Plarent Kotherja: Mamaja ime italiane
Ani Jaupaj
Tek flet pėr tė ėmėn, shefit tė sektorit tė gjyqtarėve tė Federatės Shqiptare tė Futbollit, Plarent Kotheres, i shpėtojnė jo rrallė, fare instinktivisht, fjalė italisht. Edhe pse ka vendosur tė jetojė e punojė nė Tiranė, gjuhėn e nėnės, e zotėron njėsoj me atė tė babait. Nėse duket si lojė fjalėsh, nuk ėshtė. Plarenti ėshtė bir i njė martese shqiptaro-italiane. Ka nė fytyrė njė shprehi jo fort tė pėrcaktueshme, rrjedhojė e njė pėrzierje ēoroditėse kombesh. Lindur, nė Sofje, me nėnė italiane e babė shqiptar, trajneri ndėrkombėtar, tregon jetėn e sė ėmės, peripecitė e njė jete tė panjohur, por edhe tė mirat prej saj.
Janė disa histori, prej tė cilave kur je jashtė, tė ngacmojnė pafund pyetje qė kėrkon tu japėsh pėrgjigje. Ndofta edhe sepse i pėrkasin njė kohe tė largėt qė breza tė tėrė e kanė cekur vetėm nė librat historikė a ngjarje po aq historike rrėfyer nga kushedi ē’familjar a i afėrt qė ende ka mbetur nė jetė prej asaj kohe. Tani, nipėrit a mbesat e atyre brezave i dėgjojnė si histori pėrrallash ngjarjet e gjyshėrve qė pėr njė arsye apo tjetrėn, fundja thjesht sepse ashtu u ishte parashikuar destini, jeta i ka degdisur ku e ku asaj qė kishin hamendur pėr jetėn. Tė tilla janė historitė e vajzave tė huaja, tė cilat pa u menduar gjatė, e duke ecur vetėm nė gjurmėt e instiktit e ndjenjave, e lidhėn jetėn me njė shqiptar. Sot, nuk ka asgjė tė ēuditshme a tė pamundur, por dikur, nė vitet ’50, nuk qėllonte tė dėgjoje pėrditė martesėn mes njė shqiptari e njė italianeje.
Sepse nuk kishte se si, ku, pse?! Po ja qė bashkime tė tilla nuk ishin fare tė pamundura. Ish- arbitri e profesori i matematikės, Sami Kotherja, larguar nga jeta 10 vite mė parė, pati pėr grua italianen, Dina Magagna. Dina, fare pa u mėdyshur, qysh nė moshėn 18 vjeēare, vendosi ta transferojė jetėn e vet nė Shqipėri. Natyrshėm pyetja e parė qė lind ėshtė ku u gjendėn bashkė?
Gjatė luftės sė Dytė Botėrore, komandanti i formacionit tė partizanėve, Mario Magagna, u vra prej fashistėve. Me pėrfundimin e luftės, demokracitė popullore,nxorėn bursa studimi pėr familjet e dėshmorėve. “Kėshtu, ime mė, nė 1950-ėn mori rrugėn drejt Sofjes pėr tė nisur studimet nė degėn e financės”, tregon Plarenti. Por ja qė nuk ishte e thėnė. E gjithė kjo duket si njė lojė, qė fati kishte rezervuar, vetėm e vetėm pėr tė takuar bashkė dy tė rinjtė.
Ndėrkaq, i biri i drejtuesit shqiptar tė batalionit “Antonio Gramshi”, fitoi tė drejtėn e studimit nė Beograd. Nė ē’kryqėzim u takuan?! Sami Kotherja ishte nė vitin e tretė tė studimeve pėr matematikė kur Shqipėria i prishi marrėdhėniet me Jugosllavinė, kėshtu qė studenti duhet medoemos tė transferohej. Ku? Pikėrisht nė Sofje, atje ku pa e ditur, kishte lėnė nė pritje tė dashurėn e tij tė ardhshme. Me gjithė kėto rastėsi tė jetėve tė tyre, duket sikur tė dy ishin duke pritur njėri-tjetrin krah hapur nė oborrin e shkollės por nė tė vėrtetė nuk u takuan menjėherė. Kishte kaluar njė vit kur shikimet e tė dyve do gjenin pikat e pėrbashkėta tė takimit.
