Tumoret beninje t enve t gjakut
A. Aneurizmat arteriovenoze jan masa tumorale t formuara nga arterie dhe vena normale; kto bjn vaki n indet e thella t gjymtyrve. Mund t shkaktojn pamjaftueshmri t zemrs sepse kto aneurizma kan rezistenc t ult (pamjaftueshmri t zemrs me prurje t lart - high output cardiac failure).
B. Hemangioma kapilare sht 3 llojesh. Flame naevus, nishani i flakruar, njihet n letrsin mjeksore angleze edhe si 'port wine stain' (n shqip kjo prkthehet 'njolla si e vers porto'; anglezt kan preferuar gjithmon kt ver portugeze pr shkak t luftrave me Spanjn dhe me Francn). Nishani lyleshtrydhe (strawberry naevus) i bn vaki bebeve n fytyr; zakonisht tromboza brenda hemangioms tyre i kuron kto nishane-luleshtrydhe. Nishanet-luleshtrydhe njihen edhe thjesht si 'hemangioma kapilare'.
Nishanet-qershi i bjn vaki t moshuarve. Kan diametr rreth 1-2 mm dhe jan shenj e pleqris; prandaj njihen edhe si 'hemangioma senile'. Hemangiomat kavernoze formohen nga hapsira m t mdha t mbushura me gjak. Bjn vaki n mli, dhe mund t arrijn madhsi prej disa centimetrash.
Disa sindroma t trashgueshme paraqiten klinikisht me hemangioma. Smundja Osler-Weber-Rendu prek lkurn dhe zorrn. Sindroma Sturge-Weber prek fytyrn (nishan i flakruar), trurin, dhe pleksin koroid. Smundja von Hippel Lindau po ashtu paraqitet me hematoma intrakraniale. Kto sindroma jan rezultat i mutacioneve t receptorve t faktorve t rritjes, dhe mund t shoqrohen me neoplazma gjkundi tjetr; p.sh., smundja von Hippel Lindau shoqrohet me kancer t veshkave.
C. Granuloma piogjene sht rritje e tepruar e kapilarve si prgjigje ndaj ndonj traume t vogl. sht e shpesht n gishta dhe n gingiva, sidomos gjat shtatzanis.
D. Leiomyoma. Shumica e leiomyomave rriten n muskujt e lmuar t mitrs ose t zorrs. Nganjher rrall tumore t vetmuara t dhimbshme zhvillohen nga muskulatura e lmuar e venave, sidomos n venat e gjymtyrve. Dhimbja shtohet nga t ftohtt. Nganjher, pothuaj gjithmon n femra, leiomyomat zhvillohen n venn kava; supozohet q fajin pr kt e kan estrogjent.
E. Tumori glomus sht nj tjetr tumor i dhimbshm q zhvillohet nn lkur. Ky tumor ngjan me qelizat kontraktile t shunteve arteriovenoza t lkurs; rrall rritet m shum se 3-4 mm, dhe gjendet n duar dhe n kmb, shpesh posht thonjve. Me gjith madhsin e vogl, dhimbja e shkaktuar sht e madhe. Sinonim: glandula glomiformis.
F. Lymphangioma sht e rrall. Shumica e limfangiomave rriten n qaf; n kt pozicion (n qaf) limfangioma njihet edhe me emrin higrom cistike. Nuk paraqet rrezik pr jetn, por krijon shmtim. Sindroma Turner (45 XO) shoqrohet me limfangioma n qaf; kto hemangioma rriten gjat jets intrauterine dhe m pas sklerotizohen dhe shkaktojn pamjen karakteristike t qafs n sindromin Turner.
Tumoret malinje t enve t gjakut
A. Hemangiopericytoma sht tumor me qeliza boshtore (qeliza t zgjatura) q jan t vendosura rreth e rrotull enve t gjakut; zakonisht zhvillohen n retroperitoneumin e t rinjve. Hemangiopericitomat infiltrojn lokalisht relativisht ngadal.
B. Lymphangiosarcoma mund t ndodh si pasoj e limfedems, qoft e trashguar (smundja Milroy), qoft e patrashguar (p.sh., pas heqjes t nyjeve limfatike aksillare gjat kirurgjis t kancerit t gjirit - lezioni Stewart Trewes).
C. Leiomyosarcoma ndodh rrall, n venn kava, dhe pothuaj gjithmon tek femrat. Estrogjent mund t jen t lidhur me zanafilln e ktij tumori.
Zemra
Tumoret primare.
Miksoma atriale Mezotelioma Rhabdomyoma Fibrosarcoma
Metastazat
Nga bronket, gjiri, ose limfoma
Ent e gjakut
Tumoret beninje.
