D/D ose Dashuria dhe Deti
N noveln e ehovit Zonja me kone ka nj pasazh enigmatik:
N Oreand [ata] uleshin n nj stol ndan nj kishe, kundronin detin posht dhe heshtnin. Jalta mezi dukej npr mjegulln mngjesore, mbi majat e maleve qndronin t palvizshme ret e bardha. Gjethnaja nuk shushurinte ndr pem, zhuzhinin gjinkallat dhe nj zhaurim e shurdhr, e njtrajtshme q bartej s poshtmi, fliste pr prehjen, pr gjumin e prjetshm q na pret. Ashtu zhaurinte atje posht edhe ather kur ktu nuk ekzistonin as Jalta, as Oreanda dhe po kshtu zhurmon tani dhe do t zhurmoj me po kaq shprfillje dhe shurdhrim kur ne nuk do t jemi m. Dhe n kt prhershmri, n kt shprfillje t plot ndaj jets dhe vdekjes s secilit prej nesh fshihet, ndoshta, sekreti i shptimit ton t prjetshm, e lvizjes s pandrprer t jets n tok, e prsosjes s pambarimt. Duke ndenjur afr ksaj gruaje t re, e cila n agim iu duk nj bukuroshe e rrall, i fashitur e i magjepsur nga madhshtia e ksaj pamjeje t prrallt detit, maleve, reve, qiellit t gjer, Gurovi mendoi se si, n thelb, nse e vret mendjen, gjithka sht e mrekukullueshme n kt bot, gjithka, prve asaj ka bjm e mendojm ne, kur harrojm qllimet e larta t qenies, dinjitetin ton njerzor.
N nj novel pr dashurin e lindur papritmas ndrmjet njerzve, t cilt aspak nuk e parashikonin dhe nuk e prisnin, prse iu desh vall ehovit ky digresion, kjo prsiatje poetike mbi prjetsin, shprfillse ndaj ekzistencs son? Dhe pse pra n kt shprfillje na qenksh sekreti i shptimit ton?
Fundi i fragmentit, me sa duket, sht m i tejdukshm: natyra sht e bukur dhe harmonike, ndrsa ne jo. Natyra e ka nj qllim t eprm, ndrsa ne sillemi pa dinjitet. Gurovi sapo ka kthyer n adultere nj grua t re, t martuar e t pa prvoj, t ciln nuk e dashuron aspak dhe pas disa ditsh do ta harroj prgjithmon. Kjo nuk sht e ndershme, por gjithsesi, nj dobsi krejt njerzore. Ai vet e kupton kt, por nuk shqetsohet dhe aq; do t vazhdoj t sillet kshtu dhe sot, dhe nesr, sepse asgj m shum se kaq nuk di, asgj m shum se kaq nuk njeh. Kur pas disa ditsh ndahet me Ana Sergejevnn prgjithnj, kur do ta shoqroj at n stacion, ai do ta ndjej kt lvizje shpirtrore:
Ishte i prekur, i trishtuar dhe provonte nj pendes t leht... Gjith kohs ajo e kishte quajtur t mir, t jashtzakonshm, t lartsuar: vrtet, asaj ai i dukej jo ashtu si ishte n t vrtet, pra, ai e kishte mashttruar at pavullnetshm...
Kjo sht e qart, sht njerzore, po pse vall sekreti i shptimit na qenksh n detin shprfills, n shprfilljen e prjetsis s vdekur?
Ndrkaq Gurovi pushon n po at stol, duke soditur bukurin shprfillse dhe ende sia ka iden se me t dika ka ndodhur. E ajo dika, tashm ka ngjar.
Kalon nj muaj, nj tjetr, dhe ai kupton, q femra q takoi n jug, nuk u zhvendos n t shkuarn, nuk humbi n mjegull, por nuk iu nda n do frymmarrje t jets. Ana Sergejevna nuk i shtirej n ndrr, por shkonte pashqitshm krahas tij gjithkund, si nj hije, e gjurmonte ngado... Ajo mbrmjeve e kundronte nga rafti i librave, nga oxhaku, nga qoshku, ai ndjente frymmarrjen e saj, fshfrimn ledhatare t rrobave t saj.
Dikur ai, i tromaksur nga vrejtja e nj miku, papritmas do ta kuptoj, se gjith bota q e rrethon, ka ndryshuar krejtsisht: Kto fjal kaq t rndomta, sdi pse e trandn papritmas Gurovin, iu dukn t ulta, t papastra. far moralesh t egra, far surretrish! far netsh t kota, far ditsh t shpifura, pa pik lezeti! Loj e patsosur me letra, babzi, pijanecri, lloqe t vazhdueshme pr t njjtat gjera q vrasin kohn m t madhe, energjit m t mira, dhe n fund t fundit mbetet nj far jet cubele, pa flatra, njfar pallavre, dhe ske nga ti shptosh, mu sikur t kan mbyllur brenda nj mendine a n qelit e paraburgimit!.
Tekstualisht, deri n prag t largimit t tij n jug, Gurovi i takonte plotsisht nj jete t till, pinte shum, hante, llomotiste, zinte romane me femra t ndryshme dhe prjetonte knaqsin e ekzistencs s vet. Kshtu pra, ndryshimi ndodh jo me botn, por me t vet. Ai nuk e deshi kt ndryshim, nuk e krkoi, nuk e hamendsoi, por ai kishte ndodhur tashm.
Kur dhe si kishte ngjar? Dhe far, m sak, kishte ngjar? ...
Gurovi e tundoi Ana Sergejevnn mekanikisht, pr forc zakoni, ashtu si do t kishte vepruar me donjrn q do ti kishte interesuar. E sajoi sakaq flirtin e tij veror, ende pa ia msuar emrin. Thjesht zonja me kone. Po mund t kishte qen dhe zonja me ant, zonja me kapel, zonja me nishan di e paemr, gjinore, pjes e natyrs, me nj detaj t vogl dallues, me zbukurim. Zonja e mrekullueshme si pjes e asaj natyre, n t ciln gjithka sht e mrekullueshme n kt bot, gjithka, prve asaj q mendojm dhe bjm ne, kur harrojm pr qllimet e larta t qenies, pr dinjitetin ton njerzor.
Mendimi tundues pr nj lidhje t shpejt, efemere, pr nj roman me nj femr t panjohur, t ciln nuk e njeh me mbiemr, e prfshiu at papritmas. Dhe njohjen e tij me t ai e nis prmes kones s saj: Ai e ndolli ledhatueshm konen dhe, kur ajo iu afrua, iu krcnua me gisht. Konia angulliu. Gurovi srish iu kanos. Ky sht modeli i sjelljes s Gurovit me femrat: i josh me prkdheli, ndrsa kur ato i qasen pran, i krcnon. Avitu, por jo shum afr!
