Blloku i Netanyahut kryeson zgjedhjet në Izrael, por pa shumicë! Analiza e BBC: Si mund të zgjidhet bllokimi politik, 4 skenarët

Izraeli duket se është në një bllokim politik.

Me 85% të votave të numëruara pas zgjedhjeve të së martës, as koalicioni i kryeministrit në detyrë Benjamin Netanyahu dhe as blloku i sfiduesit të tij kryesor Gadi Eisenkot nuk duket se do të kenë shumicën.

Për të formuar një qeveri, duket se një nga partitë kryesore do të duhet të thyejë premtimet e fushatës – që do të thotë se rezultati më i mundshëm mund të jenë zgjedhjet e reja.

Ja katër skenarë të mundshëm.

Qeveria e unitetit kombëtar e udhëhequr nga Netanyahu

A mund ta bindë Netanyahu Eisenkotin t’i bashkohet atij në një qeveri të unitetit kombëtar?

Eisenkot do të duhej të braktiste platformën e tij kryesore për ta bërë këtë. Ai e ka paraqitur veten si alternativa e vetme ndaj Netanyahut dhe e ka ndërtuar fushatën e tij mbi rrëzimin e tij nga pushteti.

Vetëm mbrëmë, ai doli në skenë në selinë e tij të fushatës dhe i bëri thirrje Netanyahut të “njoftojë sot tërheqjen e tij nga jeta politike”, duke i thënë turmës se izraelitët janë të ngopur me “kulturën e gënjeshtrave”, “përçarjes dhe nxitjes” së Netanyahut.

Por kjo ndodhi përpara se një nga sondazhet kryesore të daljes në zgjedhje – i cili fillimisht kishte parashikuar një epërsi për bllokun e Eisenkotit – të rishikohej dhe ai të tejkalohej nga Netanyahu.

Netanyahu mund të përpiqet të bindë Partinë Yashar të Eisenkotit që t’i bashkohet Partisë së tij Likud në një qeveri uniteti duke braktisur partitë e ekstremit të djathtë dhe ultraortodokse me të cilat është aktualisht në koalicion. Por mbrëmë në selinë e Likudit ai falënderoi “partnerët e tij besnikë” dhe bëri thirrje për një “qeveri të fortë të krahut të djathtë” – vërejtje që disa i kanë interpretuar si të tilla që ai synon të ruajë aleancën e tij me ta.

Një gjë që mund ta bënte më të mundshme një qeveri uniteti është një konflikt i ripërtërirë me Iranin, i cili mund të ushtrojë presion serioz mbi udhëheqësit e partive për të lënë mënjanë dallimet e tyre politike dhe për të punuar së bashku. Në ditët para zgjedhjeve, mediat izraelite dhe amerikane raportuan se Netanyahu po bënte presion për sulme të reja ndaj vendit dhe i kishte bërë presion Donald Trumpit që të miratonte përfshirjen e SHBA-së.

Kjo pa dyshim do të paraqitej nga kritikët e Netanyahut si një përpjekje për të shpëtuar lëkurën e tij politike duke hyrë në një konflikt tjetër rajonal.

Koalicioni i udhëhequr nga Eisenkot me partitë arabe

Ky do të ishte një ndryshim sizmik për politikën izraelite. Vetëm një parti e pavarur arabe ka qenë ndonjëherë zyrtarisht pjesë e një koalicioni, në vitin 2021, dhe ky koalicion nuk zgjati shumë.

Eisenkot dhe çdo parti tjetër hebraike në bllokun e tij, përveç njërës, e kanë përjashtuar tashmë hyrjen në qeveri me ta. Por tani për tani, kjo është e vetmja rrugë e opozitës drejt shumicës.

Partitë arabe ishin historia e natës së zgjedhjeve. Ato duket se kanë tejkaluar pritjet dhe mund të fitojnë një rekord prej 19 vendesh – të ndihmuara nga një pjesëmarrje e paprecedentë e popullsisë arabe të Izraelit, të cilët përbëjnë rreth një të pestën e vendit dhe shpesh e përshkruajnë veten si qytetarë palestinezë të Izraelit.

