Çfarë është “Lija e majmunit” dhe si mund të merret? Simptomat e para për të cilat duhet të shqetësoheni

Lija e majmunit është shumë e vështirë të transmetohet nga dikush që është bartës i infeksionit dhe merret kryesisht nga kafshët e egra të infektuara në perëndim të Afrikës Qendrore.

Megjithatë, sëmundja  e gjetur fillimisht te majmunët, mund të transmetohet nga personi në person përmes kontaktit të ngushtë fizik, duke përfshirë marrëdhëniet seksuale, dhe shkaktohet nga virusi i lisë së majmunit, shkruan SkyNews.

Kreu i Organizatës Botërore të Shëndetësisë deklaroi të shtunën shpërthimin e lisë së majmunëve një “urgjencë globale shëndetësore” pavarësisht se komiteti i OBSH-së nuk ishte në gjendje të arrinte një konsensus për këtë çështje.

Ai shpjegoi se qëndrimi ishte krijuar për të shkaktuar një përgjigje ndërkombëtare ndaj shpërthimit, i cili mund të zhbllokonte fondet dhe ndarjen e vaksinave.

Sa raste ka në nivel global?

Sipas OBSH-së, që nga 21 korriku ka pasur gjithsej 15,328 raste të konfirmuara laboratorike të lisë së majmunëve, krahas 72 rasteve të mundshme dhe pesë vdekjeve që nga 1 janari 2022.

Cilat vende janë më të prekura?

Sipas OBSH-së, 10 qarqet më të prekura janë:

• Spanja (3,125)
  • Gjermania (2,191)
  • Mbretëria e Bashkuar (2,137)
  • Shtetet e Bashkuara të Amerikës (2,102)
  • Franca (1,453)
  • Holanda (656)
  • Kanadaja (604)
  • Portugalia (515)
  • Brazili (384)
  • Itali (374)

Këto vende përbëjnë më shumë se 88% të rasteve të raportuara globalisht, thotë OBSH.

Ekziston një vonesë e dukshme midis raportimit të UKHSA dhe shifrës së dhënë për Mbretëria e Bashkuar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë.

Si po përhapet?

Dr Susan Hopkins, këshilltare kryesore mjekësore për UKHSA, ka paralajmëruar se lija e majmunëve po përhapet përmes transmetimit në komunitet.

Burrat homoseksualë dhe biseksualë janë të prekur në mënyrë disproporcionale nga përhapja e virusit, me 98% të të infektuarve nga ky grup.

I pyetur pse gjendet në atë demografi, Dr Hopkins tha: “Kjo është për shkak të kontakteve të shpeshta të ngushta që mund të kenë, duket shtuar se ”ne do t’i rekomandonim kujtdo që ka ndryshime në partnerët e seksit rregullisht, ose ka kontakte të ngushta me individë që ata nuk i njohin, të paraqiten nëse shfaqin skuqje.”

Nuk ka vaksinë të drejtpërdrejtë për linë e majmunëve, por një formë e vaksinës së lisë – e cila nuk është përdorur në mënyrë rutinore në Mbretërinë e Bashkuar që nga viti 1971 – është duke u përdorur për individët që janë kontaktues të rasteve.

Ka disa prova nga e kaluara që fëmijët marrin simptoma më të rënda, kështu që ekipet e shëndetit publik po përpiqen të mbyllin sa më shpejt përhapjen e virusit.

A mund të ketë ngjashmëri me situatën e COVID-19?

OBSH thotë se virusi nuk është aq ngjitës sa COVID-19 pasi kërkon kontakt të ngushtë për t’u përhapur.

“Ne kemi një dritare mundësie për të kontrolluar këtë shpërthim duke punuar ngushtë me komunitetet dhe grupet në rrezik më të lartë për të ndaluar transmetimin,” tha OBSH.

“Është thelbësore që të gjithë të punojnë së bashku tani për të ndaluar përhapjen duke ditur rrezikun e tyre dhe duke ndërmarrë veprime për ta ulur atë.”