N kto dit efemer q shpejtojn fundin e romanit Gurovi e vlerson Ana Sergejevnn thuajse si pjes t natyrs. Gjithsesi, ajo bart di keqardhse, - mendoi ai dhe u krodh n dremitje. Gurovi, duke e kqyrur tani, mendoi: far takimesh bjn vaki n jet! Ana Sergejevna ndjen turp pr mkatin e saj, dhe Gurovi bezdisej ta dgjonte m, e nervozonte toni i saj naiv, kjo pendes, kaq e papritur...
N tavolinn e dhoms s hotelit ishte nj shalqin. Gurovi preu nj fet dhe nisi ta haj pa nguti. Kaloi pothuajse gjysm ore n heshtje.
Gjysm ore sht koh shum e madhe, dhe lexuesi i vmendshm i rrfimit duhet ta mbush vet kt heshtje t gjat me tingujt e qet t prtypjes s shalqinit t ftoht, me mendimet e pakallzuara, t pashenjuara t personazheve, me ndjenjat e tyre: pikllimin apo diskomfortin shpirtror t femrs dhe shprfilljen durimtare t burrit, i cili pret gjersa ti kaloj mrzia post-koitale dhe ballanca e shprishur e emocioneve ti riprtrihet. Ndrkaq e vetmja fraz q shenjon mahnin e pallimit fizik, t ciln e prisnin dhe e dshironin dy dashnort: ...dhe kishte ndjesin e nj hallakatjeje, a thua se befas dikush po trokiste n der.
Dikushi trokiti, dhe, m gjas, hyri. Dikushi, i padukshmi, i paftuari, ai q hyn atje ku ia do qejfi, vjen ather, kur vet dshiron t vij. Dikushi, ai q zgjedh njerzit e rastsishm krejtsisht t zakonshmm, pa asgj t veant, nj nga shum Ana Sergejevnat, krejt t zakonshmin prej shum t tillsh, Gurovin q po plaket. Ky dikush vjen jo q t sjell gzim dhe bukuri, se pr tu gzuar dhe knaqur ata munden edhe pa t. Ai vjen jo pr t lehtsuar jetn: pas vizits s tij heronjt e kan pafundsisht t vshtir t jetojn si m par, ata do do t gnjejn t afrmit, dhe mashtrimi n jetn e tyre do t shtohet dit pas dite. Por ai vjen dhe gjithka prmbyset, shndrrohet, spostohet, kuptimsohet.
Gurovi fjeti keq, rotullohej ndr araf ose vejevinte nga njri cep i dhoms n tjetrin. Fmijt i qen shpifur, banka i qe shpifur, nuk ia bnte zemra t shkonte kund, as t fliste gjsend. Dhe vendos t shkoj n qytetin provincial S., ku banon Ana Sergejevna. Ai prshkoi rrugicn ndan gardhit dhe priti rastin... Dera kryesore u hap dhe prej saj doli njfar plake, ndrsa pas e ndiqte me vrap konia e njohur, e bardh. Gurovi deshi ta ndjell konen, por befas ndjeu ti rrah fort zemra dhe nga trazimi nuk mundi t ndrmend emrin e kones.
Lexuesi mbetet pa e msuar emrin e kones dhe nga ky moment, as nuk do t dgjoj m pr t. E mrekullueshme ktu sht se Gurovi e harroi emrin e qenit jo se qeni luan ndonj rol t parndsishm, ndihms. Prkundrazi. Gurovi e harron emrin e tij nga trazimi: ndjenjat e tij jan majisur prej ksaj kafshze t vockl, t bardh; mjafton ti hedh syt dhe heroit i rreh zemra. Qeni, t cilin jo shum koh m par, n jug, ai e kishte shfrytzuar si pretekst pr tu njohur me gruan e re, qeni, t cilit n rrfim dhe vend mezi i jepet, i cili nj zot e di se ku gjendej n astet e mkatit, i cili i priu Gurovit n dhomn e hotelit t Ana Sergejevns, qeni, me t cilin Gurovi nuk u prshndosh, thuajse nuk e vuri re, n stacion (ne asgj nuk na thuhet, mu sikur ai t qenksh i padukshm), - ky qen kotnasikoti, dekorativ, befas na bhet personalitet, i rndsishm, krijes e shtrenjt, i aft t trazoj deri n t rrahura t forta t zemrs. Qeni tashm nuk sht pjes e natyrs shprfillse, n t ciln gjithka sht e bukur, ai sht pothuajse njeri.
Gurovi shkon n teatr, duke llogaritur ta ndesh atje Ana Sergejevnn, dhe ajo, vrtet, ndodhet atje.
Kur Gurovi e kqyri, ndju shtrngim n zemr dhe e kuptoi qart, se pr t tashm nuk kishte krijes m t afrt, m t muar e m t rndsishm n bot; ajo, e prhumbur n turrmn provinciale, kjo femr voglane, pa asgj t dallueshme, me nj lurnet vulgar n duar, e mbushte tr jetn e tij, ishte hidhrimi i tij, gzimi, lumturia e vetme q dshironte tani; dhe nn tingujt e nj orkestre t keqe, e violinave t rndomta rrangalle ai mendonte se sa e mrekullueshme sht ajo. Mendonte dhe ndrronte.
Me heroin ehovian ngjet SHNDRRIMI, pa asnj arsye, pa asnj shpjegim, vetvetiu. Kt m t madhen dhe m misteriozen e t vrtetave, t ciln e njeh, ndoshta, docili, nuk ke me se ta shpjegosh, prvese me ndrhyrjen e forcave metafizike, shpirtrore, me ato q jan sipr nesh, q munden n mnyr t padukshme t t trokasin n der. E padallueshmja Ana Sergejevna, sdihet pse e dashuron Gurovin dhe sht pashpjegueshm e domosdoshme pr t, i ka zvendsuar atij gjith botn, - ja pra, kta jan dy personazhet m t mrekullueshm dhe m drithrues n letrsi, ndrsa novela Zonja me kone konsiderohet me t drejt nj kryevepr, e prap, megjithat, far n thelb ndodh n kt novel? Asgj pra, prve udis. Pasi Gurovi vetdijsohet se nuk mund t jetoj pa Ana Sergejevnn, takimet e tyre ksaj radhe n Mosk ku ajo vjen fshehtsisht, jan n vshtrimin e par, pafundsisht t mrzitshme, banale, vulgare, njlloj si takimet e tyre n jug, me ndryshimin se ather ndrionte dielli, ndrsa tani bie bor e lagsht. Por kjo vetmse n vshtrim t par. Heronjt bjn t njjtn gj q kan
m par: Ana Sergejevna qan, ndrsa Gurovi pret me durim, derisa ajo t shprazet mir. Ather n jug, ai prtypte shalqin t ftoht, ndrsa tani, n veri, ai pi aj t nxeht. Ngrohtsia e jashtme e rrugs ndrkmbehet me t ftohtt, ndrsa e brendshmja, intimja, prkundr: i ftohti bhet i ngroht. Heronjt jan shndrruar n t tjer.
