Çfarë është Hamasi dhe çfarë po ndodh në Izrael dhe Gaza?

Organizata e Kombeve të Bashkuara bëri të ditur sot se një e treta e spitaleve dhe gati dy të tretat e klinikave të kujdesit shëndetësor parësor në Gaza ishin mbyllur tashmë për shkak të dëmtimeve nga sulmet ajrore dhe mungesës së karburantit.

Agjencia e saj e ndihmës në terren, Unrwa, thotë se furnizimet me ushqim, ujë dhe karburant mbeten të ulëta në Gaza dhe se ata do të duhet të ndalojnë punën e tyre nëse nuk marrin furnizime me karburant të freskët.

58 kamionë me ndihma ose më shumë kanë hyrë tani në territorin përmes kalimit Rafah me Egjiptin që kur Izraeli vendosi “rrethimin e plotë” në fillim të konfliktit.

Megjithatë, kjo siguron vetëm një pjesë të nevojave të njerëzve në Gaza. Agjencitë e ndihmës thonë se nevojiten të paktën 100 kamionë ndihma çdo ditë.

Karburanti nuk është përfshirë në dërgesat sepse Izraeli thotë se mund të vidhet dhe të shfrytëzohet nga Hamasi për qëllime ushtarake.

Sipas OKB-së, rreth 1.4 milionë njerëz në Gaza janë zhvendosur. Qindra mijëra u zhvendosën nga veriu i territorit në jug, pasi u tha nga ushtria izraelite të largoheshin për sigurinë e tyre.

OBSH ka paralajmëruar gjithashtu se “pothuajse e pamundur” që pacientët në spitalet në veri të Gazës të evakuohen. Qyteti jugor i Khan Younis, normalisht shtëpia e 400 mijë njerëzve ka parë rritjen e popullsisë në rreth 1.2 milion.

Shumë familje janë duke ndarë shtëpitë, ose duke fjetur në tenda. Megjithatë, Izraeli ka vazhduar të kryejë sulme në ato që ai thotë se janë objektiva ushtarake të Hamasit në Gazën jugore.

Disa nga ata që fillimisht u larguan nga veriu i Gazës tani po kthehen sepse situata në jug është shumë e keqe.

Çfarë është Xhihadi Islamik Palestinez – dhe si është i ndryshëm nga Hamasi?

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka thënë se “ne po punojmë së bashku si një dorë e hekurt për një objektiv, për të eliminuar Hamasin”.

Gjithashtu, Izraeli dëshiron të kthejë pengjet që kapi Hamasi, ku katër persona janë liruar deri më tani.

Mediat amerikane raportojnë se administrata Biden po i kërkon Izraelit të vonojë pushtimin e pritshëm tokësor të Gazës në mënyrë që të fitojë kohë për të negociuar për pengjet.

Ushtria izraelite është përgatitur për një operacion tokësor duke bombarduar qindra objektiva në territor.

Ajo ka grumbulluar dhjetëra mijëra ushtarë përgjatë gardhit rrethues të Gazës, së bashku me tanke dhe artileri.

Ajo ka aktivizuar rreth 300,000 rezervistë, së bashku me forcën e saj të qëndrueshme prej 160,000. Hamasi mendohet të ketë rreth 25,000 njerëz në krahun e tij ushtarak, Brigadat Izzedine al-Qassam.

Një nga objektivat kryesore të Izraelit është labirinti i gjerë i tuneleve nëntokësore të Hamasit, të cilët përmbajnë bunkerë për udhëheqësit dhe selitë operative.

Hamasi ka pretenduar më parë se tunelet shtrihen për 500 km. Shumë prej tyre kanë hyrje të fshehura brenda shtëpive, xhamive, shkollave dhe ndërtesave të tjera publike. Trupat izraelite ka të ngjarë të shmangin hyrjen në tunele nëse nuk duhet, në vend të përdorimit të eksplozivëve për t’i shkatërruar ato.

Një sfidë e madhe për trupat izraelite do të jenë luftimet nga afër në zonat urbane me popullsi të dendur.

Mendohet se Hamasi do të vendosë kurthe bombarduese dhe pajisje shpërthyese të improvizuara në pikat e hyrjes si portat e dyerve dhe përgjatë rrugëve të ngushta.

Të hënën, ushtria izraelite tha se një ushtar izraelit u vra dhe disa të tjerë u plagosën gjatë një sulmi në Gaza, në përpjekje për të gjetur pengje dhe për të hapur rrugën për një sulm tokësor.

Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, tha të martën se sulmet e Hamasit më 7 tetor nuk kishin ndodhur “në vakum”, duke shtuar se palestinezët “ishin nënshtruar 56 vjet nga pushtimi mbytës”.

Komentet e tij u pasuan me reagimin e zyrtarëve izraelitë, përfshirë ministrin e Jashtëm Eli Cohen, i cili e pyeti zotin Guterres “në çfarë bote jetoni?” dhe më vonë ai anuloi takimin me të.

Ambasadori i Izraelit në OKB, Gilad Erdan, i bëri thirrje sekretarit të përgjithshëm të OKB-së të japë dorëheqjen. Udhëheqësit e SHBA-së, Britanisë së Madhe, Kanadasë, Francës, Gjermanisë dhe Italisë e kanë mbështetur të drejtën e Izraelit për t’u mbrojtur, por kanë bërë thirrje për “respektimin e ligjit ndërkombëtar humanitar, duke përfshirë mbrojtjen e civilëve”.