Si mund të prekeni nga lija e majmunit?

Sipas NHS, lija e majmunit mund të merret nëse ju kafshon një kafshë të infektuar ose nëse prekni gjakun e saj, lëngjet e trupit, njollat, fshikëzat ose zgjeben.

Marrja e tij nga një person i infektuar është shumë e pazakontë, por transmetimi është i mundur përmes kontaktit të ngushtë fizik, duke përfshirë marrëdhëniet seksuale, prekjen e veshjeve, shtratit, peshqirëve ose sendeve të tjera të përdorura nga dikush me skuqje.

Kontakti me fshikëzat ose zgjeben e tyre ose ekspozimi ndaj kollës ose teshtitjes së tyre gjithashtu mund t’ju vërë në rrezik.

Ekspertët shëndetësorë kanë thënë se infeksioni mund të merret edhe duke ngrënë mish nga një kafshë e infektuar që nuk është gatuar siç duhet.

Është gjithashtu e mundur që lija e majmunit të merret duke prekur produkte të tjera si lëkura ose gëzofi që vijnë nga një kafshë e infektuar.

Infeksioni i rrallë përhapet kryesisht nga brejtësit, si minjtë, minjtë dhe ketrat, në pjesë të Afrikës perëndimore ose qendrore.

Nëse njerëzit udhëtojnë drejt destinacioneve në ato rajone, atyre u këshillohet që të lajnë rregullisht duart ose të përdorin dezinfektues duarsh dhe të hanë vetëm mish që është gatuar plotësisht.

Për të minimizuar më tej infeksionin, njerëzit nuk duhet t’u afrohen kafshëve të egra ose endacake, duke përfshirë ato që janë të ngordhura ose që duken se nuk janë mirë.

Cilat janë simptomat?

Zakonisht duhen nga pesë deri në 21 ditë që të shfaqen simptomat.

Simptomat fillestare përfshijnë temperaturë të lartë, dhimbje koke, dhimbje muskujsh, dhimbje shpine, ënjtje të gjëndrave, dridhje dhe rraskapitje.

Një skuqje zakonisht shfaqet midis një dhe pesë ditësh pas simptomave të para, duke filluar në fytyrë dhe më pas duke u përhapur në pjesë të tjera të trupit.

Mund të ngatërrohet me linë e dhenve pasi fillon me njolla të ngritura.

Simptomat zakonisht zhduken brenda dy deri në katër javë, megjithëse disa njerëz do të kenë nevojë për trajtim spitalor.

Lezionet e vetme gjenitale dhe plagët në gojë ose anus janë identifikuar gjithashtu si simptoma të lisë së majmunit nga një bashkëpunim ndërkombëtar i mjekëve në 16 vende.

Kushdo që dyshon për simptomat e mundshme i kërkohet të paraqitet për një kontroll.

Çfarë duhet bërë nëse keni qenë në kontakt të ngushtë me dikë që ka linë e majmunit?

Kontaktet e rasteve të lisë së majmunëve në rrezik të lartë për t’u kapur nga infeksioni duhet të izolohen për 21 ditë, sipas udhëzimeve më të fundit të qeverisë.

UKHSA rekomandon që njerëzit që kanë pasur “kontakt të drejtpërdrejtë të pambrojtur ose kontakt mjedisor me rrezik të lartë” duhet të izolohen për tre javë.

Kjo përfshin mungesën e udhëtimit, sigurimin e detajeve për gjurmimin e kontakteve dhe shmangien e kontaktit të drejtpërdrejtë me njerëz të imunosupresionuar, gratë shtatzëna dhe fëmijët nën 12 vjeç.

Ata që konsiderohen në rrezik të lartë për t’u kapur nga lija e majmunit mund të kenë pasur kontakte shtëpiake, kontakt seksual ose kanë ndryshuar shtratin e një personi të infektuar pa veshur PPE-të e duhura, thotë ai.

UKHSA këshillon gjithashtu që atyre t’u ofrohet një vaksinë kundër lisë.

/rtsh.al/