T mos jetosh n ishull
Sfida e t jetuarit n nj ishull larg jets s prditshme kolektive t shoqris njerzore ka magjepsur shum autor t ndryshm romanesh dhe regjizor filmash. Q nga personazhe si Robinson Kruzo, Tom Hanks dhe s fundi seriali televiziv Lost lajtmotivin e t jetuarit n ishull e kane paraqitur tepr trheqs.
Por pr habin e t gjithve, nn qiellin gri t politiks shqiptare, fare pa pritur dhe n nj kriz identiteti politik, lindi nj romancier me papion i cili n mesin e globalizimit t jetess, n zemr t integrimeve jo vetm t shteteve por edhe t kulturave, przgjedh q pa u lodhur fare pr qindra faqe t flas pr jetn n nj ishull. Por ndryshimi i jets n ishull t fabulave t autorve botror me at t jets n ishullin e Arben Kio Blushit, sht tek pejsazhi.
N qoft se n rastin e par pejsazhi apo vendngjarja ishin ishuj piktoresk tropikal me pasoj mahnitjen, n ishullin shqiptar t Blushit pejsazhi sht zvendsuar me nj lokalitet malor shqiptar i keqvendosur n raport me historin.
Fakti q ideja e jets n ishull ka qen trheqse pr secilin lidhet me at se pikrisht n ishull njeriu zbulon shum nga vetvehtja, limitet dhe ann e tjetr t tij t fshehur nga nj format sjelljeje q shoqria kolektive ta imponon.
Por kur jeta n nj ishull n thelb sht nj ishull botkuptimor n raport me realitetin dhe aq m keq m historin dhe faktet e saj, e sidomos kur ky ishull shndrrohet n at t ashtuquajturn vepr letrare, athere prmasa e padrejtsis sht shqetsuese.
I promovuar nga media dhe personalitete t ndryshme, ky roman ose si Blushi e quan borxhi ndaj vetes u komentua me buj t madhe. Mirpo borxhin q Blushi ia kishte vetes e ktheu n nj borxh t madh q ai tashm i ka shqiptarve dhe veanrisht shqiptarve musliman, pr tu shpjeguar se prse n kohn kur kombi yn po shijon frutet e pavarsis s Kosovs si nj kahje pozitiviste historike pr ta, n kohn kur integrimi i shqiptarve n Nato dhe m gjr, mbi t gjitha interpretohet si siguri dhe stabilitet, prse plumbi i ndryshkur i Blushit tenton t plagos at toleranc fetare e cila sht prodhuese e stabilitetit dhe siguris ?
Nuk dua t ndalem tek libri por m shum tek fenomeni q prodhoi librin.
Nuk ka dyshim q edhe nj lexues amator i historis prjashto dashakeqt dhe ata t rriturit n ishuj kulturor e fetar, e kupton se shtrembrimi i fakteve historike shkon paralel me mllefin derisa kthehet n nj koktej kundrmues mesjetar, racist dhe anti musliman.
I prshkuar nga nj ndjenj prbuzse pr muslimant, me nj gjuh inkuizicioniste vn n gojn e personazheve t tij, me nj prsritje pik pr pik t tezave tashm t vyshkura, t rrzuara dhe t pavrteta, me mosrespekt pr identitetin dhe przgjedhjen e pjess m t madhe t popullit ku ai jo vetm jeton por edhe prfaqson, romani mundohet t bej fiction n kurriz t s vrtets.
Autori , t paktn ai i shkruar n libr, ka qen ish-sektretar politik i njrs nga dy partit m t mdha t vendtit, asaj socialiste, sht deputet i Kuvendit, ish-kryetar i grupit parlamentar socialist dhe ish-ministr i qeverisjes socialiste, pra ka qen dhe sht prfaqsues i zgjedhur nga populli q ai e quan aziatik dhe t pabes, prkatsin fetare dhe profetin e t cilve ai e nprkmb, tall dhe prmon me gojn e personazheve q ai vet vendos n libr.
I mbetur ndoshta n ishull nga politika dhe pa nj t ardhme t profilizuar qart, botkuptimi i tij ishullor shpaloset pa hezitim n formn e nj borxhi t cilin ai nuk mundi ta lante kur ishte n pozita drejtuese.
Konceptet e ishujve t pastr dhe t dlirt, piktoresk dhe plot drit n mesin e nj deti t trazuar, t pist dhe t errt shqiptar, jan koncepte q nuk hasen pr her t par n kt roman.
Blushi u ka borxh shqiptarve tu tregoj se prse si libri i tij dhe lvizja Bollano n Himar, bhen n nj sintoni t plot. T dy B-t ekzaltojn ishujt e pastr etniko-fetar (Voskopoja, Himara) n mesin e shqiptarve zullumqar duke i paraprir ekspansionit greko-ortodoks tashm jo me mjete politike por me mjete t prbuzjes, fallsifikimit dhe prarjes fetare.
