far universitesh na duhen?
N nj nga shkrimet e kaluara kemi trajtuar komentin se; A sht shkenctar cdo profesor ? dhe n lidhje me kt n fund t komentit nnvizuam se prgjigja e ksaj pyetje mund t plotsohet duke i dhn prgjigje pyetjes tjetr se; Csht universiteti, si duhet t jet ai dhe ku ndodhemi ne?
Pa e zgjatur t hyjm me nj her n tem.
C far universiteti duam ne? Nj universitet nn drejtimin e shtetit ? Apo nj universitet autonom, t pa varur nga shteti? Dhe me nj her n vazhdim t ksaj pyetjeje vazhdojm: nqoftse shteti jep 95 % t buxhetit t universitetit, nqoftse universiteteve me status fondacioni, shteti ju siguron truallin e ndrtimit dhe mbshtetjen financiare dhe nse nuk ndrhyn, apo n qoft se shteti u jep vetm licensn universiteteve private dhe nuk i kontrollon, athere cfar do t ndodh?
Pra cili shtet, cili institucion, apo cili njeri dshiron t mbaj n kurrizin e tij daullen dhe n dorn e tjetrit t jet shkopi? T flasim edhe pak pr kt.Problemi m i madh i universiteteve shqiptare, publike dhe jo publike, sido q t jen, sht mungesa e prodhimit. Shumica e petadogve e shikojn vehten jo si n nj qndr shkencore, por si n shkolla q prgatisin profesionist.
Sa shkenca prodhojn? Sa prqind e ksaj shkence q prodhojn kthehet n teknologji? Shuma e projekteve q prmbajn kto tema t universiteteve sa jan?.Shkenca ,bhet pr shkenc, apo pr karrier akademike? Sa sht pjesmarrja n shkencn universale dhe sa n shkencat e vndit e universiteteve tona? Sa prqind e shkencs q sht prodhuar i sht referuar prfundimeve shkencore bashkkohore? Universitetet prse duhet t jen autonome? Sa duhet t jet grupi imunitetit t tyre? Sa toleranc u duhet treguar pikpamjeve t kundrta? Duhet tu jepet autonomis dhe liris, mendimeve dhe studimeve apo dembelizmit,kuadrove apo qndrimeve jasht shkencore ? Petagogve duhet tu sigurohet garancia e kuadrit deri n vdekje,apo t mbahen me kontrata vjetore? Duhet tu jepet rrog e njejt, apo sipas projektit q ka prodhuar ose sjellur, duhet t bhet edhe trajtimi?.Dhe m e rndsishmja, si duhet t drejtohen universitetet?
Me emrimet q bn qeveria, apo me prcaktimet q bn Kshilli i Arsimit t Lart? Prshmbll, a mund t ndahen nga njra tjetra drejtimi akademik dhe drejtimi administrativ? Kshtu, prshmbll, prpara cdo gjje pr kryetarin e Kshillit t Lart t Arsimit dhe antarve t ktij Kshilli, rektorit, dekanit, shefit t katedrs, a duhet t vendosen kritere baz, si pasqyrim real i nevelit shkencor, prvojs s drejtimit dhe vizionit?.
Universiteti sht nj investim politik, apo sht nj kala e shkencs universale? Petagogt duhet t jen t diplomuarit e sistemit te vjetr universitar,apo t rinj me akreditim nderkombtar gjat procesit t Bolonjs ?.Prse ne nuk mund t nxirrnim nj Arkimet, Koernik, Aishtajn, Marie Curie, Galile? Prse nuk mundm t merrnim nj cmim nobel n fushn e shkencs? Prse ne nuk mundm t krijonim nj mnyr jetese pr shkencn dhe njeriun shkenctar? Prse ne nuk mundm ti kthenim universitetet tona qndra t vrteta shkencore? Natyrisht q n kt tem ka shum gjra pr t thn. Jo pr demogogji,por n faqet e gazets duhet t hapet nje diskutim me nivel pr kt tem.Mbas punonjsve shkenor, te flitet pr nivelin e universiteteve,pastaj pr Qndrat e Kerkimeve Shkencorel,teknollogjin dhe motivacionin.