Letrsia klasike ruse sht e drojtur dhe e virgjr n prshkrimin e skenave t dashuris, por ehovi i l imtsit e adulterit jasht fushs s shikimit t lexuesit jo pr kt shkak, por thjesht sepse adulteri ska lidhje me kt zeje. Graviteti erotik i objektit t pasionit, jashtsia trazuese, pasionet shpirtrore q nga m ngazllyeset e deri tek m t ngrysurit, n letrsin ruse jan paraqitur mjaft gjer e imtsisht. Tradita letrare ruse njeh (t paktn ka njohur m par), q prshkrimet teknike t procesit t pallimit, imtsit fiziologjike q zn nj vend t rndsishm n letrsin perendimore, po edhe n at lindore, nuk mund t japin ndjesit e brendshme, emocionet dhe prjetimet e heronjve. Ushtrimet teknike, ekuilibristika trupore nj pjes e domosdoshme dhe e mrekullueshme e aktit t dashuris, - mbeten jasht kornizs s tekstit, ndoshta ngaq ato nuk jan individuale, jashtpersonale, t marra me mend, mekanike, t prsritshme, riprodhuese, t njohura q m par, ato jan thelbi i nj pjes t Natyrs s Madhe dhe n vetvete nuk bartin vuln misterioze t erotiks, personales, t hyjnors intime. iftzimi na bn t njllojt me kafsht, me bimt, me reptilt, me zanafilln e patrajt gjinore, me detin, i cili tani zhaurin dhe do t zhaurij po kaq shprfills e shurdht, kur ne t mos jemi m. Jo m kot Gurovi ndrmend femrat anonime, t cilat kaluan n jetn e tij deri para takimit me Ana Sergejevn: dhe kur Gurovi ftohej me to, ather bukuria e tyre i zgjont urrejtjen, dhe dantellat e t linjtave t tyre i dukeshin ather t ngjashme me luspat.
sht krejt e parndsishme, tek e fundit, q Gurovi dhe Ana Sergejevna mkatuan, dhe nse dikush menjmend do t donte t dinte hollsi se si ka ngjar ajo pun n jug dhe n veri, ather askush nuk sht n gjendje ti hap udh prfytyrimit dhe t imagjinoj zhgrryerjet akrobatike m t guximshme. Sepse n kt gj nuk ka mister, ndaj ske se far t prshkruash. Misteri qndron n at shndrrim, n at metamorfoz, n at gj t pakuptueshme dhe t pashkak q ngjau me heronjt, dhe mrekullia sht se ehovi at gjithashtu NUK E PRSHKRUAN. Ai nuk mund ta prshkruaj, sikundrse nuk mundet, nuk sht i aft, nuk sht n gjendje ta prshkruaj asnj prej shkrimtarve m gjenial. Sepse ajo sht Mrekullia, sht sipr do lloj t kuptuari dhe nuk duhet prshkruar.
ehovi bn at gj q sht e mundur pr nj shkrimtar: ai prshkruan gjendjen para, dhe gjendjen pas asaj, kur Dikush dukej sikur trokiti n der. Novela ndahet n dy pjes, pothuaj t barabarta, q derdhen t reflektuara pasqyr njra n tjetrn: jug-veri, ftoht-ngroht, zbraztir-plotmri, e pajet-e gjall, shprfillse-regtitse, jodashuri-dashuri. Si n gjysmen e par t novels, si n t dytn qan n dhomn e hotelit femra, ndrsa burri ha, teksa pret gjersa ti mbarojn asaj lott. Por nse n fillim t novels, n dhom sht e pranishme mrzia, nervozizmi, pikllimi, hidhrimi, n fund t saj vendin e tyre e zn falja, bashkprvujtnia, sinqeriteti, brishtsia/dhembsuria, dashuria.
Ky ndrkalim i padukshm, kjo trokitje e pandjeshme n der, kjo vizit sht nj nga prshkrimet m tronditse se si, ndrmjet nesh, i padallueshm nga vshtrimi yn i jashtm, endet engjlli i dashuris; nj nga fotografit m t besueshme, n t ciln nuk paraqitet asgj, por gjithka duket qartaz.
Prkundr opinionit drmues, t cekt, sikundrse do opinion masiv, dashuria ekziston jo pr vazhdimin e racs njerzore. Mjafton nj vshtrim ti hedhim njerzimit q t bindemi se raca jon, ashtu si bota e kafshve, mund t riprodhohet pr bukuri pa asnj dashuri, krejtsisht fal instinktit fiziologjik. N t gjitha shoqrit, n t gjitha kulturat dashuria dhe martesa kan ekzistuar t ndara, duke u shkrir n nj vetm n rrethana jashtzakonisht t rralla e t volitshme. T mos flasim pr ato kultura t shumta ku dashuria si kusht pr martesn thjesht sht e ndaluar, madje pr lehtsimin e ksaj tabuje dhndri dhe nusja nuk kan t drejt ta shohin njri-tjetrin deri n ditn e martess.
Dashuria shpesh i shmanget martess, dashurin e rndon martesa, e pr far shumimi mund t jet fjala n dashurin homo-erotike? Shoqria tradicionale e gjykon negativisht nj dashuri t till, e po ashtu, t gjitha llojet e uditshme t dashurive, prshembull, dashurin ndaj sendeve (kjo menjher quhet fetishizm dhe konsiderohet si dika e mendjeve jo krejt t shndosha), dashurin pr kafsht, artin dhe, m s fundi, Zotin. I dashuruari ka nj natyre sjelljeje antisociale, thyen tabut e kanonizuara, shkatrron skemat, u sjell hidhrim fmijve t pafajshm, vret, mbaron me suicid. Nga nj kndvshtrim ai na duket i uditshm, i marr e nganjher, bajat. Veten mund ta ver n vend t tij vetm ai q e njeh s brendshmi kt ndjenj, por edhe kjo sht bashkpjesmarrje e nj t shndoshi tek i smuri. Ndjenjat e dashuruesit jan mprehtsisht-individuale, ai sheh dhe dgjon ndryshe t tjerve, ai mnjmend sht mu si i smuri, porse ai mund t infektoj vese objektin nga sht drejtuar dashuria e tij. T ndrrosh objektin sht e pamundur, sepse ai sht krejt unikal.
Por le ti kthehemi pyetjes q shtruam n fillim: prse vall n shprfilljen e natyrs na qenksh sekreti i shptimit? Shptim prej far gjje? Ku qndron vdekja, prej s cils ne duam t shptojm? Dhe prgjigja, sado e uditshme, do t jet e till: vdekja qndron n dashuri. Shprfillja e natyrs sht sekreti i shptimit nga dashuria, premtimi se gjithka do t kaloj, se dhe dashuria, gjithashtu, kalon.