Keqformimet arteriovenoze Leiomyoma Hemangiomat, kapilare ose kavernoze Glandula glomiformis Lymphangioma, higroma cistike
Tumoret malinje.
Hemangioendothelioma Hemangiosarcoma Lymphangiosarcoma Leiomyosarcoma Sarcoma e Kaposi-t
D. Sarkoma e Kaposi-t sht proliferim i qelizave vaskulare dhe boshtore. Prek 3 popullata t ndryshme: meshkuj t plakur ifut, meshkuj afrikan, dhe njerz me mangsi imune (shih tabeln 2). Sarkoma Kaposi paraqitet klinikisht n 3 forma: (1) forma nodulare, (2) forma lokalisht agresive, dhe (3) forma me shtrirje t prgjithshme. Smundja u prshkrua pr her t par tek ca pacient ifut; kta ishin meshkuj t vjetr t prekur nga forma nodulare. Afrikant po ashtu preken nga forma nodulare n 70% t rasteve, por n 20% t rasteve tumori sht infiltrues lokalisht dhe agresiv. Tek njerzit me mangsi imune smundja sht e tipit me shtrirje t prgjithshme, dhe mund t jet fatale, sidomos po u prekn mushkrit.
Sarkoma Kaposi mund t jet smundje neoplastike ose reaktive; nuk sht e qart as qeliza e origjins. Histologjikisht shihen qeliza boshtore dhe hapsira kapilare; prania e hapsirave kapilare i jep sarkoms ngjyrn karakteristike (si lejla tek pacientt e bardh). Sarkoma Kaposi sht rezultat i infektimit me HHV 8 (herpes virusi human 8). Ky virus ka gjene q kodojn pr IL 6, proteinn inflamatore t makrofagve 1 dhe 2, dhe bcl 2.
Epidemiologjia
Tipi endemik.
Zakonisht me form nodulare Prek ifutt pleq me prejardhje nga Europa juglindore Prek afrikant q jetojn n tropikt
Tipi epidemik
Forma e gjeneralizuar ndodh shpesh Prek ata q kan mungesa imune: SIDA, transplantet
Paraqitja klinike
Forma nodulare.
Nodula progresive n nnlkurn e gjymtyrve
Forma lokalisht agresive.
Tumor infiltrativ sarkomatoz
Forma e prgjithsuar.
Prekje e lkurs, e organeve, e gojs, e traktit gastrointestinal, bronkeve; mund t jet vdekjeprurse
B. Hemangioma kapilare sht 3 llojesh. Flame naevus, nishani i flakruar, njihet n letrsin mjeksore angleze edhe si 'port wine stain' (n shqip kjo prkthehet 'njolla si e vers porto'; anglezt kan preferuar gjithmon kt ver portugeze pr shkak t luftrave me Spanjn dhe me Francn). Nishani lyleshtrydhe (strawberry naevus) i bn vaki bebeve n fytyr; zakonisht tromboza brenda hemangioms tyre i kuron kto nishane-luleshtrydhe. Nishanet-luleshtrydhe njihen edhe thjesht si 'hemangioma kapilare'.
Nishanet-qershi i bjn vaki t moshuarve. Kan diametr rreth 1-2 mm dhe jan shenj e pleqris; prandaj njihen edhe si 'hemangioma senile'. Hemangiomat kavernoze formohen nga hapsira m t mdha t mbushura me gjak. Bjn vaki n mli, dhe mund t arrijn madhsi prej disa centimetrash.
Disa sindroma t trashgueshme paraqiten klinikisht me hemangioma. Smundja Osler-Weber-Rendu prek lkurn dhe zorrn. Sindroma Sturge-Weber prek fytyrn (nishan i flakruar), trurin, dhe pleksin koroid. Smundja von Hippel Lindau po ashtu paraqitet me hematoma intrakraniale. Kto sindroma jan rezultat i mutacioneve t receptorve t faktorve t rritjes, dhe mund t shoqrohen me neoplazma gjkundi tjetr; p.sh., smundja von Hippel Lindau shoqrohet me kancer t veshkave.
C. Granuloma piogjene sht rritje e tepruar e kapilarve si prgjigje ndaj ndonj traume t vogl. sht e shpesht n gishta dhe n gingiva, sidomos gjat shtatzanis.
D. Leiomyoma. Shumica e leiomyomave rriten n muskujt e lmuar t mitrs ose t zorrs. Nganjher rrall tumore t vetmuara t dhimbshme zhvillohen nga muskulatura e lmuar e venave, sidomos n venat e gjymtyrve. Dhimbja shtohet nga t ftohtt. Nganjher, pothuaj gjithmon n femra, leiomyomat zhvillohen n venn kava; supozohet q fajin pr kt e kan estrogjent.
