Buka e vargjeve dhe uji i fjals
Jeton Kelmendi sht nj konstruktor i mir vargjesh, duke impresionuar prmes aftsis pr t ditur t gjej simbolikn, imagjinatn dhe metaforn, t nj origjinaliteti dhe brishtsie t ciln nuk mund ta hasim vese rrall, dhe vetm te autort e pajisur me dhunti, atje ku e gjen fushn e fjals, trupin e heshtjes, plagt e fjals, eshtrat e zbardhura t liriks etj. Antologjia e tij sht bregu i mrgimit, i vetekzilit t dot njeriu modern, dhe njherit vendi n t cilin, madje qoft se edhe jan rralluar, letrat ende arrijn. Dhe njherit me to, edhe fshfrima e fsheht dhe magjepsse e poezis.
Florentin Popescu (Bukuresht)
Para ca kohsh, lexuesit e Rumanis patn surprizn e takimit edhe me nj poet t vrtet nga poett e shumt, t muar dhe interesant, origjinal e t bukur nga Kosova, nj; yon; e bekuar e cila tejmatan padrejtsive t njohura historike, dshmon se sht nj hapsir letrare q shkon duke u afirmuar dhe na imponon gjithnj e m shum n koncertin universal t bots lirike. Emri i ktij poeti sht Jeton Kelmendi, ndrsa vllimi i tij, i prkthyer n gjuhn rumune prej Baki Ymerit, mban nj titull jo vetm sugjestiv, por dhe njrin t prmushur me ngarkes sentimentale dhe simbolike: Sa shum jan rralluar letrat.
Jeton Kelmendi ka debutuar n moshn 21 vjeare, m 1999, me vllimin Shekulli i Premtimeve, q don t thot se poeti l t kuptohet, s paku prmes titullit t zgjedhur pr at libr, se qysh n at koh e kishte vizionin e pjekur dhe plotsisht t prgjegjshm pr kuptimin e bardit, por edhe pr shekullin e shqetsuar n t cilin i qe dhn fati t jetoj. Prndryshe, qoft kalimthi duke thn, Jeton Kelmendi sht dshmuar t jet fort i inspiruar, dhe m pastaj duke patur parasysh faktin se vllimet e tij q do t pasojn do t ken edhe ato tituj polemik dhe nxits: Prtej Heshtjes, (2002). N qoft mesdit (2004) M fal pak Atdhe (2005), Ku shkojn ardhjet (2007) Zonja Fjal (2007) dhe: Sa fort janė rralluar (2007).
Vllimi q na e jep rastin t shtrojm n letr mendimet dhe impresionet, sht nj antologji me vlera antologjike t zgjedhura nga e tr krijimtaria e tij, dhe mban, nj titull me nj shmblltyr aktuale, e huazuar nga vargjet m t frymzuara t poetit. Jo rastsisht themi para jush, gjat prurimit t tij n Bukuresht, dhe shkruajm n letr se sh nj titull i inspiruar ngase ai faktikisht ngrthen nj univers t tr lirik. Nj univers q e individualizon autorin, duke i konturuar nj personalitet t pakrahasueshm, si n poezin kosovare, poashtu edhe n at europiane.
Duke rezikuar t krkojm ndjes po qe se e nxjerrim n pah nj t vrtet tashm t njohur se njeriu sht poezia e tij, si edhe poezia sht vet njeriu, po pohojm se Jeton Kelmendi shpreh vetveten n mnyr t drejtprdrejt, t sinqert dhe pa tam/tame t krkuara n mundimet e figurs letrare, t cilat prndryshe do ta tradhtonin atypraty. Jeton Kelmendi sht, de facto, me gjith qenien i shquar n kohrat e agjituara q i prjetojm t gjith nj poet i dashuris dhe i pends, i meditimeve prball kalimit t kohs dhe kondits humane. Ndrsa, po qe se t rezumojm n nj fjal t vetme krijimtarin e tij, nuk dim cili term do t ishte m i prshtatshm: Thjeshtsi? Sinqeritet? Fshehtsi? Pshpritje? Dshmi? Nuk e dim, ngase se poeti ka nga t gjitha kto nga dika.
Autori dshiron tu komunikoj edhe t tjerve dika nga bota e tij e prmbushur me nj shpirt t florinjt. Nj dshmi e thjesht e
pr t dashurn e tij, nga e cila gurgullon nj vler gjeneralizuese, si n poemin Fjala kaprcen heshtjen: Dje msova/ T hesht/ T flas pak/ Jam i mbushur me frymn e pikllimit/ Prmes qepallave t kputura/ T syve tu/ Kaher jam nisur kah ti/ T flas duke heshtur/ T rrfej pr ty/ Dhe pr mua/ Dhe mendova/ T t them/ Se je/ Buka e vargjeve/ Uji i fjals/ Un jam pr ty/ Knga m e krkuar/ E kahershme! Shohim ktu, nj far prmbysjeje t perspektivs, poeti duke prononcuar n finale shmblltyrn m t psrshtatshme, ngase ku mund t gjendet nj krahasim m sugjestiv i ndjenjs, se sa n zrin e nj melodie t kahmotshme, e mbshtjell me parfumin dhe nostalgjit e saj?