N t kundrt nuk ka asnj rndsi se kush erdhi dhe kush iku n drejtim t Kshillit t Lart t Arsimit,t universiteteve, t fakulteteve dhe t institucioneve t tjera shkencore. E rndsishme sht , si erdhn,jo kush ishin, por c far bn.
Pyetjet "Kush quhet shkenctar dhe "Si duhet t jet nj universitet ,tema t cilat koht e fundit po diskutohen n shum vnde n zhvillim prbn nj problem t rndsishm n vndin ton. Ne disa vnde jan hapur qndra t vecanta dhe cdo dit shkmben me qindra Email-e. Dhe pothuajse t gjith kan mendime shum t rndsishme n lidhje me kt diskutim. E prgjithshmja rekomandon se:
Universitetet duhet t jen t pa mvarura nga pikpamja financiare dhe administrative.
Rektort duhet t zgjidhen n dy vjet nga nj prfaqsi e njohur,ku ndodhet edhe prfaqsuesi i studentve,
Rektort duhet t prgjigjen vetm pr koordinimin administrativ.
Rektoret nuk duhet t ken asnj lidhje me profesort dhe asistentt.
Edhe grupet zgjedhse duhet t realizohen me zgjedhje t pavarura nga rektori.
Kandidatt pr rektor duhet t ndajn me profesort dhe studentt mbas universitar q ndodhen n shkoll, projektetet e tyre q pasqyrojn se cfar do t prfitoj universiteti brnda 2 vjetve nn drejtimin e tij .
Puna e par q rektori duhet t zgjidh sht argumentimi i sigurimit t t ardhurave t universitetit ,qoft me parat e projeketeve ,qoft me mbshtetjen e bizneseve.
N cdo periudh , komisioni krijuar pr programin,komisioni i kriujar per katedrn dhe komisionet e krijuar pr shkollat q prfshijn programet dhe katedrat duhet t jen autoritete ne cdo tem.
Duhet t jen kriteret m te mira t cdo programi dhe t cdo katedre dhe duke marre raport vjetor nga cdo profesor e n mbshtetje te vlersimeve t ktij raporti , komisioni zgjedjeve te katedrs duhet t vendos n vazhdimin apo ndrprerjen e kantrats s m parshme.
Deri n marrjen e grads s doktorrit, kontratat duhet t bhen vjetore.
Krkimet shkencore duhet t bhen nprmjet dekanatit, ndrsa kriminaliteti ligjor duhet t bhn nprmjt prokurorve.
Pr seicilin petagog mbahen rregjistrimet akademike dhe kur ata drejtohen per tu punsuar sht e nevojshme t studjohen kto rregjistrime.
N fund t cdo periudhe msimore petagogt duhet t vlersohen me pik nga pikpamjet e teknikes s arsimit,sjelljes dhe kapacitetit nprmjet studentve q kan marr leksione.Atyre q marrin m pak pik se niveli prcaktuar, nuk duhet tu zgjatet m tej kontrata.
Universiteteve duhet tu jepen parat n masn e prcaktuar nga buxheti sipas sukseseve akademike dhe numrit te studenteve ,por se si do t prdoren kto para duhet t merret vendimi nga rektori ,mbas miratimit t komisionit t zgjedhur t universitetit.
Pranimi studentve pr mastr dhe doktoratur duhet t bhet vetm me miratimin e profesorave q japin programet.
Pr asistentt q merren nga dekanati duhet tu prcaktohen sipas buxhetit rrogat e 10 muajve dhe t bhet kontrat e prkohshme.
Rrogat e profesorve duhet t prcaktohen nga universiteti dhe duhet ti jepet fund pagesave t larta t msimeve shtes.
Universitetet duhet t klasifikohen kerkimesh,arsimi apo ka prparsi hem n arsim, hem n krkime.
N universitetet me prparsi krkimet shkencore profesort nuk duhet t hyjn n msim tjetr, prvec nj msimi t arsimit t lart ose mbas universitare
N kshillat e ndryshme administrative profoserort duhet t marrin detyra vullnetare
Universitetet duhet t rrzojn muret q i rrethojn ,t pasurohn biblotekat dhe t jen t hapura pr kdo.
Nuk duhet
n asnj mnyr dallime ndaj askujt pr mendime,gjini,fe,gjuh,ngjyr ose kultur dhe kjo duhet t mbahet nn garancit kushtetuese. Pra, profesort duhet t kn mundsi q ti shprehin pikpamjet e tryre sic i gjykojn.
