Adoleshenca; Mnyrat e trajtimit t problemeve t saj brenda familjes (pjesa I)
Diferenca e brezave vetvetiu sjell edhe diferencn e ideve por nuk sht kjo ajo q na ndan. Ajo q na ndryshon sht siptoma e fajit, q njihet si produkt i brezit t ri. Adoleshenca sht mosha m e prirur pr t krijuar idet e gabimeve, fajeve dhe deformimeve t s tashmes. sht niveli i prirur pr t krijuar iden e ndryshimit dhe pr t pranuar sfidn. Adoleshenca nuk ka frik pr t pranuar se po gabon gjat ndryshimit t vetes dhe t procesit.
Asnj shoqri nuk mund t realizoj instiktivisht prcjelljet dhe kaprcimet, qoft kta edhe t papritura. Kjo pr t frenuar paksa sfidat dhe ndikimet masive t rasteve regresuese. Por n t gjitha kta dukuri shfaqjeje, shoqria duhet t kujdeset pr t mos penalizuar dhe ln mnjan, por prkundrazi pr t shrruar dhe trajtuar si smundje dhe pjes t edukimit t vet. Natyrisht q kt mund dhe duhet ta realizoj familja dhe shkolla.
Shumica e psikologve jan t nj mendjeje se adoleshenca fillon n kohn e pubertetit. Pr meshkujt, puberteti arrihet afrsisht n moshn 13 vje; pr femrat kjo rreth moshs 11 vje. Por psikologt nuk bien dakort pr kohn kur mbaron adoleshenca dhe kur fillon mosha e rritur, por kjo koh sht zakonisht diku mes moshs 18 dhe 21 vje. Adoleshenca sht n kuptimin e vrtet t fjals nj tranzicion prej varsis te pavarsia dhe prfundon kur individi arrin statusin e t rriturit.
Nse n bot ka dika m t vshtir se t jesh adoleshent, sht t jesh prind adoleshenti. Kjo ndodh pr vet faktin se fjala Adoleshenc sht e barabart me Vshtirsi. Themi kshtu sepse gjat ksaj moshe ndodhin transformimet kryesore n organizmin dhe gjendjen e brendshme t fmijs. Kta transformime mund ti prmbledhim n Biologjike dhe Shpirtror. Kjo mosh shoqrohet me ndryshime t lehta shpirtrore. Fmija tashm fillon ti besoj m shum vetvetes dhe krkon q fjala e tij t mos neglizhohet si nga familjart e tij ashtu edhe nga rrethi shoqror. Nj tjetr nuanc e ksaj moshe sht tendenca e fmijs pr tu mbyllur n vetvete. N kt periudh adoleshenti mundohet q problemeve q has tju gjej vet zgjidhje. Pr t e vetmja gj q mund t jet e drejt, sht mendimi dhe zgjidhja q ai afron. Brenda tij fillon t mos ekzistoj m rehatia e brendshme si ndodhte m par kur pr do problem zgjidhja i vinte nga t rriturit. Me problemet q has n kt mnyr, fmija fillon t ket ndryshime edhe n oreks dhe n orarin e gjumit. Hallet e shumta t cilave n t shumtn e rasteve nuk arrin dot tju jap drejtimin e duhur, ndikojn n do aspekt t jets s tyre. Megjithse t gjith adoleshentt prjetojn probleme, disa prej tyre vuajn nga nj stres ekstrem dhe kan probleme t rnda. Nj problem serioz, i cili po rritet dukshm sht vetvrasja q kryhet n kt mosh. do vit mbi 5000 adoleshent kryejn vetvrasje. Shum t tjer kryejn dika t till sepse ndihen t depresuar dhe t padobishm. Abuzimi me drogat sht nj tjetr problem i rrezikshm n adoleshenc. Edhe pse alkooli dhe marijuana jan drogat m t prdorura, kokaina dhe drogat e tjera po prdoren gjithashtu.