Historia e tyre nuk ėshtė nga ato tė stėrzgjaturat me shumė ulje ngritje, ishin puqur aq mirė njėri me tjetrin sa nuk u desh shumė tė mendoheshin pėr tė sjellė nė jetė njė fėmijė, qė do lindte pak kohė mė pas nė Sofje(ndoshta nuk ėshtė e rastėsishme qė sot, Plarent Kotherja, fėmija i parė i ēiftit, ėshtė arbitėr ndėrkombėtar!).
S’do mend qė marrėdhėnia e Dina Magagnas me studimet u ndėrpre pak kohė mė pas. Por arsyeja nuk ishte vetėm gjendja e rėnduar prej shtatzėnisė sepse kur i shoqi, katėr vite mė i madh se ajo, i pėrfundoi studimet, djali kishte lindur tashmė, vetėm se tė tre duhet tė ktheheshin nė Shqipėri. E shoqja nuk u ndėrdysh asnjėherė pėr ta ndjekur. Kėshtu, ndoqi pas njė rrugė pėr tė cilėn nuk dinte as fund as krye. E ku ta dinte ajo se transferimi pėrfundimtar nė Shqipėri, do ta pengonte mė shumė se njė herė tė takonte nėnėn apo motrėn e saj nė Itali. Ishte i panegociueshėm fakti qė vizita tė tilla mund tė shkėmbeheshin vetėm njė herė nė tre vjet. E ėma mund tė vinte nė Shqipėri si turiste, por ja qė nuk mund tė strehohej te e bija. Turistėt e huaj, qė zgjidhnin pėr tė kaluar “pushimet” nė Hotel “Dajti”, nuk mund tė ishin vizitorė tė familjeve shqiptare. Si mund t’ia rrokte mendja asaj se edhe nė rast tė njė shqetėsimi fizik, kur kishte probleme me kėmbėt e duhet t’i mbante ngrohtė, ēizmet e bardha qė do t’i dėrgonte e ėma do bėheshin objekt polemikash. Pėr njė javė nuk do reshtnin mbledhjet e kėshillit pedagogjik tė shkollės sė mesme “Qemal Stafa”, ku Dina kishte nisur tė jepte rusisht, vetėm e vetėm pėr tė diskutuar shfaqet e huaja tė ēizmeve tė bardha.
Por tė gjitha kėto ishin pengesa tė njė jete qė ajo e kishte vendosur pėr ta pėrballuar tashmė e prej sė cilės nuk do tė kishte kthim mbrapa. Kishte krijuar, ndihmuar nga rrethi i gjerė shoqėror i tė shoqit, kontaktet e veta tė cilat e ndihmuan nė fare pak kohė tė fliste njė shqipe fare tė pastėr. Madje ishte kjo aftėsi e saj,pėr t’i pėrvetėsuar shpejt gjuhėt, qe e bėri tė nisė sėrish studimet pėr gjuhė ruse nė Tiranė. Pas diplomimit nisi tė punonte si mėsuese e kėsaj gjuhe sė pari nė shkollėn ’10 korriku” e mandej nė gjimnazin “Qemal Stafa” deri nė ditėn kur doli nė pension nė moshėn 50- vjeēare. Natyrisht qė njė energji si ajo e saja nuk mund ta pėrfundonte mėsimdhėnien me kaq. Nė vitin ‘82, kur u hap dega e italishtes nė fakultetin e gjuhėve tė huaja, u vendos pedagoge e gjuhės italiane. Tė gjitha pėrpjekjet pėr tė ruajtur ritmin e jetesės, pėrpos moshės, u zbehėn edhe sepse bashkėshorti, Samiu, u nda nga jeta. Natyrisht qė Dina kishte fėmijėt nė Tiranė, por ja qė vendosi t’i kaloj nė vendin e saj vitet e fundit tė jetės(ndėrkaq edhe djali edhe vajza kishin marrė menjėherė pas ’91-shit,nėnshtetėsinė italiane). Prej vitit 2002 ėshtė transferuar nė Trieste, prej nga erdhi rreth 60 vite mė parė. Vizitat e saj nė Shqipėri padyshim qė nuk mungojnė, madje rri me muaj tė tėrė. Dhe jo vetėm sepse ka kėtu, pėrveē djalit, nipin e saj tė dashur, por edhe pse tani, nė moshėn 78–vjeēare, nuk i ka humbur marrėdhėniet me Ambasadėn Italiane ku shkon e u jep mėsim fėmijėve sa herė nevojitet. Po kaq shpesh shkon e viziton edhe Plarenti, qė ndjen detyrim qoftė edhe pėr pėrkujdesjet teknike tė shtėpisė tė sė ėmės. ėshtė pėr tė shtėpia e dytė... Ky ishte destini i Dina Magagnas!