Jo m kot, jo m kot kjo novel na trazon kaq torturueshm, sht kaq pakapshm pikllimtare, kaq e ajrt, e shtresuar me nntekste, aludime t shkaprdara n vende t papritura, si t hedhura gabimisht n tekst. Ky sht ehovi, dyshtresor, treshtresor, q t shket duarsh si pasqyrimi n uj. ehovi q asgj dhe asnjher nuk pohon, nuk jep betime, nuk gjykon, q e trheq sakaq at q sapo tha, q ndrkalon nga nj en e padukshme n nj tjetr, mezi i kapshm pr syrin vigjilent; sht ehovi i pakapshm si tymi, q e ndrron drejtimin, q shndrrohet gjithmon e kmbngulshm, mu si nn ligjet e ndonj reaksioni kimik, t cilin e qesim mendjesh gjithnj ose do t donim ta harronim. ehovi kurr nuk ka shkruar, as edhe nj tregim me tem: u martuan dhe jetuan t lumtur, kjo sht e pamundur pr t. Mu n zemr t lumturis piqet zija dhe pikllimi, mu n ndjenjat m fisnike sht ndrkallur vdekja e ndjenjs: prej do zanafille duket fundi.
Ju duhet t niseni... vazhdoi Ana Sergejevna me pshprim. - ... Un kurr nuk kam qen e lumtur, tani jam e palumtur dhe kurr, kurr nuk do t jem e lumtur, kurr! Mos m shtrngoni t vuaj edhe m shum! Ju betohem, do t vij n Mosk. E tash, t ndahemi! I miri im, i dashuri, i shtrenjti im, t ndahemi! Ajo i shtrngoi dorn dhe zbriti shkallt nxitimthi, me kok t kthyer drejt tij dhe prej syve ajo menjmend dukej se qe e palumtur.
Ajo qau nga mallngjimi, nga vetdija e hidhur, se jett e tyre qn mpleksur kaq pikllueshm; ata do t shihen ve n fshehtsi, do t fshihen prej njerzve si hajnat! A nuk ishte e coptuar tani jeta e tyre?
Ai e kishte t qart se dashuria e tyre do t tretet jo aq shpejt, nuk dihet se kur. Ana Sergejevna qe lidhur pas tij gjith e m tepr, e adhuronte, ndaj ishte e pakuptimt ti thoje q e gjitha kjo duhet ta kt dikur nj fund.
Mandej ata u kshilluan gjat, foln se si duhet t hiqnin dor nga domosdoshmria pr tu fshehur, pr t gnjyer, pr t jetuar n qytete t ndryshme, pr t mos u takuar gjat. Si t liroheshin prej ktyre mnyrave t paprballueshme?
- Si? Si? pyeste ai, duke rrokur kokn me duar, - Si?
Asesi. Shptimi gjendet n harres, n vdekjen e ndjenjave, n vdekjen e dashuris. Shptimi qndron n at, q Ashtu zhaurinte atje posht edhe ather kur ktu nuk ekzistonin as Jalta, as Oreanda dhe po kshtu zhurmon tani dhe do t zhurmoj me po kaq shprfillje dhe shurdhrim kur ne nuk do t jemi m. Shptimi gjendet n shprfilljen e plot e t vjetr t detit, sa bota, n jetn dhe vdekjen e secilit prej nesh. Lvizja e pandrprer e jets n tok, prsosja e pandrprer, ndoshta jo pr njeriun e veant, por vetm pr racn njerzore, pr shumicn e t tillve t ndryshm dhe t tillve t ngjashm, t tillve gra dhe burra q prsriten, me kone e pa kone, q qajn pr erdhet e tyre toksore, pr etjen e lumturis dhe q presin durueshm kto lot.
Shptimi sht t biesh n kurthin e mundimshm dhe t mrekullueshm, n t cilin nuk dihet prse t zuri ty ai q trokiti n der, n faktin q dalja sht e hidhur, e dykuptimt, dalje prmes vdekjes.
Megjithat, ajo se ka di keqardhse, - mendoi ai, teksa kridhej n dremitje. Me kt mendim Gurovi i el dyert e jets s vet Ana Sergejevns, e ndoshta, ai do ta prcjell kur asaj ti mbarojn ditt e pushimit, sepse gjithka, herdokur, do ta ket nj fund, dhe dera sht e hapur, fjalt e duhura presin t gatshme. Pema sht ende n kulmin e lulzimit, ndrsa spata rri gati pr sllitje n rrnj.
Duke analizuar tekstin, ne zbulojm me tmerr mundsin e vdekjes, hijen e saj, njollat e kufoms q prhapen prmez purpurit t lulzimit, ato jan ktu. Ky mendim sht i padurueshm pr zemrn, ne nuk duam q t vdes dashuria e Gurovit dhe Ana Sergejevns. Ne jemi gati ti lutemi ndokujt q kjo t mos ndodh. Sepse ky sht thuajse i vetmi rrfim i ehovit, ku njerzit e dashurojn thell e sriozisht njri-tjetrin. Por ehovi dyzohet dhe i rrshqet edhe ktu prgjigjes: vdekja sht e mundur, por jo me doemos, ndoshta asgj e tmerrshme nuk do t ndodh, ndoshta, kta t dy, do t din t mbahen dhe nuk vdesin, ndoshta, vetm ata t dy n kt bot na dalin t pavdekshm... sidoqoft, koh ka ende boll, rruga sht ende e gjat. Dhe i dukej se edhe pak dhe zgjidhja do t gjendet, dhe ather do t nis nj tjetr jet e re, nj jet e bukur: dhe q t dy e kishin t qart, q fundi ende sht larg-larg dhe se m t vshtirn e t vshtirave e kan tani pr tani. Me kt fraz t dykuptimt n do fjal, njkohsisht ngushlluese dhe t pangushllim, mbyllet dhe rrfimi i novels.
Njmbdhjet vjet pas ehovit, kur shkrimtari nuk ishte m ndr t gjall, nj shkrimtar tjetr, Tomas Mani, drgon nj tjetr personazh, Ashenbahun, t vdes ndan nj deti tjetr, n Venecia. Me Ashenbahun gjithaq papritmas ndodh nj ngjarje e mrekullueshme dhe e tmerrshme: ai dashuron, gjithashtu pr her t par n jet, dhe kjo dashuri sht e ndaluar e shkatrrimtare. Pa gjetur rrugdalje tjetr Ashenbahu e vret djaloshin, objektin e pasionit t tij. Njerzit mendojn se e ka vrar smundja, e cila prhapet padukshm npr qytete dhe bregdete, por njerzit gjithmon nuk din t shohin. Prpara vet vdekjes ...atij iu duk se djaloshi i zbeht e shtatderdhur i drgon s largu buzqeshjen, ia bn me kok, teksa heq dorn nga beli dhe i dften me t, at hapsir t padukshme fatale ku tretet vet.
