurimit, shrbimi telefonik celular, shrbimet virtuale n internet. Na prgjojn miqt, komshinjt, kolegt e, mo zo ma keq fmijt! Privatsia jon nuk sht m e shenjt: ajo provokohet regullisht, me qllimin e vetm shantazhin, implikimin, alibin e fajsis. Kush na e garanton lirin e privatsis ton? Ja se si i ndodhi kto dit nj qytetari t thjesht, t cilin mund ta njihni edhe ju, n mos iu past ndodh edhe juve vet:
Fadil K, nj npuns i mesm administrate u shkarkua nga puna. Shpjegime konkrete nuk pati, prve mungess s kualifikimit t tij me gradn masster dhe moshs s tij jo premtuese pr nj perspektiv t mundshme kualifikimi. Pyetja e Fadil K mbetet e njjt: pse un? N administratn e institucionit t tij ishin me dhjetra bashkmoshatar e bashkmoshatare pa master. Ama aludimi, si pr Fadil K, si pr gjith kolegt e tij, ishte i qart, sapo n zyrn e tij shefi prezantoi vajzn me master - nj bukuroshe t re leshverdh, me kostum t kuq, shtatderdhur, si t prer nga kopertinat e revistave, e cila vetmse buzqeshte me mas dhe ngado q lvizte, linte past nj vazhd t pashlyeshme parfumi t shtrenjt. M von, upat e kuqe, t ngjashme me at q i zuri vendin Fadil K filluan t shtoheshin, aq sa dhe koridoret e ngushta t ministris filluan tu shembllejn bordeve t avionve ku ven-e-vijn imazhet mbreslnse t stjuardesave.
Por ne le ti kthehemi Fadil K, hallit t tij, se personazhi yn sht kryefamiljar, ndonse i papun. N nj dark t rndomt, djali dhe vajza e Fadil K, i luten babit tu blej pica, duke shfaqur haptazi mrzin ndaj ushqimit monoton.
Dhe Fadil K, si e merrni ju vet me mend, sht baba model: i dhembshur, i prkushtuar, ndonse i papun. Ja, e prfytyrojm se si me nj fletreklam n dor mban parasysh numrin, ndrkoh q me dorn tjetr formon numrin e piceris.
- Alo, mirmbrma!
- Mirmbrma! far dshironi zotri?
- Tre pica, ju lutem: nj Katr Stint, nj Kaprioza dhe nj Margarita.
- Ok, do tua sjellim pas njzet minutash...
- Prit, djalosh... mos e mbyll telefonin...
Por, ajme, telefoni mbyllet.
Fadil K prap formon numrin e piceris, prap jep porosin, por nga ana tjetr i prgjigjen:
- E kuptum mor zotri, do tjua sjellim pas 20 minutash!
- Po, por, nse nuk gabohem, ju nuk u interesuat pr adresn...
- Mos u bo merak, ia pati tjetri, - adresn e dim.
- Qysh ore e ditkeni?
- E dim zotri dhe mir bile. Ju quheni Fadil K, jetoni n katin e katrt, t ap. 48, dera e stilit t vjetr, me shtalk t ngrn dhe boj t plasaritur... pa zile.
Telefoni prap u mbyll, duke e ln t habitur Fadil K.
Pas njzet e pes minutash trokitn n der. Doli vet Fadili. Djaloshi i shrbimit i zgjati tre picat e paketuara n kartonet katrore, bashk me faturn. Fadil K pagoi, hyri brenda. Fmijt iu turrn picave, ndrsa i gjori Fadil K, as nuk hngri, as nuk ndoqi oreksin e fmijve, por qndroi si i shituar, me sy t fiksuar n faturn ngjyr roz ku ishte shkruar saktsisht emri i tij, adresa e sakt e pallatit, shkalls dhe apartamentit.
Pas nj sr shqyrtimesh dedektive personale (tani Fadil K kishte koh sa t duash pr ksi gjrash), ai arriti n prfundimin se, as n pallat, as n pallatet e tjera nuk kishte knd q t punonte n piceri. Dhe kjo i shkaktoi nj ankth t vrtet. U maskua me pallto e kasket dhe nj dit, hyri vet n piceri. Doli q andej i zhgnjyer, pa arritur t njoh asnjrin nga burrat q punonin aty. I vetmi ngushllim pr Fadil K, mbetej nj i njohur i hershm q punonte n SHISH. Ia gjeti dhe numrin e celularit dhe ftoi pr nj kafe. Dhe ashtu ndodhi. Ishte mbrmje e ngroht n oborrin e nj vile ku ndodhej kafeja. Degt e limonave prkuleshin mbi tavolin dhe sa nuk ciknin filxhant e kafes. Toni i przemrt i bashkbiseduesit ia bri t mundur Fadil K ti rrfente me detaje t gjalla gjith ndodhin.
- Si ka mundsi t identifikohem thjesht nga nj telefonat n nj piceri t zakonshme? Kjo m duket e pabesueshme!