Problemet Kryesore:
Adoleshenca sjell tronditjen e lidhjes prind-fmij
Ashtu si e theksuam edhe m sipr, adoleshenca shnon moshn e krkess pr pavarsi t fmijs. Ktu fillon edhe problemi i nnvlersimit t vlers s prindit. Mosmarrveshja me problemin, trajtimi i tij sikur t mos ket ndodhur, fshehja pr hir t friks, shkaktojn problem social t braktisjes s fsheht. N kt mnyr adoleshenti bhet i ftoht, indiferent dhe agresiv kur i kujton detyra dhe angazhime t tjera q nuk kan t bjn me dshirn e tij.
Krkesat rinore n planin emocional, intelektual dhe tendenca pr afirmim
Fmijt e ksaj moshe, prsa i prket ans emocionale, ndiejn nj ndryshim rrnjsor. N t shumtn e rasteve fillojn t vihen re seriozisht ndjenjat prkundrejt sekseve t ndryshme. Fmija tashm fillon, ose m sakt krkon q mendimi i tij t dgjohet dhe t merret parasysh. Ai krkon q t afirmohet sa m mir n do problem q mund t ndodh n familje apo n mjedisin q e rrethon.
Ndjenja e t rriturit, krkesa pr tu dukur i till dhe dshira pr t prdorur inteligjencn.
N t shumtn e rasteve prindrit nuk marrin kurrsesi parasysh mendimin e fmijs s tyre pr ata q ndodhin brenda familjes. Kjo i shtyn akoma m shum fmijt q t mundohen pr tu dukur m t rritur dhe t bindin prindrit e tyre se jan n gjendje t prballen me jetn. Ata prpiqen me do mnyr q tu tregojn t rriturve q fjala e tyre sht me e drejta dhe se ata jan rritur.
Shkputja shipirtrore nga familja:
Ky sht nj nga faktort m negativ q shoqron moshn e adoleshencs. Fmijt e ksaj moshe n t shumtn e rasteve nuk arrijn dot t gjejn mbshtetjen e duhur familjare ose t paktn ushqehen me nj mendim t till. Kjo sjell q ata ti largohen familjes dhe t mbshteten m shum n mendimet e veta dhe n shoqri. Adoleshenti krkon udh t shkurtra pr tu rritur, ose pr t treguar veten t madh.
Prindi; i pazvendsueshm:
- 6 vje : Babai di do gj
- 10 vje : Babai di shum gjra
- 14 vje : Babai nuk di edhe aq shum
- 17 vje : Babai nuk di asgj
- 30 vje : Sikur ta pyesja baban s`do bja keq
- 40 vje : Babai di shum gjra
- 50 vje : Babai di do gj
- 60 vje : Ah ta kisha baban e ta pyesja
N momentin kur fmija dogj e merr nga prindi, ather ky i fundit sht i pazvendsueshm pr t. Me kalimin e kohs kur ai i afrohet moshs 10 vjeare dhe fillon t hapet dhe prballet m ambientin e jashtm, ather nis edhe faza kur fillon t v re ndonj gabim tek prindi. N kt moment rndsia e prindit pr t fillon t bie. N moshn 14 vjeare kur sht edhe hyrja e plot n adoleshenc, fmija tashm ndihet ndryshe, apo si thot populli Pr t 'fluturon hahet. Mosha kulminante e adoleshencs dhe q prbn edhe at m t rndsishmen pr vendimarrjen n formimin e plot t mendimit pr tu prgatitur pr jetn, sht kur fmija arrin 17 vje. N kt mosh ai duket sikur nuk e ndien aspak m nevojn e prindit pr vet faktin se edhe prplajset m t mdha prind-fmij ndodhin n kt mosh.