N kt kontekst soditja, meditimi dhe malli grshetohen me gjendjen e pritjes dhe nostalgjis, t astit n t cilin edhe po qe se rrugt kan vajtur n mrgim, dikend nuk sht vshtir pr ta gjetur. Dikend t ndodhur ndrmjet errsirs dhe drits, t cilit i dhemb fjala prball kngs s pashprehur, t ndrruar, t parandjer dhe kaher t pritur. Nuk e dim si sht prezantuar poeti n vllimet e para, t cilat nuk kemi patur rastin ti lexojm, por ktu ai na del si nj bard i frymzuar dhe si nj konstruktor i mir vargjesh, duke impresionuar prmes aftsis pr t ditur t gjej simbolikn, imagjinatn dhe metaforn, t nj origjinaliteti dhe brishtsie t ciln nuk mund ta hasim vese rrall, dhe vetm te autort e pajisur me dhunti, atje ku e gjen fushn e fjals, trupin e heshtjes, plagt e fjals, eshtrat e zbardhura t liriks etj.
Sa fort jan rralluar letrat na thot poeti. Dhe prmes ksaj kuptojm, faktikisht, shqetsimin pr t par se si njeriu modern i shekullit t XX, rreshtohet n valt e jets si ushtar besnik i humanizmit, thuajsohet nga ndjeshmria e iltr, nga prjetimet dhe sentimentet e bukura, por edhe nga e shkuara e qet dhe romantike, nga e cila do njri prej nesh e ruajm nga nj pjes n veten ton. Kto dhe jo vetm ktyre Jeton Kelmendi ua konsakron nj pjes t mir t poezive, por edhe dashuris s kundruar si nj far mrgimi nga paknaqsit dhe marrzit e kohs aktuale fakt fort interesant (rumanisht: fapt foarte interesant), dhe t cilin lexuesi si dashamiri i poezis, nuk mund t mos e vrej, duke u br, pa kurrfar dyshimi, bashkfajtor i poetit.
Antologjia e Jeton Kelmendit na paraqitet m shum se nj njoll ngjyre n kontekstin e liriks q praktikohet sot n bot. Ajo sht bregu i mrgimit, i vetekzilit t dot njeriu modern, dhe njherit vendi n t cilin, madje qoft se edhe jan rralluar, letrat ende arrijn. Dhe njherit me to, edhe fshfrima e fsheht dhe magjepsse e poezis.
(Bukuresht, 30 prill 2008. Prktheu nga rumanishtja: Baki Ymeri)
Florentin Popescu (Bukuresht)
Para ca kohsh, lexuesit e Rumanis patn surprizn e takimit edhe me nj poet t vrtet nga poett e shumt, t muar dhe interesant, origjinal e t bukur nga Kosova, nj; yon; e bekuar e cila tejmatan padrejtsive t njohura historike, dshmon se sht nj hapsir letrare q shkon duke u afirmuar dhe na imponon gjithnj e m shum n koncertin universal t bots lirike. Emri i ktij poeti sht Jeton Kelmendi, ndrsa vllimi i tij, i prkthyer n gjuhn rumune prej Baki Ymerit, mban nj titull jo vetm sugjestiv, por dhe njrin t prmushur me ngarkes sentimentale dhe simbolike: Sa shum jan rralluar letrat.
Jeton Kelmendi ka debutuar n moshn 21 vjeare, m 1999, me vllimin Shekulli i Premtimeve, q don t thot se poeti l t kuptohet, s paku prmes titullit t zgjedhur pr at libr, se qysh n at koh e kishte vizionin e pjekur dhe plotsisht t prgjegjshm pr kuptimin e bardit, por edhe pr shekullin e shqetsuar n t cilin i qe dhn fati t jetoj. Prndryshe, qoft kalimthi duke thn, Jeton Kelmendi sht dshmuar t jet fort i inspiruar, dhe m pastaj duke patur parasysh faktin se vllimet e tij q do t pasojn do t ken edhe ato tituj polemik dhe nxits: Prtej Heshtjes, (2002). N qoft mesdit (2004) M fal pak Atdhe (2005), Ku shkojn ardhjet (2007) Zonja Fjal (2007) dhe: Sa fort janė rralluar (2007).