Tjetri, q gjat gjith kohs kruante dhmbt me nj klek, i gjegj:
- Mua nuk m duket e pabesueshme, por banalisht e thjesht: n kto shrbime masive piciert nuk jan vetm picier, por di m shum...
- Ti po tallesh tani... po sajon teori konspiracioni a ku di un... e t jen tjetr puntort e piceris?
- Ata q jan... d.m.th., ata q kan qen m par: informator t Sigurimit, SHIK-ut apo SHISH-it... nejse. Dua t t them nj gj q t mos e harrosh: Sigurimi i dikurshm i merr t keqen SHISH-it ton! Telefonat e shrbimeve jan me prcaktues t sakt dhe t dubluara me informacion elektronik.
- Kjo nuk ka mundsi! kundrshtoi Fadil K. - E kujt i hyn n pun kjo?
- Ka mundsi q ke me t. Dhe meq i hyka n pun dikujt, ti bj kujdes... se nuk i dihet.
- Kush ore t ket kudes, un apo ata? Ata duhet t ken kujdes dhe, bile, shum...!
- Ti, sigurisht. Nuk se po i ndjek ti, nuk je ti interesuar, por sht e kundrta...
- E far duhet t bj un? T mos dal nga shtpia? Kjo sht menduri? far rrezikshmrie shoqrore paraqes un? Kjo sht kulmi!
- Ku i dihet? Ti m mir merre parasysh...
- Po un i hedh n gjyq, mor! I hedh n gjyq ndrkombtar... n Hag, n Strasburg... un su kam asnj borxh... ata m kan hequr edhe nga puna!
- Po pra. Kjo ssht hi. Por po vrtetuan ndonj gj tjetr, sa pr t t sajuar ndonj valle, ather heqja jote nga puna del se nuk sht e rastsishme.
- Po kujt i intereson kjo?
- Po mendove kshtu, do ta torturosh m shum veten. Ka plot interesa dhe ti nuk do ta dish kujt i intereson ti... ktyre t ktushmeve apo t tjerve, jo t ktushm... m mir ji syel.
- Po, po. U pa puna: edhe i papun edhe syel!
Jeta jon prgjohet dhe, si duket, zelli, i shprblyer apo i pashprblyer i prgjuesve sht nj ves q ka prcaktuar varsin e pashmangshme nga prgjuesit. Nj varsi si prej narkotikve apo alkoolit. Mandej, ky zell i shfrenuar, do t mund t mbrrinte deri n prgjimin e ritmeve t frymmarrjes n jetn private. Tashm privatsia jon sht e ekspozuar nga survejues me liens dhe pa liens: na survejon shteti (yn dhe i huaj) dhe kjo merr bekimin n parlament; na survejojn kompanit private, mediatike, shoqatat e ndryshme politike, kulturore, etnike, religjioze legale apo ilegale. Na survejon agjenti tregtar, kompanit e sigurimit, shrbimi telefonik celular, shrbimet virtuale n internet. Na prgjojn miqt, komshinjt, kolegt e, mo zo ma keq fmijt! Privatsia jon nuk sht m e shenjt: ajo provokohet regullisht, me qllimin e vetm shantazhin, implikimin, alibin e fajsis. Kush na e garanton lirin e privatsis ton? Ja se si i ndodhi kto dit nj qytetari t thjesht, t cilin mund ta njihni edhe ju, n mos iu past ndodh edhe juve vet:
Fadil K, nj npuns i mesm administrate u shkarkua nga puna. Shpjegime konkrete nuk pati, prve mungess s kualifikimit t tij me gradn masster dhe moshs s tij jo premtuese pr nj perspektiv t mundshme kualifikimi. Pyetja e Fadil K mbetet e njjt: pse un? N administratn e institucionit t tij ishin me dhjetra bashkmoshatar e bashkmoshatare pa master. Ama aludimi, si pr Fadil K, si pr gjith kolegt e tij, ishte i qart, sapo n zyrn e tij shefi prezantoi vajzn me master - nj bukuroshe t re leshverdh, me kostum t kuq, shtatderdhur, si t prer nga kopertinat e revistave, e cila vetmse buzqeshte me mas dhe ngado q lvizte, linte past nj vazhd t pashlyeshme parfumi t shtrenjt. M von, upat e kuqe, t ngjashme me at q i zuri vendin Fadil K filluan t shtoheshin, aq sa dhe koridoret e ngushta t ministris filluan tu shembllejn bordeve t avionve ku ven-e-vijn imazhet mbreslnse t stjuardesave.
Por ne le ti kthehemi Fadil K, hallit t tij, se personazhi yn sht kryefamiljar, ndonse i papun. N nj dark t rndomt, djali dhe vajza e Fadil K, i luten babit tu blej pica, duke shfaqur haptazi mrzin ndaj ushqimit monoton.
Dhe Fadil K, si e merrni ju vet me mend, sht baba model: i dhembshur, i prkushtuar, ndonse i papun. Ja, e prfytyrojm se si me nj fletreklam n dor mban parasysh numrin, ndrkoh q me dorn tjetr formon numrin e piceris.