Mosha 30 vjeare prbn edhe prballjen e plot t individit me jetn. N kt mosh nj pjes e mire e njerzve ka arritur t bhet prind dhe fillon t ndiej dhe kuptoj akoma m mir rolin e prindit ndaj fmijs. Ktu lind edhe pyetja e individit Sikur ta pyesja baban s'do t bja keq. Me kalimin e kohs kur tashm individi ka krijuar familjen e tij ndien akoma m shum rndsin e konsulencs q prindi i ka ofruar m par.
(vijon)
Asnj shoqri nuk mund t realizoj instiktivisht prcjelljet dhe kaprcimet, qoft kta edhe t papritura. Kjo pr t frenuar paksa sfidat dhe ndikimet masive t rasteve regresuese. Por n t gjitha kta dukuri shfaqjeje, shoqria duhet t kujdeset pr t mos penalizuar dhe ln mnjan, por prkundrazi pr t shrruar dhe trajtuar si smundje dhe pjes t edukimit t vet. Natyrisht q kt mund dhe duhet ta realizoj familja dhe shkolla.
Shumica e psikologve jan t nj mendjeje se adoleshenca fillon n kohn e pubertetit. Pr meshkujt, puberteti arrihet afrsisht n moshn 13 vje; pr femrat kjo rreth moshs 11 vje. Por psikologt nuk bien dakort pr kohn kur mbaron adoleshenca dhe kur fillon mosha e rritur, por kjo koh sht zakonisht diku mes moshs 18 dhe 21 vje. Adoleshenca sht n kuptimin e vrtet t fjals nj tranzicion prej varsis te pavarsia dhe prfundon kur individi arrin statusin e t rriturit.
Nse n bot ka dika m t vshtir se t jesh adoleshent, sht t jesh prind adoleshenti. Kjo ndodh pr vet faktin se fjala Adoleshenc sht e barabart me Vshtirsi. Themi kshtu sepse gjat ksaj moshe ndodhin transformimet kryesore n organizmin dhe gjendjen e brendshme t fmijs. Kta transformime mund ti prmbledhim n Biologjike dhe Shpirtror. Kjo mosh shoqrohet me ndryshime t lehta shpirtrore. Fmija tashm fillon ti besoj m shum vetvetes dhe krkon q fjala e tij t mos neglizhohet si nga familjart e tij ashtu edhe nga rrethi shoqror. Nj tjetr nuanc e ksaj moshe sht tendenca e fmijs pr tu mbyllur n vetvete. N kt periudh adoleshenti mundohet q problemeve q has tju gjej vet zgjidhje. Pr t e vetmja gj q mund t jet e drejt, sht mendimi dhe zgjidhja q ai afron. Brenda tij fillon t mos ekzistoj m rehatia e brendshme si ndodhte m par kur pr do problem zgjidhja i vinte nga t rriturit. Me problemet q has n kt mnyr, fmija fillon t ket ndryshime edhe n oreks dhe n orarin e gjumit. Hallet e shumta t cilave n t shumtn e rasteve nuk arrin dot tju jap drejtimin e duhur, ndikojn n do aspekt t jets s tyre. Megjithse t gjith adoleshentt prjetojn probleme, disa prej tyre vuajn nga nj stres ekstrem dhe kan probleme t rnda. Nj problem serioz, i cili po rritet dukshm sht vetvrasja q kryhet n kt mosh. do vit mbi 5000 adoleshent kryejn vetvrasje. Shum t tjer kryejn dika t till sepse ndihen t depresuar dhe t padobishm. Abuzimi me drogat sht nj tjetr problem i rrezikshm n adoleshenc. Edhe pse alkooli dhe marijuana jan drogat m t prdorura, kokaina dhe drogat e tjera po prdoren gjithashtu.
Problemet Kryesore:
Adoleshenca sjell tronditjen e lidhjes prind-fmij
Ashtu si e theksuam edhe m sipr, adoleshenca shnon moshn e krkess pr pavarsi t fmijs. Ktu fillon edhe problemi i nnvlersimit t vlers s prindit. Mosmarrveshja me problemin, trajtimi i tij sikur t mos ket ndodhur, fshehja pr hir t friks, shkaktojn problem social t braktisjes s fsheht. N kt mnyr adoleshenti bhet i ftoht, indiferent dhe agresiv kur i kujton detyra dhe angazhime t tjera q nuk kan t bjn me dshirn e tij.