Sekretari amerikan i Shtetit, Antony Blinken, ka thënë se “duhet të merren parasysh pauzat humanitare” për të mbrojtur civilët në Gaza.

Çfarë është Hamasi?

Hamasi është një grup palestinez që ka sunduar Rripin e Gazës që nga viti 2007. Grupi është betuar për shkatërrimin e Izraelit dhe dëshiron ta zëvendësojë atë me një shtet islamik.

Hamasi ka zhvilluar disa luftëra me Izraelin që kur mori pushtetin. Hamasi ka lëshuar ose ka lejuar grupe të tjera të lëshojnë mijëra raketa në Izrael dhe ka kryer sulme të tjera vdekjeprurëse.

Si kundërpërgjigje, Izraeli ka sulmuar vazhdimisht Hamasin me sulme ajrore. Në 2008 dhe 2014, ajo dërgoi gjithashtu trupa në Gaza. Së bashku me Egjiptin, Izraeli ka bllokuar Rripin e Gazës që nga viti 2007 për ato që i përshkruan si arsye sigurie.

Hamasi ose në disa raste krahu i tij ushtarak, Brigadat Izzedine al-Qassam – është cilësuar një grup terrorist nga Izraeli, Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Evropian dhe Britania e Madhe, si dhe fuqi të tjera.

Më 7 tetor, qindra persona të armatosur të Hamasit kaluan nga Rripi i Gazës në Izraelin jugor duke thyer gardhin rrethues të fortifikuar rëndë, duke u ulur nga deti dhe duke përdorur paragliderë.

Ky ishte sulmi më serioz ndërkufitar me të cilin është përballur Izraeli në më shumë se një brez, sipas redaktorit ndërkombëtar të BBC-së, Jeremy Boëen.

Personat e armatosur vranë 1,400 njerëz, shumica prej tyre civilë, në një seri bastisjesh në poste ushtarake, kibuci dhe një festival muzikor dhe morën pengje përsëri në Gaza.

Duke pasur parasysh burimet e shërbimeve të sigurisë izraelite, ishte befasuese që sulmi nga Hamasi nuk ishte parashikuar.

Ky vit ka qenë më vdekjeprurësi i regjistruar për palestinezët që jetojnë në Bregun Perëndimor të pushtuar nga Izraeli, gjë që mund ta kishte motivuar Hamasin të godiste Izraelin.

Hamasi gjithashtu mund të ketë kërkuar të shënojë një fitore të rëndësishme propagandistike për të rritur popullaritetin e tij në mesin e palestinezëve të zakonshëm.

Kapja e pengjeve izraelitë mendohet të jetë projektuar për t’i bërë presion Izraelit që të lirojë disa nga 4,500 palestinezët që mbahen në burgjet izraelite.

Ushtria izraelite aktualisht beson se më shumë se 200 persona janë mbajtur në Gaza. Ata përfshijnë 20 fëmijë dhe të paktën 10 persona mbi 60 vjeç. Edhe ushtarë izraelitë janë marrë peng.

Çfarë është Rripi i Gazës dhe kush jeton atje?

Rripi i Gazës është një territor 41 km (25 milje) i gjatë dhe 10 km i gjerë, i vendosur midis Izraelit, Egjiptit dhe Detit Mesdhe. Fillimisht e pushtuar nga Egjipti, Gaza u pushtua nga Izraeli gjatë luftës gjashtëditore të vitit 1967. Izraeli tërhoqi trupat e tij dhe rreth 7000 kolonë nga territori në vitin 2005.

Ajo është shtëpia e 2.23 milion njerëzve dhe ka një nga dendësia më e lartë e popullsisë në botë. Pak më shumë se 75% e popullsisë së Gazës – rreth 1.7 milionë njerëz – janë refugjatë të regjistruar ose pasardhës të refugjatëve, sipas OKB-së. Më shumë se 500,000 prej tyre jetojnë në tetë kampe të mbushura me njerëz të vendosur në të gjithë Rripin.

Izraeli kontrollon hapësirën ajrore mbi Gazën dhe bregdetin e saj dhe ka kontrolluar rreptësisht lëvizjen e njerëzve dhe mallrave.

Çfarë është Palestina?

Bregu Perëndimor dhe Gaza, të cilat njihen si territoret palestineze, si dhe Jerusalemi Lindor dhe Izraeli, të gjithë ishin pjesë e një toke të njohur si Palestinë nga koha romake deri në mesin e shekullit të 20-të.

Gjithashtu, këto ishin tokat e mbretërive hebraike në Bibël dhe shihen nga shumë hebrenj si atdheu i tyre i lashtë.

Izraeli u shpall shtet në vitin 1948, megjithëse toka ende quhet Palestinë nga ata që nuk e njohin të drejtën e Izraelit për të ekzistuar.

Palestinezët përdorin gjithashtu emrin “Palestinë” si një term ombrellë për Bregun Perëndimor, Gazën dhe Jerusalemin Lindor.

Presidenti palestinez është Mahmoud Abbas, i njohur gjithashtu si Abu Mazen. Ai është i vendosur në Bregun Perëndimor, i cili është nën pushtimin izraelit. Ai ka qenë udhëheqës i Autoritetit Palestinez (PA) që nga viti 2005 dhe përfaqëson partinë politike Fatah, një rival i ashpër i Hamasit.

/rtsh.al/