N mesin e promovuesve t librit pam edhe Sabri Godon, por ai duhet t na sqaroj se pr ciln figur t Ali Pash Tepelens sht, pr at t librit t tij apo pr at t Blushit.
Duke qen se rastsia mbetet jetime n hartimin e veprave t tilla, mund t krkojm se pr far arsye nj vepr e till botohet dhe far dobie i sjell Shqipris dhe shqiptarve ajo ?
Pas dshtimit pr nxitjen e trazirave nga botimi i karikaturave t Profetit Muhamed nga nj revist shqiptare n formn e nj mapoje t stoqeve antivler, botimi i nj karikature tjetr ksaj radhe jo me vija por me shkronja, mund t lind shpresn e shkaktimit t paknaqsive dhe rrezistencs.
Risjellja e tezave t vjetra tashm pa baza historike dhe pa etik, na l t kuptojm se ngri yn do t vazhdoj prsri.
Mentaliteti i superioritetit t nj race mbi tjetrn, t superioritetit etnik dhe fetar t pakics ndaj shumics apo t nj blloku demografik ndaj nj tjetri, kur shtrihet dhe sht prezent n sferat m t larta t politiks, ather kthehet n nj fakt shqetsues pr t gjith.
Ndoshta ne jemi vendi i vetm ku pakicat sidomos ato minoritare me nj arroganc t pa shmbllt krcnojn, prbuzin, prflasin, tallin nj maxhoranc t tr duke prfituar nga nj ndjenj tolerance burimore e ktij populli.
Me zilin e miut ndaj elefantit, shpesh nuk kujdesen pr mjetet apo metodat pr t arritur qlimin e tyre.
Megjithat dija rndon mbi vetdijen. Ne jemi nj popull q prsa i prket marrdhenieve ndretnike dhe fetare jemi shum t vetdijshm dhe t kujdesshm. Ne mbi t gjitha mund tu msojm se si t mos jetojn n ishull, ti msojm pr dobit e jets kolektive dhe t shkmbimit ndrkultror, t reciprocitetit t ndrsjellt.
T mos jetosh n ishull sht privilegj, sepse je jasht nj burgu sado piktoresk q ai t duket. T mos jetosh n ishull sht nj mundsi e atyre t cilt kan bot, jan t pajisur me zemra q pranojn tjetrin dhe botkuptimin e tij. T mos jetosh n ishull krkon vetdijsim dhe vetvlersim. T mos jetosh n ishull do t thot se je i aft t ndrtosh marrdhnie, t transmetosh vlera, t tolerosh dhe t bindsh. T mos jetosh n ishull do t thot se nuk pajtohesh me kufizimin q jeta n t t jep.
Por pr habin e t gjithve, nn qiellin gri t politiks shqiptare, fare pa pritur dhe n nj kriz identiteti politik, lindi nj romancier me papion i cili n mesin e globalizimit t jetess, n zemr t integrimeve jo vetm t shteteve por edhe t kulturave, przgjedh q pa u lodhur fare pr qindra faqe t flas pr jetn n nj ishull. Por ndryshimi i jets n ishull t fabulave t autorve botror me at t jets n ishullin e Arben Kio Blushit, sht tek pejsazhi.
N qoft se n rastin e par pejsazhi apo vendngjarja ishin ishuj piktoresk tropikal me pasoj mahnitjen, n ishullin shqiptar t Blushit pejsazhi sht zvendsuar me nj lokalitet malor shqiptar i keqvendosur n raport me historin.
Fakti q ideja e jets n ishull ka qen trheqse pr secilin lidhet me at se pikrisht n ishull njeriu zbulon shum nga vetvehtja, limitet dhe ann e tjetr t tij t fshehur nga nj format sjelljeje q shoqria kolektive ta imponon.
Por kur jeta n nj ishull n thelb sht nj ishull botkuptimor n raport me realitetin dhe aq m keq m historin dhe faktet e saj, e sidomos kur ky ishull shndrrohet n at t ashtuquajturn vepr letrare, athere prmasa e padrejtsis sht shqetsuese.
I promovuar nga media dhe personalitete t ndryshme, ky roman ose si Blushi e quan borxhi ndaj vetes u komentua me buj t madhe. Mirpo borxhin q Blushi ia kishte vetes e ktheu n nj borxh t madh q ai tashm i ka shqiptarve dhe veanrisht shqiptarve musliman, pr tu shpjeguar se prse n kohn kur kombi yn po shijon frutet e pavarsis s Kosovs si nj kahje pozitiviste historike pr ta, n kohn kur integrimi i shqiptarve n Nato dhe m gjr, mbi t gjitha interpretohet si siguri dhe stabilitet, prse plumbi i ndryshkur i Blushit tenton t plagos at toleranc fetare e cila sht prodhuese e stabilitetit dhe siguris ?
Nuk dua t ndalem tek libri por m shum tek fenomeni q prodhoi librin.