N at det, herdokur, a do t kthehemi vall?
N Oreand [ata] uleshin n nj stol ndan nj kishe, kundronin detin posht dhe heshtnin. Jalta mezi dukej npr mjegulln mngjesore, mbi majat e maleve qndronin t palvizshme ret e bardha. Gjethnaja nuk shushurinte ndr pem, zhuzhinin gjinkallat dhe nj zhaurim e shurdhr, e njtrajtshme q bartej s poshtmi, fliste pr prehjen, pr gjumin e prjetshm q na pret. Ashtu zhaurinte atje posht edhe ather kur ktu nuk ekzistonin as Jalta, as Oreanda dhe po kshtu zhurmon tani dhe do t zhurmoj me po kaq shprfillje dhe shurdhrim kur ne nuk do t jemi m. Dhe n kt prhershmri, n kt shprfillje t plot ndaj jets dhe vdekjes s secilit prej nesh fshihet, ndoshta, sekreti i shptimit ton t prjetshm, e lvizjes s pandrprer t jets n tok, e prsosjes s pambarimt. Duke ndenjur afr ksaj gruaje t re, e cila n agim iu duk nj bukuroshe e rrall, i fashitur e i magjepsur nga madhshtia e ksaj pamjeje t prrallt detit, maleve, reve, qiellit t gjer, Gurovi mendoi se si, n thelb, nse e vret mendjen, gjithka sht e mrekukullueshme n kt bot, gjithka, prve asaj ka bjm e mendojm ne, kur harrojm qllimet e larta t qenies, dinjitetin ton njerzor.
N nj novel pr dashurin e lindur papritmas ndrmjet njerzve, t cilt aspak nuk e parashikonin dhe nuk e prisnin, prse iu desh vall ehovit ky digresion, kjo prsiatje poetike mbi prjetsin, shprfillse ndaj ekzistencs son? Dhe pse pra n kt shprfillje na qenksh sekreti i shptimit ton?
Fundi i fragmentit, me sa duket, sht m i tejdukshm: natyra sht e bukur dhe harmonike, ndrsa ne jo. Natyra e ka nj qllim t eprm, ndrsa ne sillemi pa dinjitet. Gurovi sapo ka kthyer n adultere nj grua t re, t martuar e t pa prvoj, t ciln nuk e dashuron aspak dhe pas disa ditsh do ta harroj prgjithmon. Kjo nuk sht e ndershme, por gjithsesi, nj dobsi krejt njerzore. Ai vet e kupton kt, por nuk shqetsohet dhe aq; do t vazhdoj t sillet kshtu dhe sot, dhe nesr, sepse asgj m shum se kaq nuk di, asgj m shum se kaq nuk njeh. Kur pas disa ditsh ndahet me Ana Sergejevnn prgjithnj, kur do ta shoqroj at n stacion, ai do ta ndjej kt lvizje shpirtrore:
Ishte i prekur, i trishtuar dhe provonte nj pendes t leht... Gjith kohs ajo e kishte quajtur t mir, t jashtzakonshm, t lartsuar: vrtet, asaj ai i dukej jo ashtu si ishte n t vrtet, pra, ai e kishte mashttruar at pavullnetshm...
Kjo sht e qart, sht njerzore, po pse vall sekreti i shptimit na qenksh n detin shprfills, n shprfilljen e prjetsis s vdekur?
Ndrkaq Gurovi pushon n po at stol, duke soditur bukurin shprfillse dhe ende sia ka iden se me t dika ka ndodhur. E ajo dika, tashm ka ngjar.
Kalon nj muaj, nj tjetr, dhe ai kupton, q femra q takoi n jug, nuk u zhvendos n t shkuarn, nuk humbi n mjegull, por nuk iu nda n do frymmarrje t jets. Ana Sergejevna nuk i shtirej n ndrr, por shkonte pashqitshm krahas tij gjithkund, si nj hije, e gjurmonte ngado... Ajo mbrmjeve e kundronte nga rafti i librave, nga oxhaku, nga qoshku, ai ndjente frymmarrjen e saj, fshfrimn ledhatare t rrobave t saj.
Dikur ai, i tromaksur nga vrejtja e nj miku, papritmas do ta kuptoj, se gjith bota q e rrethon, ka ndryshuar krejtsisht: Kto fjal kaq t rndomta, sdi pse e trandn papritmas Gurovin, iu dukn t ulta, t papastra. far moralesh t egra, far surretrish! far netsh t kota, far ditsh t shpifura, pa pik lezeti! Loj e patsosur me letra, babzi, pijanecri, lloqe t vazhdueshme pr t njjtat gjera q vrasin kohn m t madhe, energjit m t mira, dhe n fund t fundit mbetet nj far jet cubele, pa flatra, njfar pallavre, dhe ske nga ti shptosh, mu sikur t kan mbyllur brenda nj mendine a n qelit e paraburgimit!.
Tekstualisht, deri n prag t largimit t tij n jug, Gurovi i takonte plotsisht nj jete t till, pinte shum, hante, llomotiste, zinte romane me femra t ndryshme dhe prjetonte knaqsin e ekzistencs s vet. Kshtu pra, ndryshimi ndodh jo me botn, por me t vet. Ai nuk e deshi kt ndryshim, nuk e krkoi, nuk e hamendsoi, por ai kishte ndodhur tashm.
Kur dhe si kishte ngjar? Dhe far, m sak, kishte ngjar? ...
Gurovi e tundoi Ana Sergejevnn mekanikisht, pr forc zakoni, ashtu si do t kishte vepruar me donjrn q do ti kishte interesuar. E sajoi sakaq flirtin e tij veror, ende pa ia msuar emrin. Thjesht zonja me kone. Po mund t kishte qen dhe zonja me ant, zonja me kapel, zonja me nishan di e paemr, gjinore, pjes e natyrs, me nj detaj t vogl dallues, me zbukurim. Zonja e mrekullueshme si pjes e asaj natyre, n t ciln gjithka sht e mrekullueshme n kt bot, gjithka, prve asaj q mendojm dhe bjm ne, kur harrojm pr qllimet e larta t qenies, pr dinjitetin ton njerzor.
Mendimi tundues pr nj lidhje t shpejt, efemere, pr nj roman me nj femr t panjohur, t ciln nuk e njeh me mbiemr, e prfshiu at papritmas. Dhe njohjen e tij me t ai e nis prmes kones s saj: Ai e ndolli ledhatueshm konen dhe, kur ajo iu afrua, iu krcnua me gisht. Konia angulliu. Gurovi srish iu kanos. Ky sht modeli i sjelljes s Gurovit me femrat: i josh me prkdheli, ndrsa kur ato i qasen pran, i krcnon. Avitu, por jo shum afr!
