Zgjedhjet në Izrael, analiza: Netanyahu dhe Eisenkot përballë dilemës së koalicioneve, a do të shkelin premtimet për të formuar qeverinë e re?

Kryeministri Benjamin Netanyahu dhe rivali i tij, Gadi Eisenkot, mund të detyrohen të tërhiqen nga premtimet e bëra elektoratit, nëse duan të formojnë dhe të drejtojnë qeverinë e ardhshme të Izraelit. E njëjta dilemë mund të përfshijë edhe aleatët e tyre të mundshëm politikë.

Partia Likud e Netanyahut dhe partia Yashar e Eisenkotit morën më shumë vota se secila prej nëntë partive të tjera që kaluan pragun elektoral për të hyrë në Knesset, parlamentin izraelit. Megjithatë, Netanyahu dhe blloku i partive që ndajnë të njëjtin orientim ideologjik me të siguruan vetëm 53 nga 61 mandatet e nevojshme për të krijuar shumicën qeverisëse në parlamentin me 120 vende. Ndërsa blloku i Eisenkotit fitoi 48 mandate.

Për Eisenkotin, tre çështje të debatueshme pritet të dominojnë negociatat dhe t’i vendosin disa politikanë përballë mundësisë së shkeljes së premtimeve elektorale, bashkëpunimi me partitë arabe, vendosja e shërbimit të detyrueshëm ushtarak për burrat ultraortodoksë dhe mundësia e krijimit të një qeverie të unitetit kombëtar me Netanyahun.

Blloku i Eisenkotit përfshin katër parti të drejtuara nga hebrenj, Yashar, partia e tij; B’Yachad, e drejtuar nga ish-kryeministrat Naftali Bennett dhe Yair Lapid; Yisrael Beytenu, e drejtuar nga Avigdor Liberman; dhe Demokratët, të drejtuar nga Yair Golan.

Eisenkot mund të bëhej kryeministër me një koalicion prej 67 mandatesh, nëse do të siguronte mbështetjen e partive kryesisht arabe Ra’am, me tetë mandate, dhe Listës së Përbashkët, me 11 mandate. Megjithatë, kjo alternativë është larg të qenit e thjeshtë.

Tri nga katër partitë e bllokut të tij, Yashar, B’Yachad dhe Yisrael Beytenu, janë zotuar se nuk do të formojnë qeveri me partitë arabe. Për më tepër, mbështetja e këtyre partive do të përballej me një pengesë shtesë sa i përket legjitimitetit politik, duke pasur parasysh avantazhin e Netanyahut mes votuesve hebrenj.

Gjatë fushatës, Eisenkot përcaktoi katër kushte për pjesëmarrjen në qeveri. Ndër to përfshiheshin angazhimi për Izraelin si shtet hebre dhe demokratik, respektimi i vlerave të Deklaratës së Pavarësisë, shërbimi i detyrueshëm ushtarak ose kombëtar, si dhe njohja e Hamasit si organizatë terroriste.

Në një intervistë për Channel 12, në fund të shtatorit, Eisenkot, ish-shef i Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Mbrojtjes së Izraelit (IDF), deklaroi se partitë arabe nuk i përmbushnin kushtet e tij dhe, për këtë arsye, nuk do të ishin pjesë e qeverisë.

Edhe natën e zgjedhjeve dhe në deklaratat e mëvonshme, ai ka vijuar të flasë për krijimin e një koalicioni me partitë hebreje sioniste.

Naftali Bennett, ish-kryeministri që në vitin 2021 u mbështet nga Ra’am për të formuar një koalicion së bashku me Yair Lapidin, ka përjashtuar gjithashtu mundësinë e pjesëmarrjes në një qeveri me partitë arabe.

Edhe Avigdor Liberman, partia e të cilit fitoi shtatë mandate, deklaroi se do të formonte një koalicion të përbërë vetëm nga partitë sioniste.

I vetmi që foli përpara zgjedhjeve në favor të bashkëpunimit me partitë arabe ishte Yair Golan, kreu i Demokratëve, partisë së majtë të bllokut. Pas zgjedhjeve, ai u ka bërë thirrje edhe tri partive të tjera të bllokut që të pranojnë këtë mundësi.

Një mënyrë për të anashkaluar këtë pengesë do të ishte krijimi nga Eisenkot i një qeverie të pakicës, e cila do të varej nga votat e Ra’am dhe Listës së Përbashkët, pa i përfshirë ato në koalicion. Një variant më i qëndrueshëm do të ishte një qeveri ku Ra’am të ishte pjesë e koalicionit, ndërsa Lista e Përbashkët ta mbështeste nga jashtë qeverisë.

Megjithatë, edhe kjo alternativë pritet të përballet me kundërshtime të konsiderueshme politike dhe publike.