- Alo, mirmbrma!
- Mirmbrma! far dshironi zotri?
- Tre pica, ju lutem: nj Katr Stint, nj Kaprioza dhe nj Margarita.
- Ok, do tua sjellim pas njzet minutash...
- Prit, djalosh... mos e mbyll telefonin...
Por, ajme, telefoni mbyllet.
Fadil K prap formon numrin e piceris, prap jep porosin, por nga ana tjetr i prgjigjen:
- E kuptum mor zotri, do tjua sjellim pas 20 minutash!
- Po, por, nse nuk gabohem, ju nuk u interesuat pr adresn...
- Mos u bo merak, ia pati tjetri, - adresn e dim.
- Qysh ore e ditkeni?
- E dim zotri dhe mir bile. Ju quheni Fadil K, jetoni n katin e katrt, t ap. 48, dera e stilit t vjetr, me shtalk t ngrn dhe boj t plasaritur... pa zile.
Telefoni prap u mbyll, duke e ln t habitur Fadil K.
Pas njzet e pes minutash trokitn n der. Doli vet Fadili. Djaloshi i shrbimit i zgjati tre picat e paketuara n kartonet katrore, bashk me faturn. Fadil K pagoi, hyri brenda. Fmijt iu turrn picave, ndrsa i gjori Fadil K, as nuk hngri, as nuk ndoqi oreksin e fmijve, por qndroi si i shituar, me sy t fiksuar n faturn ngjyr roz ku ishte shkruar saktsisht emri i tij, adresa e sakt e pallatit, shkalls dhe apartamentit.
Pas nj sr shqyrtimesh dedektive personale (tani Fadil K kishte koh sa t duash pr ksi gjrash), ai arriti n prfundimin se, as n pallat, as n pallatet e tjera nuk kishte knd q t punonte n piceri. Dhe kjo i shkaktoi nj ankth t vrtet. U maskua me pallto e kasket dhe nj dit, hyri vet n piceri. Doli q andej i zhgnjyer, pa arritur t njoh asnjrin nga burrat q punonin aty. I vetmi ngushllim pr Fadil K, mbetej nj i njohur i hershm q punonte n SHISH. Ia gjeti dhe numrin e celularit dhe ftoi pr nj kafe. Dhe ashtu ndodhi. Ishte mbrmje e ngroht n oborrin e nj vile ku ndodhej kafeja. Degt e limonave prkuleshin mbi tavolin dhe sa nuk ciknin filxhant e kafes. Toni i przemrt i bashkbiseduesit ia bri t mundur Fadil K ti rrfente me detaje t gjalla gjith ndodhin.
- Si ka mundsi t identifikohem thjesht nga nj telefonat n nj piceri t zakonshme? Kjo m duket e pabesueshme!
Tjetri, q gjat gjith kohs kruante dhmbt me nj klek, i gjegj:
- Mua nuk m duket e pabesueshme, por banalisht e thjesht: n kto shrbime masive piciert nuk jan vetm picier, por di m shum...
- Ti po tallesh tani... po sajon teori konspiracioni a ku di un... e t jen tjetr puntort e piceris?
- Ata q jan... d.m.th., ata q kan qen m par: informator t Sigurimit, SHIK-ut apo SHISH-it... nejse. Dua t t them nj gj q t mos e harrosh: Sigurimi i dikurshm i merr t keqen SHISH-it ton! Telefonat e shrbimeve jan me prcaktues t sakt dhe t dubluara me informacion elektronik.
- Kjo nuk ka mundsi! kundrshtoi Fadil K. - E kujt i hyn n pun kjo?
- Ka mundsi q ke me t. Dhe meq i hyka n pun dikujt, ti bj kujdes... se nuk i dihet.
- Kush ore t ket kudes, un apo ata? Ata duhet t ken kujdes dhe, bile, shum...!
- Ti, sigurisht. Nuk se po i ndjek ti, nuk je ti interesuar, por sht e kundrta...
- E far duhet t bj un? T mos dal nga shtpia? Kjo sht menduri? far rrezikshmrie shoqrore paraqes un? Kjo sht kulmi!
- Ku i dihet? Ti m mir merre parasysh...
- Po un i hedh n gjyq, mor! I hedh n gjyq ndrkombtar... n Hag, n Strasburg... un su kam asnj borxh... ata m kan hequr edhe nga puna!
- Po pra. Kjo ssht hi. Por po vrtetuan ndonj gj tjetr, sa pr t t sajuar ndonj valle, ather heqja jote nga puna del se nuk sht e rastsishme.
- Po kujt i intereson kjo?
- Po mendove kshtu, do ta torturosh m shum veten. Ka plot interesa dhe ti nuk do ta dish kujt i intereson ti... ktyre t ktushmeve apo t tjerve, jo t ktushm... m mir ji syel.
- Po, po. U pa puna: edhe i papun edhe syel!