N kto dit efemer q shpejtojn fundin e romanit Gurovi e vlerson Ana Sergejevnn thuajse si pjes t natyrs. Gjithsesi, ajo bart di keqardhse, - mendoi ai dhe u krodh n dremitje. Gurovi, duke e kqyrur tani, mendoi: far takimesh bjn vaki n jet! Ana Sergejevna ndjen turp pr mkatin e saj, dhe Gurovi bezdisej ta dgjonte m, e nervozonte toni i saj naiv, kjo pendes, kaq e papritur...
N tavolinn e dhoms s hotelit ishte nj shalqin. Gurovi preu nj fet dhe nisi ta haj pa nguti. Kaloi pothuajse gjysm ore n heshtje.
Gjysm ore sht koh shum e madhe, dhe lexuesi i vmendshm i rrfimit duhet ta mbush vet kt heshtje t gjat me tingujt e qet t prtypjes s shalqinit t ftoht, me mendimet e pakallzuara, t pashenjuara t personazheve, me ndjenjat e tyre: pikllimin apo diskomfortin shpirtror t femrs dhe shprfilljen durimtare t burrit, i cili pret gjersa ti kaloj mrzia post-koitale dhe ballanca e shprishur e emocioneve ti riprtrihet. Ndrkaq e vetmja fraz q shenjon mahnin e pallimit fizik, t ciln e prisnin dhe e dshironin dy dashnort: ...dhe kishte ndjesin e nj hallakatjeje, a thua se befas dikush po trokiste n der.
Dikushi trokiti, dhe, m gjas, hyri. Dikushi, i padukshmi, i paftuari, ai q hyn atje ku ia do qejfi, vjen ather, kur vet dshiron t vij. Dikushi, ai q zgjedh njerzit e rastsishm krejtsisht t zakonshmm, pa asgj t veant, nj nga shum Ana Sergejevnat, krejt t zakonshmin prej shum t tillsh, Gurovin q po plaket. Ky dikush vjen jo q t sjell gzim dhe bukuri, se pr tu gzuar dhe knaqur ata munden edhe pa t. Ai vjen jo pr t lehtsuar jetn: pas vizits s tij heronjt e kan pafundsisht t vshtir t jetojn si m par, ata do do t gnjejn t afrmit, dhe mashtrimi n jetn e tyre do t shtohet dit pas dite. Por ai vjen dhe gjithka prmbyset, shndrrohet, spostohet, kuptimsohet.
Gurovi fjeti keq, rotullohej ndr araf ose vejevinte nga njri cep i dhoms n tjetrin. Fmijt i qen shpifur, banka i qe shpifur, nuk ia bnte zemra t shkonte kund, as t fliste gjsend. Dhe vendos t shkoj n qytetin provincial S., ku banon Ana Sergejevna. Ai prshkoi rrugicn ndan gardhit dhe priti rastin... Dera kryesore u hap dhe prej saj doli njfar plake, ndrsa pas e ndiqte me vrap konia e njohur, e bardh. Gurovi deshi ta ndjell konen, por befas ndjeu ti rrah fort zemra dhe nga trazimi nuk mundi t ndrmend emrin e kones.
Lexuesi mbetet pa e msuar emrin e kones dhe nga ky moment, as nuk do t dgjoj m pr t. E mrekullueshme ktu sht se Gurovi e harroi emrin e qenit jo se qeni luan ndonj rol t parndsishm, ndihms. Prkundrazi. Gurovi e harron emrin e tij nga trazimi: ndjenjat e tij jan majisur prej ksaj kafshze t vockl, t bardh; mjafton ti hedh syt dhe heroit i rreh zemra. Qeni, t cilin jo shum koh m par, n jug, ai e kishte shfrytzuar si pretekst pr tu njohur me gruan e re, qeni, t cilit n rrfim dhe vend mezi i jepet, i cili nj zot e di se ku gjendej n astet e mkatit, i cili i priu Gurovit n dhomn e hotelit t Ana Sergejevns, qeni, me t cilin Gurovi nuk u prshndosh, thuajse nuk e vuri re, n stacion (ne asgj nuk na thuhet, mu sikur ai t qenksh i padukshm), - ky qen kotnasikoti, dekorativ, befas na bhet personalitet, i rndsishm, krijes e shtrenjt, i aft t trazoj deri n t rrahura t forta t zemrs. Qeni tashm nuk sht pjes e natyrs shprfillse, n t ciln gjithka sht e bukur, ai sht pothuajse njeri.
Gurovi shkon n teatr, duke llogaritur ta ndesh atje Ana Sergejevnn, dhe ajo, vrtet, ndodhet atje.
Kur Gurovi e kqyri, ndju shtrngim n zemr dhe e kuptoi qart, se pr t tashm nuk kishte krijes m t afrt, m t muar e m t rndsishm n bot; ajo, e prhumbur n turrmn provinciale, kjo femr voglane, pa asgj t dallueshme, me nj lurnet vulgar n duar, e mbushte tr jetn e tij, ishte hidhrimi i tij, gzimi, lumturia e vetme q dshironte tani; dhe nn tingujt e nj orkestre t keqe, e violinave t rndomta rrangalle ai mendonte se sa e mrekullueshme sht ajo. Mendonte dhe ndrronte.
Me heroin ehovian ngjet SHNDRRIMI, pa asnj arsye, pa asnj shpjegim, vetvetiu. Kt m t madhen dhe m misteriozen e t vrtetave, t ciln e njeh, ndoshta, docili, nuk ke me se ta shpjegosh, prvese me ndrhyrjen e forcave metafizike, shpirtrore, me ato q jan sipr nesh, q munden n mnyr t padukshme t t trokasin n der. E padallueshmja Ana Sergejevna, sdihet pse e dashuron Gurovin dhe sht pashpjegueshm e domosdoshme pr t, i ka zvendsuar atij gjith botn, - ja pra, kta jan dy personazhet m t mrekullueshm dhe m drithrues n letrsi, ndrsa novela Zonja me kone konsiderohet me t drejt nj kryevepr, e prap, megjithat, far n thelb ndodh n kt novel? Asgj pra, prve udis. Pasi Gurovi vetdijsohet se nuk mund t jetoj pa Ana Sergejevnn, takimet e tyre ksaj radhe n Mosk ku ajo vjen fshehtsisht, jan n vshtrimin e par, pafundsisht t mrzitshme, banale, vulgare, njlloj si takimet e tyre n jug, me ndryshimin se ather ndrionte dielli, ndrsa tani bie bor e lagsht. Por kjo vetmse n vshtrim t par. Heronjt bjn t njjtn gj q kan
m par: Ana Sergejevna qan, ndrsa Gurovi pret me durim, derisa ajo t shprazet mir. Ather n jug, ai prtypte shalqin t ftoht, ndrsa tani, n veri, ai pi aj t nxeht. Ngrohtsia e jashtme e rrugs ndrkmbehet me t ftohtt, ndrsa e brendshmja, intimja, prkundr: i ftohti bhet i ngroht. Heronjt jan shndrruar n t tjer.