Shkollat duhet t ken sistemin e tyre t siguris,n shkoll ,nse nuk sht e nevojshme ,nuk duhet t hyjn n asnj mnyr polica dhe ushtart .Shkurtimorja e shkurtimores :Ka nene q duhen diskutuar,por ka edhe propozime q duhet t mrren n konsiderat.
Pra, sic shikohet, vndet n zhvillim jan n krkim dh n sqarimin e universiteteve q u prshtaten m shum.Edhe tek ne ka patur shum diskutime n hartimin dhe mirataimin e Ligjit t Arsimit t Larte vitin e kaluar.
Kshilli I Ministrave ka licensuar nj numur t madh universitesh jo publike, private. Universitetet publike kan shum vshtirsi pr t kaprcyer bagazhet e vjetra. Shum universitete jo publike jan kthyer qndra biznesi t diplomave dhe marrjen e studenteve pa asnj testim,Prvec Universitetit EPOKA dhe Universitetit te NEW YORK-t q t gjitha programet i zhvillojn n gjuhn Angleze dhe Universitetit Zonja e Keshillit t Mir ne gjuhn Italiane, t gjithe t tjert mesimin e zhvillojn n gjuhn Shqipe.
N universitetet jo publike rrall mund t gjesh ndonj asistent pedagog q ka mbaruar koht e fundit studimet jasht shtetit. Rektort e universiteteve jo publike akoma nuk kane filluar t miratohen nga Ministri i Arsimit dhe Shkencs, ku ata t Universiteteve Publike dekretohen nga Presidenti i Republiks.
Pra n Shqipri akoma arsimin e lart jo public nuk e shikojn ,nuk e trajtojn dhe nuk e kontrollojn si pjes e arsimit kombtar.Ai ka ardhur koha t trajtohet dhe t kontrollohet njsoj si arsimi i lart publik,mbasi n kto institucione prgatiten brezat e rinj q do t punsohen n t gjitha nivelet e administrats s vndit.Pra, n arsimin e lart nuk mund t ket dy standarte:nj pr publikun dhe nj pr jo publikun,kur n fakt duhet t ken dhe t zbatojn vetm nj standart.
*Drejtor i Institutit t Politikave te Siguris Kombtare
Pa e zgjatur t hyjm me nj her n tem.
C far universiteti duam ne? Nj universitet nn drejtimin e shtetit ? Apo nj universitet autonom, t pa varur nga shteti? Dhe me nj her n vazhdim t ksaj pyetjeje vazhdojm: nqoftse shteti jep 95 % t buxhetit t universitetit, nqoftse universiteteve me status fondacioni, shteti ju siguron truallin e ndrtimit dhe mbshtetjen financiare dhe nse nuk ndrhyn, apo n qoft se shteti u jep vetm licensn universiteteve private dhe nuk i kontrollon, athere cfar do t ndodh?
Pra cili shtet, cili institucion, apo cili njeri dshiron t mbaj n kurrizin e tij daullen dhe n dorn e tjetrit t jet shkopi? T flasim edhe pak pr kt.Problemi m i madh i universiteteve shqiptare, publike dhe jo publike, sido q t jen, sht mungesa e prodhimit. Shumica e petadogve e shikojn vehten jo si n nj qndr shkencore, por si n shkolla q prgatisin profesionist.
Sa shkenca prodhojn? Sa prqind e ksaj shkence q prodhojn kthehet n teknologji? Shuma e projekteve q prmbajn kto tema t universiteteve sa jan?.Shkenca ,bhet pr shkenc, apo pr karrier akademike? Sa sht pjesmarrja n shkencn universale dhe sa n shkencat e vndit e universiteteve tona? Sa prqind e shkencs q sht prodhuar i sht referuar prfundimeve shkencore bashkkohore? Universitetet prse duhet t jen autonome? Sa duhet t jet grupi imunitetit t tyre? Sa toleranc u duhet treguar pikpamjeve t kundrta? Duhet tu jepet autonomis dhe liris, mendimeve dhe studimeve apo dembelizmit,kuadrove apo qndrimeve jasht shkencore ? Petagogve duhet tu sigurohet garancia e kuadrit deri n vdekje,apo t mbahen me kontrata vjetore? Duhet tu jepet rrog e njejt, apo sipas projektit q ka prodhuar ose sjellur, duhet t bhet edhe trajtimi?.Dhe m e rndsishmja, si duhet t drejtohen universitetet?