Nuk ka dyshim q edhe nj lexues amator i historis prjashto dashakeqt dhe ata t rriturit n ishuj kulturor e fetar, e kupton se shtrembrimi i fakteve historike shkon paralel me mllefin derisa kthehet n nj koktej kundrmues mesjetar, racist dhe anti musliman.
I prshkuar nga nj ndjenj prbuzse pr muslimant, me nj gjuh inkuizicioniste vn n gojn e personazheve t tij, me nj prsritje pik pr pik t tezave tashm t vyshkura, t rrzuara dhe t pavrteta, me mosrespekt pr identitetin dhe przgjedhjen e pjess m t madhe t popullit ku ai jo vetm jeton por edhe prfaqson, romani mundohet t bej fiction n kurriz t s vrtets.
Autori , t paktn ai i shkruar n libr, ka qen ish-sektretar politik i njrs nga dy partit m t mdha t vendtit, asaj socialiste, sht deputet i Kuvendit, ish-kryetar i grupit parlamentar socialist dhe ish-ministr i qeverisjes socialiste, pra ka qen dhe sht prfaqsues i zgjedhur nga populli q ai e quan aziatik dhe t pabes, prkatsin fetare dhe profetin e t cilve ai e nprkmb, tall dhe prmon me gojn e personazheve q ai vet vendos n libr.
I mbetur ndoshta n ishull nga politika dhe pa nj t ardhme t profilizuar qart, botkuptimi i tij ishullor shpaloset pa hezitim n formn e nj borxhi t cilin ai nuk mundi ta lante kur ishte n pozita drejtuese.
Konceptet e ishujve t pastr dhe t dlirt, piktoresk dhe plot drit n mesin e nj deti t trazuar, t pist dhe t errt shqiptar, jan koncepte q nuk hasen pr her t par n kt roman.
Blushi u ka borxh shqiptarve tu tregoj se prse si libri i tij dhe lvizja Bollano n Himar, bhen n nj sintoni t plot. T dy B-t ekzaltojn ishujt e pastr etniko-fetar (Voskopoja, Himara) n mesin e shqiptarve zullumqar duke i paraprir ekspansionit greko-ortodoks tashm jo me mjete politike por me mjete t prbuzjes, fallsifikimit dhe prarjes fetare.
N mesin e promovuesve t librit pam edhe Sabri Godon, por ai duhet t na sqaroj se pr ciln figur t Ali Pash Tepelens sht, pr at t librit t tij apo pr at t Blushit.
Duke qen se rastsia mbetet jetime n hartimin e veprave t tilla, mund t krkojm se pr far arsye nj vepr e till botohet dhe far dobie i sjell Shqipris dhe shqiptarve ajo ?
Pas dshtimit pr nxitjen e trazirave nga botimi i karikaturave t Profetit Muhamed nga nj revist shqiptare n formn e nj mapoje t stoqeve antivler, botimi i nj karikature tjetr ksaj radhe jo me vija por me shkronja, mund t lind shpresn e shkaktimit t paknaqsive dhe rrezistencs.
Risjellja e tezave t vjetra tashm pa baza historike dhe pa etik, na l t kuptojm se ngri yn do t vazhdoj prsri.
Mentaliteti i superioritetit t nj race mbi tjetrn, t superioritetit etnik dhe fetar t pakics ndaj shumics apo t nj blloku demografik ndaj nj tjetri, kur shtrihet dhe sht prezent n sferat m t larta t politiks, ather kthehet n nj fakt shqetsues pr t gjith.
Ndoshta ne jemi vendi i vetm ku pakicat sidomos ato minoritare me nj arroganc t pa shmbllt krcnojn, prbuzin, prflasin, tallin nj maxhoranc t tr duke prfituar nga nj ndjenj tolerance burimore e ktij populli.
Me zilin e miut ndaj elefantit, shpesh nuk kujdesen pr mjetet apo metodat pr t arritur qlimin e tyre.
Megjithat dija rndon mbi vetdijen. Ne jemi nj popull q prsa i prket marrdhenieve ndretnike dhe fetare jemi shum t vetdijshm dhe t kujdesshm. Ne mbi t gjitha mund tu msojm se si t mos jetojn n ishull, ti msojm pr dobit e jets kolektive dhe t shkmbimit ndrkultror, t reciprocitetit t ndrsjellt.
T mos jetosh n ishull sht privilegj, sepse je jasht nj burgu sado piktoresk q ai t duket. T mos jetosh n ishull sht nj mundsi e atyre t cilt kan bot, jan t pajisur me zemra q pranojn tjetrin dhe botkuptimin e tij. T mos jetosh n ishull krkon vetdijsim dhe vetvlersim. T mos jetosh n ishull do t thot se je i aft t ndrtosh marrdhnie, t transmetosh vlera, t tolerosh dhe t bindsh. T mos jetosh n ishull do t thot se nuk pajtohesh me kufizimin q jeta n t t jep.