Letrsia klasike ruse sht e drojtur dhe e virgjr n prshkrimin e skenave t dashuris, por ehovi i l imtsit e adulterit jasht fushs s shikimit t lexuesit jo pr kt shkak, por thjesht sepse adulteri ska lidhje me kt zeje. Graviteti erotik i objektit t pasionit, jashtsia trazuese, pasionet shpirtrore q nga m ngazllyeset e deri tek m t ngrysurit, n letrsin ruse jan paraqitur mjaft gjer e imtsisht. Tradita letrare ruse njeh (t paktn ka njohur m par), q prshkrimet teknike t procesit t pallimit, imtsit fiziologjike q zn nj vend t rndsishm n letrsin perendimore, po edhe n at lindore, nuk mund t japin ndjesit e brendshme, emocionet dhe prjetimet e heronjve. Ushtrimet teknike, ekuilibristika trupore nj pjes e domosdoshme dhe e mrekullueshme e aktit t dashuris, - mbeten jasht kornizs s tekstit, ndoshta ngaq ato nuk jan individuale, jashtpersonale, t marra me mend, mekanike, t prsritshme, riprodhuese, t njohura q m par, ato jan thelbi i nj pjes t Natyrs s Madhe dhe n vetvete nuk bartin vuln misterioze t erotiks, personales, t hyjnors intime. iftzimi na bn t njllojt me kafsht, me bimt, me reptilt, me zanafilln e patrajt gjinore, me detin, i cili tani zhaurin dhe do t zhaurij po kaq shprfills e shurdht, kur ne t mos jemi m. Jo m kot Gurovi ndrmend femrat anonime, t cilat kaluan n jetn e tij deri para takimit me Ana Sergejevn: dhe kur Gurovi ftohej me to, ather bukuria e tyre i zgjont urrejtjen, dhe dantellat e t linjtave t tyre i dukeshin ather t ngjashme me luspat.
sht krejt e parndsishme, tek e fundit, q Gurovi dhe Ana Sergejevna mkatuan, dhe nse dikush menjmend do t donte t dinte hollsi se si ka ngjar ajo pun n jug dhe n veri, ather askush nuk sht n gjendje ti hap udh prfytyrimit dhe t imagjinoj zhgrryerjet akrobatike m t guximshme. Sepse n kt gj nuk ka mister, ndaj ske se far t prshkruash. Misteri qndron n at shndrrim, n at metamorfoz, n at gj t pakuptueshme dhe t pashkak q ngjau me heronjt, dhe mrekullia sht se ehovi at gjithashtu NUK E PRSHKRUAN. Ai nuk mund ta prshkruaj, sikundrse nuk mundet, nuk sht i aft, nuk sht n gjendje ta prshkruaj asnj prej shkrimtarve m gjenial. Sepse ajo sht Mrekullia, sht sipr do lloj t kuptuari dhe nuk duhet prshkruar.
ehovi bn at gj q sht e mundur pr nj shkrimtar: ai prshkruan gjendjen para, dhe gjendjen pas asaj, kur Dikush dukej sikur trokiti n der. Novela ndahet n dy pjes, pothuaj t barabarta, q derdhen t reflektuara pasqyr njra n tjetrn: jug-veri, ftoht-ngroht, zbraztir-plotmri, e pajet-e gjall, shprfillse-regtitse, jodashuri-dashuri. Si n gjysmen e par t novels, si n t dytn qan n dhomn e hotelit femra, ndrsa burri ha, teksa pret gjersa ti mbarojn asaj lott. Por nse n fillim t novels, n dhom sht e pranishme mrzia, nervozizmi, pikllimi, hidhrimi, n fund t saj vendin e tyre e zn falja, bashkprvujtnia, sinqeriteti, brishtsia/dhembsuria, dashuria.
Ky ndrkalim i padukshm, kjo trokitje e pandjeshme n der, kjo vizit sht nj nga prshkrimet m tronditse se si, ndrmjet nesh, i padallueshm nga vshtrimi yn i jashtm, endet engjlli i dashuris; nj nga fotografit m t besueshme, n t ciln nuk paraqitet asgj, por gjithka duket qartaz.
Prkundr opinionit drmues, t cekt, sikundrse do opinion masiv, dashuria ekziston jo pr vazhdimin e racs njerzore. Mjafton nj vshtrim ti hedhim njerzimit q t bindemi se raca jon, ashtu si bota e kafshve, mund t riprodhohet pr bukuri pa asnj dashuri, krejtsisht fal instinktit fiziologjik. N t gjitha shoqrit, n t gjitha kulturat dashuria dhe martesa kan ekzistuar t ndara, duke u shkrir n nj vetm n rrethana jashtzakonisht t rralla e t volitshme. T mos flasim pr ato kultura t shumta ku dashuria si kusht pr martesn thjesht sht e ndaluar, madje pr lehtsimin e ksaj tabuje dhndri dhe nusja nuk kan t drejt ta shohin njri-tjetrin deri n ditn e martess.
Dashuria shpesh i shmanget martess, dashurin e rndon martesa, e pr far shumimi mund t jet fjala n dashurin homo-erotike? Shoqria tradicionale e gjykon negativisht nj dashuri t till, e po ashtu, t gjitha llojet e uditshme t dashurive, prshembull, dashurin ndaj sendeve (kjo menjher quhet fetishizm dhe konsiderohet si dika e mendjeve jo krejt t shndosha), dashurin pr kafsht, artin dhe, m s fundi, Zotin. I dashuruari ka nj natyre sjelljeje antisociale, thyen tabut e kanonizuara, shkatrron skemat, u sjell hidhrim fmijve t pafajshm, vret, mbaron me suicid. Nga nj kndvshtrim ai na duket i uditshm, i marr e nganjher, bajat. Veten mund ta ver n vend t tij vetm ai q e njeh s brendshmi kt ndjenj, por edhe kjo sht bashkpjesmarrje e nj t shndoshi tek i smuri. Ndjenjat e dashuruesit jan mprehtsisht-individuale, ai sheh dhe dgjon ndryshe t tjerve, ai mnjmend sht mu si i smuri, porse ai mund t infektoj vese objektin nga sht drejtuar dashuria e tij. T ndrrosh objektin sht e pamundur, sepse ai sht krejt unikal.
Por le ti kthehemi pyetjes q shtruam n fillim: prse vall n shprfilljen e natyrs na qenksh sekreti i shptimit? Shptim prej far gjje? Ku qndron vdekja, prej s cils ne duam t shptojm? Dhe prgjigja, sado e uditshme, do t jet e till: vdekja qndron n dashuri. Shprfillja e natyrs sht sekreti i shptimit nga dashuria, premtimi se gjithka do t kaloj, se dhe dashuria, gjithashtu, kalon.