E. Tumori glomus sht nj tjetr tumor i dhimbshm q zhvillohet nn lkur. Ky tumor ngjan me qelizat kontraktile t shunteve arteriovenoza t lkurs; rrall rritet m shum se 3-4 mm, dhe gjendet n duar dhe n kmb, shpesh posht thonjve. Me gjith madhsin e vogl, dhimbja e shkaktuar sht e madhe. Sinonim: glandula glomiformis.
F. Lymphangioma sht e rrall. Shumica e limfangiomave rriten n qaf; n kt pozicion (n qaf) limfangioma njihet edhe me emrin higrom cistike. Nuk paraqet rrezik pr jetn, por krijon shmtim. Sindroma Turner (45 XO) shoqrohet me limfangioma n qaf; kto hemangioma rriten gjat jets intrauterine dhe m pas sklerotizohen dhe shkaktojn pamjen karakteristike t qafs n sindromin Turner.
Tumoret malinje t enve t gjakut
A. Hemangiopericytoma sht tumor me qeliza boshtore (qeliza t zgjatura) q jan t vendosura rreth e rrotull enve t gjakut; zakonisht zhvillohen n retroperitoneumin e t rinjve. Hemangiopericitomat infiltrojn lokalisht relativisht ngadal.
B. Lymphangiosarcoma mund t ndodh si pasoj e limfedems, qoft e trashguar (smundja Milroy), qoft e patrashguar (p.sh., pas heqjes t nyjeve limfatike aksillare gjat kirurgjis t kancerit t gjirit - lezioni Stewart Trewes).
C. Leiomyosarcoma ndodh rrall, n venn kava, dhe pothuaj gjithmon tek femrat. Estrogjent mund t jen t lidhur me zanafilln e ktij tumori.
Zemra
Tumoret primare.
Miksoma atriale Mezotelioma Rhabdomyoma Fibrosarcoma
Metastazat
Nga bronket, gjiri, ose limfoma
Ent e gjakut
Tumoret beninje.
Keqformimet arteriovenoze Leiomyoma Hemangiomat, kapilare ose kavernoze Glandula glomiformis Lymphangioma, higroma cistike
Tumoret malinje.
Hemangioendothelioma Hemangiosarcoma Lymphangiosarcoma Leiomyosarcoma Sarcoma e Kaposi-t
D. Sarkoma e Kaposi-t sht proliferim i qelizave vaskulare dhe boshtore. Prek 3 popullata t ndryshme: meshkuj t plakur ifut, meshkuj afrikan, dhe njerz me mangsi imune (shih tabeln 2). Sarkoma Kaposi paraqitet klinikisht n 3 forma: (1) forma nodulare, (2) forma lokalisht agresive, dhe (3) forma me shtrirje t prgjithshme. Smundja u prshkrua pr her t par tek ca pacient ifut; kta ishin meshkuj t vjetr t prekur nga forma nodulare. Afrikant po ashtu preken nga forma nodulare n 70% t rasteve, por n 20% t rasteve tumori sht infiltrues lokalisht dhe agresiv. Tek njerzit me mangsi imune smundja sht e tipit me shtrirje t prgjithshme, dhe mund t jet fatale, sidomos po u prekn mushkrit.
Sarkoma Kaposi mund t jet smundje neoplastike ose reaktive; nuk sht e qart as qeliza e origjins. Histologjikisht shihen qeliza boshtore dhe hapsira kapilare; prania e hapsirave kapilare i jep sarkoms ngjyrn karakteristike (si lejla tek pacientt e bardh). Sarkoma Kaposi sht rezultat i infektimit me HHV 8 (herpes virusi human 8). Ky virus ka gjene q kodojn pr IL 6, proteinn inflamatore t makrofagve 1 dhe 2, dhe bcl 2.
Epidemiologjia
Tipi endemik.
Zakonisht me form nodulare Prek ifutt pleq me prejardhje nga Europa juglindore Prek afrikant q jetojn n tropikt
Tipi epidemik
Forma e gjeneralizuar ndodh shpesh Prek ata q kan mungesa imune: SIDA, transplantet
Paraqitja klinike
Forma nodulare.
Nodula progresive n nnlkurn e gjymtyrve
Forma lokalisht agresive.
Tumor infiltrativ sarkomatoz
Forma e prgjithsuar.
Prekje e lkurs, e organeve, e gojs, e traktit gastrointestinal, bronkeve; mund t jet vdekjeprurse