Camus dhe Beckett, histori absurdi në shqip

Dy nobeslist "flasin" shqip. Kto dit, shtpia botuese "Tirana Times" ka hedhur n qarkullim dy tituj t rinj, nga dy shkrimtar nobelist: Albert Camus (1957) dhe Samuel Beckett (1969). Bhet fjal pr dy romane, "Rnia" dhe "Malone vdes". Romani "Rnia" sht botuar pr her t par m 1956, vetm nj vit para marrjes s mimit “Nobel”. Mbase romani m i zymt i Camus. I ndrtuar n gjasht kapituj pa numr, ai v n sken nj gjykats-pendestar, si e quan ai, Jean-Baptiste Clamence, i cili ka punuar dikur si avokat. N fillim, gjithka flet pr t: rini, lavdi, femra. Oratoria e tij bn q t jet i pari kudo. T gjith e adhurojn, e duan, e dgjojn, do fjal e tij sht m e drejta, m e sakta, m e pakundrshtueshmja. Mirpo, e tr kjo prmbyset nj nat kur, duke kaluar prsipr nj ure, ai sheh nj grua t prkulur pak m tepr se ’duhet mbi parmak. Lakuriqsia e qafs s gruas sht shenja e par: "… ndaj s cils qesh i ndjeshm…", thot Clamence. ’sht e vrteta, ai e ndjen se gruaja gjendet n nj dshprim aq t thell sa rnia e saj duket e pashmangshme. Dhe ajo bie. Dhe pikrisht ktu fillon rnia e gjat, e mundimshme, e avokatit ton. Rnies fizike t gruas i prgjigjet rnia morale e avokatit. Ather ai vendos t shprngulet n Amsterdam, ku sht trsisht i panjohur. Amsterdami sht i njohur pr kanalet e tij bashkqendrore, t prera nga urzat e vogla t shumta. sht e qart se bhet fjal, n mnyr figurative, pr rratht e ferrit t Dantes. Ksaj here, Jean-Baptiste Clamence nuk predikon m siprfaqsin e jets s tij t mparshme, por lshohet n nj rrfim t gjat pendues, i cili, nn mbulojn e qortimit t vetvetes, qorton mbar njerzimin. Nga ktu e ka prejardhjen dhe emrtimi q i ka vn vetes: gjykats-pendestar. Ndrsa rnia e gruas n uj, dhe mosbrja asgj pr ta shptuar sht piknisja e ktij hulumtimi t vetvetes, kulmi arrin n rrfimin pa asnj lshim t disa veprimeve t turpshme t tij n nj kamp prqendrimi, ku ai l t vdes nj shok t tij pr uj. N fakt, duke nxjerr n shesh t gjitha t metat e veta, ai i v bashkbiseduesit n nj gjendje t vshtir ku gjithsecili sht prpara pasqyrs s vet. Avokati kthehet nga nj mbrojts n nj akuzues, akuzues i vetvetes por nprmjet tij, akuzues i mbar njerzimit. N emrin e tij, Jean-Baptiste Clamence, duhet par tani Jean le Baptiste (Gjon Pagzori) i cili vjen t shpall doktrinn e tij t re, shpallje e cila do t dal nga mbiemri i tij Clamence (clamer: t shpallsh, t thrrassh). Romani sht ndrtuar n nj mnyr t veant, me pjesmarrjen (n dukje) t dy personazheve: avokati dhe bashkbiseduesi i tij i cili na paraqitet vetm nprmjet fjalve t avokatit, domethn nga prgjigjet q mund t ket dhn ky bashkbisedues. Por kush sht ai? Nj njeri fardo i hasur rastsisht n nj bar t Amsterdamit, nj mik i tij, apo un, ti, dhe t gjith ata q e lexojn kt rrfim? Romani i dyt q sapo sht hedhur n qarkullim sht gjithashtu romani i dyt i trilogjis beckettiane: "Molloy" (botuar pak muaj m par nga po e njjta shtpi botuese), "Malone vdes", dhe "E Paemrtueshmja". Kjo trilogji sht shkruar n vitet 1947-1949 dhe prbn brthamn e veprs romaneske t Beckett. Njlloj si dhe “Molloy”, “Malone vdes” sht ndrtuar si rrfim, apo m tepr si lajthitje e nj personazhi, q ksaj here nuk quhet m Molloy por Malone. Megjithat, disa shenja ln t nnkuptohet se jemi n t njjtn rrym. Malone gjendet diku i shtrir, n nj shtrat me siguri, por q nuk dihet nse sht nj burg, nj spital, nj azil apo tjetr. Dikush vjen t kujdeset pr t, por ky dikush sht krejt i paprcaktuar, pavetor dhe prkujdesjet e tij jan m se t prgjithshme. Ather Malone ndrmerr t na rrfej mendimet e tij, t hallakatura ’sht e vrteta, por q gjithsesi na japin njfar paraqitje t gjendjes s tij fizike dhe psikologjike. Malone do t vdes s shpejti. T paktn kshtu e ndjen ai. Dhe kshtu merr zotim t na rrfej tre histori: pr nj burr, pr nj grua dhe pr nj send fardo, pr shembull nj gur. Mirpo, a do t shkoj gjithka sipas planit t parashikuar? Padyshim q jo, mendimet kputen n mes t udhs, rreshtat ndrpriten papritur, sintaksa sht e zbrthyer, nj Macmann q nuk i dihet mosha vjen t futet papritur e papandehur dhe t marr disa forma njra pas tjetrs, ku sht e pamundur t mos shquajm ca shenja Molloy. Do t kemi nj histori burri, t Sapos pikrisht, t Sapos t ri dhe pastaj tek familja Louis ku ai shkon rregullisht, pastaj Macmanni q prmendm m lart, pastaj do t krcejm tek Lemueli q nuk dihet mir si e pse, por ai kryen nj vrasje. Ku sht historia e gruas? Po ajo e gurit? E megjithat, Malone na i kishte premtuar. Madje dhe listn e sendeve nn zotrimin e tij. Por gjrat fashiten pa marr vesh m tej. Vrasja n fund t romanit? E kemi par tashm kt, n romanin tjetr t Beckett, “Udhtim i mbyllur”, Mercier dhe Camier vrasin nj polic, ashtu, thjesht, si din t vrasin personazhet e Beckettit. Tek “Molloy” do t kemi vrasjen e plakut t panjohur n mal. Lemueli do t vras nj bamirse t moshuar. Vrasje tipike beckettiane.
Romani i tret i trilogjis, “E Paemrtueshmja”, do t vij gjithashtu n shqip nga po e njjta shtpi botuese.