Jo m kot, jo m kot kjo novel na trazon kaq torturueshm, sht kaq pakapshm pikllimtare, kaq e ajrt, e shtresuar me nntekste, aludime t shkaprdara n vende t papritura, si t hedhura gabimisht n tekst. Ky sht ehovi, dyshtresor, treshtresor, q t shket duarsh si pasqyrimi n uj. ehovi q asgj dhe asnjher nuk pohon, nuk jep betime, nuk gjykon, q e trheq sakaq at q sapo tha, q ndrkalon nga nj en e padukshme n nj tjetr, mezi i kapshm pr syrin vigjilent; sht ehovi i pakapshm si tymi, q e ndrron drejtimin, q shndrrohet gjithmon e kmbngulshm, mu si nn ligjet e ndonj reaksioni kimik, t cilin e qesim mendjesh gjithnj ose do t donim ta harronim. ehovi kurr nuk ka shkruar, as edhe nj tregim me tem: u martuan dhe jetuan t lumtur, kjo sht e pamundur pr t. Mu n zemr t lumturis piqet zija dhe pikllimi, mu n ndjenjat m fisnike sht ndrkallur vdekja e ndjenjs: prej do zanafille duket fundi.
Ju duhet t niseni... vazhdoi Ana Sergejevna me pshprim. - ... Un kurr nuk kam qen e lumtur, tani jam e palumtur dhe kurr, kurr nuk do t jem e lumtur, kurr! Mos m shtrngoni t vuaj edhe m shum! Ju betohem, do t vij n Mosk. E tash, t ndahemi! I miri im, i dashuri, i shtrenjti im, t ndahemi! Ajo i shtrngoi dorn dhe zbriti shkallt nxitimthi, me kok t kthyer drejt tij dhe prej syve ajo menjmend dukej se qe e palumtur.
Ajo qau nga mallngjimi, nga vetdija e hidhur, se jett e tyre qn mpleksur kaq pikllueshm; ata do t shihen ve n fshehtsi, do t fshihen prej njerzve si hajnat! A nuk ishte e coptuar tani jeta e tyre?
Ai e kishte t qart se dashuria e tyre do t tretet jo aq shpejt, nuk dihet se kur. Ana Sergejevna qe lidhur pas tij gjith e m tepr, e adhuronte, ndaj ishte e pakuptimt ti thoje q e gjitha kjo duhet ta kt dikur nj fund.
Mandej ata u kshilluan gjat, foln se si duhet t hiqnin dor nga domosdoshmria pr tu fshehur, pr t gnjyer, pr t jetuar n qytete t ndryshme, pr t mos u takuar gjat. Si t liroheshin prej ktyre mnyrave t paprballueshme?
- Si? Si? pyeste ai, duke rrokur kokn me duar, - Si?
Asesi. Shptimi gjendet n harres, n vdekjen e ndjenjave, n vdekjen e dashuris. Shptimi qndron n at, q Ashtu zhaurinte atje posht edhe ather kur ktu nuk ekzistonin as Jalta, as Oreanda dhe po kshtu zhurmon tani dhe do t zhurmoj me po kaq shprfillje dhe shurdhrim kur ne nuk do t jemi m. Shptimi gjendet n shprfilljen e plot e t vjetr t detit, sa bota, n jetn dhe vdekjen e secilit prej nesh. Lvizja e pandrprer e jets n tok, prsosja e pandrprer, ndoshta jo pr njeriun e veant, por vetm pr racn njerzore, pr shumicn e t tillve t ndryshm dhe t tillve t ngjashm, t tillve gra dhe burra q prsriten, me kone e pa kone, q qajn pr erdhet e tyre toksore, pr etjen e lumturis dhe q presin durueshm kto lot.
Shptimi sht t biesh n kurthin e mundimshm dhe t mrekullueshm, n t cilin nuk dihet prse t zuri ty ai q trokiti n der, n faktin q dalja sht e hidhur, e dykuptimt, dalje prmes vdekjes.
Megjithat, ajo se ka di keqardhse, - mendoi ai, teksa kridhej n dremitje. Me kt mendim Gurovi i el dyert e jets s vet Ana Sergejevns, e ndoshta, ai do ta prcjell kur asaj ti mbarojn ditt e pushimit, sepse gjithka, herdokur, do ta ket nj fund, dhe dera sht e hapur, fjalt e duhura presin t gatshme. Pema sht ende n kulmin e lulzimit, ndrsa spata rri gati pr sllitje n rrnj.
Duke analizuar tekstin, ne zbulojm me tmerr mundsin e vdekjes, hijen e saj, njollat e kufoms q prhapen prmez purpurit t lulzimit, ato jan ktu. Ky mendim sht i padurueshm pr zemrn, ne nuk duam q t vdes dashuria e Gurovit dhe Ana Sergejevns. Ne jemi gati ti lutemi ndokujt q kjo t mos ndodh. Sepse ky sht thuajse i vetmi rrfim i ehovit, ku njerzit e dashurojn thell e sriozisht njri-tjetrin. Por ehovi dyzohet dhe i rrshqet edhe ktu prgjigjes: vdekja sht e mundur, por jo me doemos, ndoshta asgj e tmerrshme nuk do t ndodh, ndoshta, kta t dy, do t din t mbahen dhe nuk vdesin, ndoshta, vetm ata t dy n kt bot na dalin t pavdekshm... sidoqoft, koh ka ende boll, rruga sht ende e gjat. Dhe i dukej se edhe pak dhe zgjidhja do t gjendet, dhe ather do t nis nj tjetr jet e re, nj jet e bukur: dhe q t dy e kishin t qart, q fundi ende sht larg-larg dhe se m t vshtirn e t vshtirave e kan tani pr tani. Me kt fraz t dykuptimt n do fjal, njkohsisht ngushlluese dhe t pangushllim, mbyllet dhe rrfimi i novels.
Njmbdhjet vjet pas ehovit, kur shkrimtari nuk ishte m ndr t gjall, nj shkrimtar tjetr, Tomas Mani, drgon nj tjetr personazh, Ashenbahun, t vdes ndan nj deti tjetr, n Venecia. Me Ashenbahun gjithaq papritmas ndodh nj ngjarje e mrekullueshme dhe e tmerrshme: ai dashuron, gjithashtu pr her t par n jet, dhe kjo dashuri sht e ndaluar e shkatrrimtare. Pa gjetur rrugdalje tjetr Ashenbahu e vret djaloshin, objektin e pasionit t tij. Njerzit mendojn se e ka vrar smundja, e cila prhapet padukshm npr qytete dhe bregdete, por njerzit gjithmon nuk din t shohin. Prpara vet vdekjes ...atij iu duk se djaloshi i zbeht e shtatderdhur i drgon s largu buzqeshjen, ia bn me kok, teksa heq dorn nga beli dhe i dften me t, at hapsir t padukshme fatale ku tretet vet.
N at det, herdokur, a do t kthehemi vall?