Me emrimet q bn qeveria, apo me prcaktimet q bn Kshilli i Arsimit t Lart? Prshmbll, a mund t ndahen nga njra tjetra drejtimi akademik dhe drejtimi administrativ? Kshtu, prshmbll, prpara cdo gjje pr kryetarin e Kshillit t Lart t Arsimit dhe antarve t ktij Kshilli, rektorit, dekanit, shefit t katedrs, a duhet t vendosen kritere baz, si pasqyrim real i nevelit shkencor, prvojs s drejtimit dhe vizionit?.
Universiteti sht nj investim politik, apo sht nj kala e shkencs universale? Petagogt duhet t jen t diplomuarit e sistemit te vjetr universitar,apo t rinj me akreditim nderkombtar gjat procesit t Bolonjs ?.Prse ne nuk mund t nxirrnim nj Arkimet, Koernik, Aishtajn, Marie Curie, Galile? Prse nuk mundm t merrnim nj cmim nobel n fushn e shkencs? Prse ne nuk mundm t krijonim nj mnyr jetese pr shkencn dhe njeriun shkenctar? Prse ne nuk mundm ti kthenim universitetet tona qndra t vrteta shkencore? Natyrisht q n kt tem ka shum gjra pr t thn. Jo pr demogogji,por n faqet e gazets duhet t hapet nje diskutim me nivel pr kt tem.Mbas punonjsve shkenor, te flitet pr nivelin e universiteteve,pastaj pr Qndrat e Kerkimeve Shkencorel,teknollogjin dhe motivacionin.
N t kundrt nuk ka asnj rndsi se kush erdhi dhe kush iku n drejtim t Kshillit t Lart t Arsimit,t universiteteve, t fakulteteve dhe t institucioneve t tjera shkencore. E rndsishme sht , si erdhn,jo kush ishin, por c far bn.
Pyetjet "Kush quhet shkenctar dhe "Si duhet t jet nj universitet ,tema t cilat koht e fundit po diskutohen n shum vnde n zhvillim prbn nj problem t rndsishm n vndin ton. Ne disa vnde jan hapur qndra t vecanta dhe cdo dit shkmben me qindra Email-e. Dhe pothuajse t gjith kan mendime shum t rndsishme n lidhje me kt diskutim. E prgjithshmja rekomandon se:
Universitetet duhet t jen t pa mvarura nga pikpamja financiare dhe administrative.
Rektort duhet t zgjidhen n dy vjet nga nj prfaqsi e njohur,ku ndodhet edhe prfaqsuesi i studentve,
Rektort duhet t prgjigjen vetm pr koordinimin administrativ.
Rektoret nuk duhet t ken asnj lidhje me profesort dhe asistentt.
Edhe grupet zgjedhse duhet t realizohen me zgjedhje t pavarura nga rektori.
Kandidatt pr rektor duhet t ndajn me profesort dhe studentt mbas universitar q ndodhen n shkoll, projektetet e tyre q pasqyrojn se cfar do t prfitoj universiteti brnda 2 vjetve nn drejtimin e tij .
Puna e par q rektori duhet t zgjidh sht argumentimi i sigurimit t t ardhurave t universitetit ,qoft me parat e projeketeve ,qoft me mbshtetjen e bizneseve.
N cdo periudh , komisioni krijuar pr programin,komisioni i kriujar per katedrn dhe komisionet e krijuar pr shkollat q prfshijn programet dhe katedrat duhet t jen autoritete ne cdo tem.
Duhet t jen kriteret m te mira t cdo programi dhe t cdo katedre dhe duke marre raport vjetor nga cdo profesor e n mbshtetje te vlersimeve t ktij raporti , komisioni zgjedjeve te katedrs duhet t vendos n vazhdimin apo ndrprerjen e kantrats s m parshme.
Deri n marrjen e grads s doktorrit, kontratat duhet t bhen vjetore.
Krkimet shkencore duhet t bhen nprmjet dekanatit, ndrsa kriminaliteti ligjor duhet t bhn nprmjt prokurorve.