Për vite me radhë, shumë veta bojkotuan zgjedhjet izraelite, duke thënë se votimi do të legjitimonte një sistem që ata thonë se i trajton ata si qytetarë të dorës së dytë. Por pjesëmarrja e tyre mbrëmë, e frymëzuar nga dëshira për të rrëzuar koalicionin qeverisës më të krahut të djathtë në historinë e Izraelit, i ka tronditur gjërat.

Lista e Bashkuar Arabe, e cila aktualisht parashikohet të fitojë rreth 7 vende, ka thënë se do t’i bashkohet një qeverie opozitare, ndërsa Lista e Përbashkët, e cila parashikohet të fitojë 12 vende, ka thënë se do të mbështesë një qeveri nga jashtë.

Megjithatë, i vetmi udhëheqës hebre që mbështet këtë skenar tani për tani është Yair Golan i Demokratëve. Dhe një koalicion si ky do të ishte shumë i brishtë, veçanërisht për çështje si Gaza dhe Bregu Perëndimor i pushtuar.

Fakti që ekziston një front kaq i unifikuar nga partitë hebraike kundër pjesëmarrjes arabe tregon për përçarjet e thella të Izraelit.

Shumica e udhëhequr nga Netanyahu, me të djathtë nga opozita

A mund t’i bindë Netanyahu partitë e krahut të djathtë në bllokun e Eisenkotit që të shkëputen dhe t’i bashkohen koalicionit të tij?

Dy kandidatët më të mundshëm për këtë janë Naftali Bennett – bashkëkryetar i aleancës politike Beyachad – dhe Avigdor Lieberman, kreu i partisë Yisrael Beiteinu. Të dy janë të krahut të djathtë, të vijës së ashpër në sigurinë dhe ndajnë disa pikëpamje politike me Netanyahun.

Por të dy bënë fushatë të hapur për ta rrëzuar atë dhe për të zgjeruar rekrutimin ushtarak për ultra-ortodoksët, duke i sjellë ata në konflikt të drejtpërdrejtë me dy partitë ultra-ortodokse që janë tashmë pjesë e qeverisë së Netanyahut. Pra, është e vështirë t’i shohësh ata duke bashkuar forcat.

Disa kanë sugjeruar që partitë e Bennett dhe Lieberman mund të zëvendësojnë partitë ultra-ortodokse, por llogaritjet aktuale zgjedhore sugjerojnë se grupimi mund të mos ketë vendet e nevojshme për shumicën.

Zgjedhje të reja

Nëse asnjë nga skenarët e mësipërm nuk mund të negociohet, rezultati i paracaktuar do të ishin zgjedhje të reja.

Shumë do ta shihnin këtë si një fitore të heshtur për Netanyahun, i cili do të mbetej kryeministër në detyrë deri në zgjedhjet e reja – të cilat ai mund të besojë se ka një shans më të mirë për t’i fituar.

Disa analistë mendojnë se pjesëmarrja e lartë arabe nuk do të përsëritet – veçanërisht nëse përfaqësimi i tyre rekord në parlament nuk do të çojë në asnjë ndryshim. Dhe kjo gjithashtu mund të mobilizojë më shumë votues të krahut të djathtë në një zgjedhje të dytë. Netanyahu mund të vërë bast gjithashtu se rreth 70,000 izraelitë që fluturuan për në shtëpi nga jashtë vendit për të votuar dhe mendohet se anojnë kundër tij, nuk do ta bëjnë këtë përsëri.

Për më tepër, disa parti të krahut të djathtë që nuk arritën të kalonin pragun zgjedhor prej 3.25% mund të tërheqin më pak vota ose mund të mos kandidojnë fare, duke i sjellë kështu më shumë vota Likudit dhe aleatëve të tij.

Midis viteve 2019 dhe 2022, Izraeli mbajti pesë zgjedhje të ndara, ndërsa Netanyahu dhe rivalët e tij luftuan herë pas here për të bashkëpunuar./BBC