Vllimi q na e jep rastin t shtrojm n letr mendimet dhe impresionet, sht nj antologji me vlera antologjike t zgjedhura nga e tr krijimtaria e tij, dhe mban, nj titull me nj shmblltyr aktuale, e huazuar nga vargjet m t frymzuara t poetit. Jo rastsisht themi para jush, gjat prurimit t tij n Bukuresht, dhe shkruajm n letr se sh nj titull i inspiruar ngase ai faktikisht ngrthen nj univers t tr lirik. Nj univers q e individualizon autorin, duke i konturuar nj personalitet t pakrahasueshm, si n poezin kosovare, poashtu edhe n at europiane.
Duke rezikuar t krkojm ndjes po qe se e nxjerrim n pah nj t vrtet tashm t njohur se njeriu sht poezia e tij, si edhe poezia sht vet njeriu, po pohojm se Jeton Kelmendi shpreh vetveten n mnyr t drejtprdrejt, t sinqert dhe pa tam/tame t krkuara n mundimet e figurs letrare, t cilat prndryshe do ta tradhtonin atypraty. Jeton Kelmendi sht, de facto, me gjith qenien i shquar n kohrat e agjituara q i prjetojm t gjith nj poet i dashuris dhe i pends, i meditimeve prball kalimit t kohs dhe kondits humane. Ndrsa, po qe se t rezumojm n nj fjal t vetme krijimtarin e tij, nuk dim cili term do t ishte m i prshtatshm: Thjeshtsi? Sinqeritet? Fshehtsi? Pshpritje? Dshmi? Nuk e dim, ngase se poeti ka nga t gjitha kto nga dika.
Autori dshiron tu komunikoj edhe t tjerve dika nga bota e tij e prmbushur me nj shpirt t florinjt. Nj dshmi e thjesht e
pr t dashurn e tij, nga e cila gurgullon nj vler gjeneralizuese, si n poemin Fjala kaprcen heshtjen: Dje msova/ T hesht/ T flas pak/ Jam i mbushur me frymn e pikllimit/ Prmes qepallave t kputura/ T syve tu/ Kaher jam nisur kah ti/ T flas duke heshtur/ T rrfej pr ty/ Dhe pr mua/ Dhe mendova/ T t them/ Se je/ Buka e vargjeve/ Uji i fjals/ Un jam pr ty/ Knga m e krkuar/ E kahershme! Shohim ktu, nj far prmbysjeje t perspektivs, poeti duke prononcuar n finale shmblltyrn m t psrshtatshme, ngase ku mund t gjendet nj krahasim m sugjestiv i ndjenjs, se sa n zrin e nj melodie t kahmotshme, e mbshtjell me parfumin dhe nostalgjit e saj?
N kt kontekst soditja, meditimi dhe malli grshetohen me gjendjen e pritjes dhe nostalgjis, t astit n t cilin edhe po qe se rrugt kan vajtur n mrgim, dikend nuk sht vshtir pr ta gjetur. Dikend t ndodhur ndrmjet errsirs dhe drits, t cilit i dhemb fjala prball kngs s pashprehur, t ndrruar, t parandjer dhe kaher t pritur. Nuk e dim si sht prezantuar poeti n vllimet e para, t cilat nuk kemi patur rastin ti lexojm, por ktu ai na del si nj bard i frymzuar dhe si nj konstruktor i mir vargjesh, duke impresionuar prmes aftsis pr t ditur t gjej simbolikn, imagjinatn dhe metaforn, t nj origjinaliteti dhe brishtsie t ciln nuk mund ta hasim vese rrall, dhe vetm te autort e pajisur me dhunti, atje ku e gjen fushn e fjals, trupin e heshtjes, plagt e fjals, eshtrat e zbardhura t liriks etj.
Sa fort jan rralluar letrat na thot poeti. Dhe prmes ksaj kuptojm, faktikisht, shqetsimin pr t par se si njeriu modern i shekullit t XX, rreshtohet n valt e jets si ushtar besnik i humanizmit, thuajsohet nga ndjeshmria e iltr, nga prjetimet dhe sentimentet e bukura, por edhe nga e shkuara e qet dhe romantike, nga e cila do njri prej nesh e ruajm nga nj pjes n veten ton. Kto dhe jo vetm ktyre Jeton Kelmendi ua konsakron nj pjes t mir t poezive, por edhe dashuris s kundruar si nj far mrgimi nga paknaqsit dhe marrzit e kohs aktuale fakt fort interesant (rumanisht: fapt foarte interesant), dhe t cilin lexuesi si dashamiri i poezis, nuk mund t mos e vrej, duke u br, pa kurrfar dyshimi, bashkfajtor i poetit.
Antologjia e Jeton Kelmendit na paraqitet m shum se nj njoll ngjyre n kontekstin e liriks q praktikohet sot n bot. Ajo sht bregu i mrgimit, i vetekzilit t dot njeriu modern, dhe njherit vendi n t cilin, madje qoft se edhe jan rralluar, letrat ende arrijn. Dhe njherit me to, edhe fshfrima e fsheht dhe magjepsse e poezis.
(Bukuresht, 30 prill 2008. Prktheu nga rumanishtja: Baki Ymeri)