Shkencetaret ruse bejne shpime ne liqenin gjigand nen akullin antarktik
Pas nje pune qe ka zgjatur disa dekada shkencetaret ruse qe po benin nje shpim prej rreth 4 kilometrash ne shtresen e akullit antarktik konfirmuan se ata me ne fund kishin arritur liqenin Vostok. Liqeni gjigand nen akull nuk ka patur kontakt me driten apo me ajrin per me teper se 15 milione vjet. Ekspertet thone se sasite e vogla te ujit te nxjerra nga liqeni per studim mund ti pergjigjen shume pyetjeve mbi terrenin nen shtresen akullnajore te Antarktikes perfshi faktin nese gjallesat kane gjetur apo jo nje menyre per te mbijetuar ne kete bote te humbur dhe kryesisht te ngrire.
Prova per ekzistencen e nje liqeni te madh nen akullin e Antarktikut kane filluar te gjenden qysh ne vitet 70. Dyshimet filluan per here te pare kur nje grup rusesh bene shpime thelle ne akull per te gjetur mostra me informacione mbi klimen ne te shkuaren. Sipas studiuesit te mikrobiologjise ne Universitetin e Shtetit te Montanes John Priscu i cili ka studiuar prej vitesh Antarktikun interesimi i ruseve filloi prej informacioneve te zbuluara ne brendesine e akullit.
Nderkohe qe ata po benin shpime gjithmone e me thelle ata gjeten nje lloj akulli me perberje te cuditshme i cili nuk kishte shtresa. Nuk kishte shtresa te formuara nga ndryshimet e klimes ne fundin e tij. Prandaj ata ndalen punen per te zbuluar se cfare ishte ajo qe kishin gjetur.
Ajo qe ata kishin gjetur ishte akulli prane siperfaqes se liqenit Vostok. Deri ne vitin 1966 shkencetaret kishin mbledhur te dhena te mjaftueshme mbi perberjen e shtreses se akullit dhe terrenit poshte tij per te botuar nje artikull ne revisten Natyra i cili pershkruante liqenin e fshehur Vostok.
Rusia krijoi menjehere nje projekt per te kryer shpime pergjate 4 kilometrave te trashesise se akullit ne menyre qe te arrinin liqenin. Ato shpime dhe studime vazhduan te kryeshin per cdo vit qysh atehere. Zoti John Priscu studioi nje pjese te atij akulli 400 mije vjecar per te cilin ai thote se permban shume mikro-organizma te pershtatura ndaj te ftohtit te ngjashme me ato qe gjenden prane ererave ne fundin e oqeanit.
Te tjera prej tyre bazuar ne te dhenat gjenetike qe kemi bejne te mendosh se e marrin energjine e tyre prej mineraleve te ujit. Keto gjallesa jane ne gjendje te depertojne brenda shkembinjve per te siguruar mineralet dhe duket se ato prodhojne karbon te ri per te ushqyer gjallesat qe pakesojne karbonin.
Pergatitjet per te filluar shpimet ne liqenin Vostok pa e ndotur ate ishin mjaft te veshtira. Zoti Priscu thote se shkencetaret ruse jane kane qene shume te kujdesshem qe te shmangnin hyrjen e bakterieve te siperfaqes se tokes ne ujerat e pastra te liqenit.
Ata nuk do te prekin me sonda apo pajisje te tjera perberjen liqenit. Ata do te nxjerrin ujin duke ushtruar trysni prej te cares ne siperfaqen e liqenit. Ne kete menyre shkencetaret ruse nuk do te lejojne qe bakteriet e siperfaqes se tokes te hyjne ne ujin e liqenit dhe e vetmja gje qe ata do te mbledhin kur te kryejne shpimet do te jete uji i liqenit.
Plani eshte qe uji te ngjitet ne siperfaqe nepermjet te cares dhe te lihet derisa te ngrije prej dimrit te Antarktikut ne menyre qe shkencetaret te mund ta studiojne me pas. Por ai do te jete uje vetem prej siperfaqes se liqenit. Nderkohe qe shkencetaret ruse do te jene te paret ne kontakt me te skuadra nga Shtetet e Bashkuara dhe Britania e Madhe kane pergatitur qysh tani plane per te bere shpime ne akullin e lashte te Antarktikut. Zoti Priscu mendon se brenda nje dekade nje skuader nderkombetare do te jete ne gjendje te eksploroje zonat e thella te liqenit Vostok.
Une parashikoj gjithashtu se kur ne te fillojme te kuptojme keto sisteme ne do te zbulojme se ato luajne nje rol te rendesishem ne larmishmerine biologjike te planetit tone nje rol ne burimet dhe depozitimin e karbonit i cili eshte i rendesishem per atmosferen.
Studiuesi Priscu mendon se zbulimet e arritura ne Antarktik do te frymezojne nje brez te ri shkencetaresh qe te zgjidhin sekretet e kesaj bote te gjere dhe kryesisht te pastudiuar.