Krkesat rinore n planin emocional, intelektual dhe tendenca pr afirmim
Fmijt e ksaj moshe, prsa i prket ans emocionale, ndiejn nj ndryshim rrnjsor. N t shumtn e rasteve fillojn t vihen re seriozisht ndjenjat prkundrejt sekseve t ndryshme. Fmija tashm fillon, ose m sakt krkon q mendimi i tij t dgjohet dhe t merret parasysh. Ai krkon q t afirmohet sa m mir n do problem q mund t ndodh n familje apo n mjedisin q e rrethon.
Ndjenja e t rriturit, krkesa pr tu dukur i till dhe dshira pr t prdorur inteligjencn.
N t shumtn e rasteve prindrit nuk marrin kurrsesi parasysh mendimin e fmijs s tyre pr ata q ndodhin brenda familjes. Kjo i shtyn akoma m shum fmijt q t mundohen pr tu dukur m t rritur dhe t bindin prindrit e tyre se jan n gjendje t prballen me jetn. Ata prpiqen me do mnyr q tu tregojn t rriturve q fjala e tyre sht me e drejta dhe se ata jan rritur.
Shkputja shipirtrore nga familja:
Ky sht nj nga faktort m negativ q shoqron moshn e adoleshencs. Fmijt e ksaj moshe n t shumtn e rasteve nuk arrijn dot t gjejn mbshtetjen e duhur familjare ose t paktn ushqehen me nj mendim t till. Kjo sjell q ata ti largohen familjes dhe t mbshteten m shum n mendimet e veta dhe n shoqri. Adoleshenti krkon udh t shkurtra pr tu rritur, ose pr t treguar veten t madh.
Prindi; i pazvendsueshm:
- 6 vje : Babai di do gj
- 10 vje : Babai di shum gjra
- 14 vje : Babai nuk di edhe aq shum
- 17 vje : Babai nuk di asgj
- 30 vje : Sikur ta pyesja baban s`do bja keq
- 40 vje : Babai di shum gjra
- 50 vje : Babai di do gj
- 60 vje : Ah ta kisha baban e ta pyesja
N momentin kur fmija dogj e merr nga prindi, ather ky i fundit sht i pazvendsueshm pr t. Me kalimin e kohs kur ai i afrohet moshs 10 vjeare dhe fillon t hapet dhe prballet m ambientin e jashtm, ather nis edhe faza kur fillon t v re ndonj gabim tek prindi. N kt moment rndsia e prindit pr t fillon t bie. N moshn 14 vjeare kur sht edhe hyrja e plot n adoleshenc, fmija tashm ndihet ndryshe, apo si thot populli Pr t 'fluturon hahet. Mosha kulminante e adoleshencs dhe q prbn edhe at m t rndsishmen pr vendimarrjen n formimin e plot t mendimit pr tu prgatitur pr jetn, sht kur fmija arrin 17 vje. N kt mosh ai duket sikur nuk e ndien aspak m nevojn e prindit pr vet faktin se edhe prplajset m t mdha prind-fmij ndodhin n kt mosh.
Mosha 30 vjeare prbn edhe prballjen e plot t individit me jetn. N kt mosh nj pjes e mire e njerzve ka arritur t bhet prind dhe fillon t ndiej dhe kuptoj akoma m mir rolin e prindit ndaj fmijs. Ktu lind edhe pyetja e individit Sikur ta pyesja baban s'do t bja keq. Me kalimin e kohs kur tashm individi ka krijuar familjen e tij ndien akoma m shum rndsin e konsulencs q prindi i ka ofruar m par.
(vijon)