Pas zgjedhjeve, Lista e Përbashkët deklaroi zyrtarisht se ishte e gatshme të angazhohej në “bashkëpunim politik për të rrëzuar qeverinë e Netanyahut”, por nuk sqaroi publikisht nëse do të mbështeste një qeveri të drejtuar nga Gadi Eisenkot dhe cilat do të ishin kushtet për një mbështetje të tillë.

Ndërkohë, kreu i Ra’am, Mansour Abbas, deklaroi në një intervistë për Channel 12, në prag të zgjedhjeve: “Do të di si të sjell një qeveri në Knesset”.

Pa mbështetjen e partive arabe, blloku opozitar mund të përpiqet teorikisht të sigurojë 13 mandatet e partive ultraortodokse, Shas dhe Judaizmi i Bashkuar i Torës, për të formuar qeverinë.

Megjithatë, të katër partitë e bllokut të Eisenkotit e kishin bërë përfundimin e përjashtimit të ultraortodoksëve nga shërbimi ushtarak një nga çështjet kryesore të fushatës elektorale.

Nga ana tjetër, partitë ultraortodokse kërkojnë që përjashtimet nga shërbimi ushtarak të vazhdojnë të jenë në fuqi. Për këtë arsye, një bashkëpunim me to do të nënkuptonte shkeljen e një prej premtimeve të qarta të bëra gjatë fushatës.

Meqë mundësia e krijimit të një qeverie pa Netanyahun duket e pasigurt, alternativa tjetër për bllokun opozitar do të ishte bashkimi me të në një qeveri të unitetit kombëtar.

Por edhe ky skenar do të përbënte një shkelje të hapur të premtimeve elektorale.

Parimi i vetëm që bashkon qartësisht këto katër parti është synimi për të larguar Netanyahun nga pushteti. Ai është kryeministri me qëndrimin më të gjatë në detyrë në historinë e Izraelit, ndërsa kundërshtarët e tij e kanë cilësuar si një kërcënim ekzistencial për vendin.

Në një intervistë radiofonike në fund të tetorit, Eisenkot deklaroi: “Angazhohem në mënyrë të prerë se nuk do të ulem në një qeveri të drejtuar nga Netanyahu, as edhe në një marrëveshje rotacioni”, sipas së cilës të dy do të ndanin postin e kryeministrit.

Edhe Bennett, në një intervistë radiofonike, deklaroi: “Nuk do të ulem në një qeveri me të, sepse ai është personi që po shkatërron shtetin e Izraelit”.

Dy javë më parë, Liberman shkroi në rrjetin social X: “Me Netanyahun, edhe sikur bota të përmbyset, nuk do të ulemi me të në asnjë rrethanë”.

Ndërsa Yair Golan u shpreh: “Nuk do të ulemi në një qeveri me Netanyahun dhe partnerët e tij. Pikë”.

Nga ana tjetër, as Netanyahu nuk ka një rrugë të qartë drejt formimit të qeverisë.

Partitë e koalicionit të tij arritën të siguronin 53 mandate, duke tejkaluar pritshmëritë, por shifra mbetet më e ulët se 68 mandatet që koalicioni ka aktualisht. Sigurimi i tetë mandateve shtesë, të nevojshme për të arritur shumicën, duket një objektiv i vështirë.

Gjatë fushatës, Netanyahu e përdori mundësinë e bashkëpunimit të opozitës me partitë arabe si argument kundër rivalëve të tij. Në një fjalim në prag të zgjedhjeve, ai e cilësoi bashkëpunimin me këto parti si “turp”.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se ai do të heqë dorë nga përpjekjet për të formuar një qeveri me njërën prej partive arabe, veçanërisht me Ra’am. Kreu i kësaj partie, Mansour Abbas, deklaroi natën e zgjedhjeve për Channel 12 se po zhvillonte bisedime me politikanë nga të dyja blloqet.

Gjatë zgjedhjeve të vitit 2022, Netanyahu kishte zhvilluar gjithashtu bisedime me Abbasin për formimin e një qeverie.

Megjithatë, edhe nëse Netanyahu do të ndërmerrte hapin e pazakontë të bashkëpunimit me partitë arabe, mundësitë për të siguruar shumicën do të mbeteshin të kufizuara. Partnerët e tij të ekstremit të djathtë, Itamar Ben Gvir dhe Bezalel Smotrich, e bënë të qartë gjatë fushatës se një bashkëpunim i tillë ishte i papranueshëm për ta.

Me të gjitha rrugët e dukshme drejt formimit të qeverisë të bllokuara, krijimi i një koalicioni në Izrael mund të kërkojë shkeljen e premtimeve elektorale në një shkallë të tillë që të tronditë të gjithë sistemin politik.

Alternativa tjetër është zhvillimi i zgjedhjeve të reja, nëse asnjëra palë nuk arrin të formojë qeverinë./Times of Israel