Pr seicilin petagog mbahen rregjistrimet akademike dhe kur ata drejtohen per tu punsuar sht e nevojshme t studjohen kto rregjistrime.
N fund t cdo periudhe msimore petagogt duhet t vlersohen me pik nga pikpamjet e teknikes s arsimit,sjelljes dhe kapacitetit nprmjet studentve q kan marr leksione.Atyre q marrin m pak pik se niveli prcaktuar, nuk duhet tu zgjatet m tej kontrata.
Universiteteve duhet tu jepen parat n masn e prcaktuar nga buxheti sipas sukseseve akademike dhe numrit te studenteve ,por se si do t prdoren kto para duhet t merret vendimi nga rektori ,mbas miratimit t komisionit t zgjedhur t universitetit.
Pranimi studentve pr mastr dhe doktoratur duhet t bhet vetm me miratimin e profesorave q japin programet.
Pr asistentt q merren nga dekanati duhet tu prcaktohen sipas buxhetit rrogat e 10 muajve dhe t bhet kontrat e prkohshme.
Rrogat e profesorve duhet t prcaktohen nga universiteti dhe duhet ti jepet fund pagesave t larta t msimeve shtes.
Universitetet duhet t klasifikohen kerkimesh,arsimi apo ka prparsi hem n arsim, hem n krkime.
N universitetet me prparsi krkimet shkencore profesort nuk duhet t hyjn n msim tjetr, prvec nj msimi t arsimit t lart ose mbas universitare
N kshillat e ndryshme administrative profoserort duhet t marrin detyra vullnetare
Universitetet duhet t rrzojn muret q i rrethojn ,t pasurohn biblotekat dhe t jen t hapura pr kdo.
Nuk duhet
n asnj mnyr dallime ndaj askujt pr mendime,gjini,fe,gjuh,ngjyr ose kultur dhe kjo duhet t mbahet nn garancit kushtetuese. Pra, profesort duhet t kn mundsi q ti shprehin pikpamjet e tryre sic i gjykojn.
Shkollat duhet t ken sistemin e tyre t siguris,n shkoll ,nse nuk sht e nevojshme ,nuk duhet t hyjn n asnj mnyr polica dhe ushtart .Shkurtimorja e shkurtimores :Ka nene q duhen diskutuar,por ka edhe propozime q duhet t mrren n konsiderat.
Pra, sic shikohet, vndet n zhvillim jan n krkim dh n sqarimin e universiteteve q u prshtaten m shum.Edhe tek ne ka patur shum diskutime n hartimin dhe mirataimin e Ligjit t Arsimit t Larte vitin e kaluar.
Kshilli I Ministrave ka licensuar nj numur t madh universitesh jo publike, private. Universitetet publike kan shum vshtirsi pr t kaprcyer bagazhet e vjetra. Shum universitete jo publike jan kthyer qndra biznesi t diplomave dhe marrjen e studenteve pa asnj testim,Prvec Universitetit EPOKA dhe Universitetit te NEW YORK-t q t gjitha programet i zhvillojn n gjuhn Angleze dhe Universitetit Zonja e Keshillit t Mir ne gjuhn Italiane, t gjithe t tjert mesimin e zhvillojn n gjuhn Shqipe.
N universitetet jo publike rrall mund t gjesh ndonj asistent pedagog q ka mbaruar koht e fundit studimet jasht shtetit. Rektort e universiteteve jo publike akoma nuk kane filluar t miratohen nga Ministri i Arsimit dhe Shkencs, ku ata t Universiteteve Publike dekretohen nga Presidenti i Republiks.
Pra n Shqipri akoma arsimin e lart jo public nuk e shikojn ,nuk e trajtojn dhe nuk e kontrollojn si pjes e arsimit kombtar.Ai ka ardhur koha t trajtohet dhe t kontrollohet njsoj si arsimi i lart publik,mbasi n kto institucione prgatiten brezat e rinj q do t punsohen n t gjitha nivelet e administrats s vndit.Pra, n arsimin e lart nuk mund t ket dy standarte:nj pr publikun dhe nj pr jo publikun,kur n fakt duhet t ken dhe t zbatojn vetm nj standart.
*Drejtor i Institutit t Politikave te Siguris Kombtare