Deklarat pr Pavarsi apo pr Synim
Sipas t gjith parametrave e hna e javs s ardhshme do t jet nj nga ditt me t gzueshme pr qytetart e Kosovs, kuptohet pr shumicn, t cilt do ta festojn at. T zhgnjyer do t mbesin serbt, ngase nuk do t ken m as edhe nj argument t vetm pr ta zvarrit vendimin pr Kosovn, shpalljen e pavarsis, por t cilt do t tentojn t rezistojn ende ndaj vendimit. E vetmja mundsi q pavarsia t mos ndodh, do t ishte, sikur Serbia t mendej, si bri n vitin 1998/99 dhe t futet prsri n luft, prve me shqiptart edhe me NATO-n.
Burimet diplomatike ndrkombtare e thon shum qart, se pavarsia do t ndodh me 17 apo 18 shkurt dhe se ajo do t njihet nga shum vende. Data me reale sht 18 shkurti dhe jo 17 shkurti, ngase duhet t jet dit pune edhe n SHBA, sepse autoritetet amerikane duhet t jen gati pr ta nnshkruar kt njohje dhe jo dit e diel si dgjojm, kur nuk ka kush t na njoh pavarsin dhe do t kishte hapsir pr destabilitete dhe veprime destruktive.
Njohja sigurisht q nuk do t ndodh nga Rusia, Kina, Indonezia, Qipro, Serbia dhe ndonj vend tjetr q ka mbshtetur q nga fillimi pretendimet serbe. Kjo mosnjohje, edhe pse deklarohet se nuk sht aq e rndsishme, megjithat ajo sht shum e rndsishme, se ndryshe do t kemi shum vshtirsi. T gjitha kto vende jan antare t disa nga institucionet me t rndsishme ndrkombtare, t cilat edhe mund ta bllokojn antarsimin e Kosovs pr nj koh.
Por, far realisht do t shpall Kuvendi i Kosovs? Deputett e ktij Kuvendi do t votojn pr Deklarat t Pavarsis, apo, mund t na ndodh ndonj trik diplomatik, t cilin shum leht mund t han lidert dhe deputett vendort? Mund t ndodh q qytetart e Kosovs ditn e hn, kur do t votohet n Kuvendin e Kosovs, para se t dgjojn dhe shohin duke u votuar Deklarata e Pavarsis, t shohin duke u votuar dika tjetr, Deklarata pr Synim apo Qllim.
Deklarata pr Synim apo Qllim nuk sht e njjta gj me Deklaratn pr Pavarsi, ngase e para tregon, se Kosova po hyn n nj faz t re, por ende nuk ka arrit ta prfundoj garn. Brenda ksaj logjike sht edhe vendosja e Misionit t BE-s, i cili sht i thirrur q ta zbatoj Deklaratn pr Synim dhe ta prgatis Kosovn drejt Deklarats pr Pavarsi q do t mund t ndodh pas nj kohe. Ky Mision do t jet ktu pr ta vn n jet trsisht pakon e Ahtisarit dhe asgj m shum sesa kjo.
Ky synim i evropianve ka dy qllime.
E para, q prmes ksaj brje sikur po ndodh dika e madhe, mllefi i krijuar tek qytetart e Kosovs q tet vite t neutralizohet apo q qytetart e saj t qetsohen, duke u hedhur hi syve, sikur gjoja po ndodh pavarsia e Kosovs.
E dyta, me kt vendim pr t ardhmen e Kosovs, sht i njoftuar edhe Beogradi, prandaj ata nuk jan aq euforik apo agresiv, si ishin n fillim q nse Kosova shpall pavarsin ata do ta parandalojn me do kusht at. Ata, prmes diplomatve ndrkombtar jan njoftuar hollsisht me at q do t ndodh n Kosov dhe me rndsin q ka ky vendim pr t ardhmen e Kosovs.
Kjo paqartsi do t jet e prshkruar edhe n Kushtetutn e Kosovs, ku nuk do t ceket qart, se kujt i takon territori i Kosovs dhe kush sht Zot shtpie mbi kt territor. Nj shtet, pr t qen i pavarur dhe pr tu njohur si i till duhet t plotsoj s paku tri kushte: ta ket popullsin; ta ket territorin dhe t ket aftsin qeveria e atij vendit pr t vendosur dhe udhhequr marrdhnie t mira me vendet tjera.
Kosova ka popullsin, ka territorin, por i cili nuk definohet qart, se a do ti takoj ktij populli dhe ka po ashtu qeverin, e cila deri me tani nuk ka treguar se sht n gjendje q vetvetiu t udhheq marrdhnie t denj me vendet tjera. S paku ajo deri me tani nuk na e ka dshmuar kt aftsi, q u jep shum arsye t tjerve pr t dyshuar n aftsin se qeveria jon mund dhe ka aftsi pr t krijuar marrdhnie te mira me vendet tjera.
Sipas autorit, Piarangjello Shiera, elementet thelbsore n prcaktimin e shtetit jan: a) qeverisja territoriale q realizohet nprmes procesit t centralizimit territorial, b) lidhja politike nprmes pranimit se shteti e ka monopolin mbi forcn legjitime; c) zhvillimi i klass s zyrtarve q pranon nderimin e parimeve t shtetit juridik.
E para do t thot, se procesi i krijimit t shtetit prfshin n rend t par procesin e prkufizimit territorial. Kosova ka probleme me pjesn veriore, se nuk e ka t centralizuar pushtetin ende, dhe kjo do t na pengoj shum q t mund t marrim nj vendi prfundimtar pr Kosovn.
E dyta, q ka lidhshmri me t parn, na tregon se ekziston vetm nj forc t cils i jan dhn kompetenca pr prdorimin e forcs n mbrojtje t bashksis politike prej sulmeve t jashtme, si dhe pr mirmbajtje t rendit t brendshm pasi q vetm nj instanc mbshtete n monopolin mbi mjetet e pushtetit n raste urgjente. Kosova nuk ka forc t saj t armatosur e cila do t mund ta mbronte Kosovn, dhe sht e varur trsisht nga forcat e NATO-s, t cilat nuk garantojn se do t reagojn ndaj asnj veprimi destruktiv politik dhe t siguris n Veri t Kosovs. KFOR-i nuk do t jet n gjendje q t futt n luft me popullatn e asaj pjes dhe do t tentoj q kjo shtje t zgjidhet, nse ata ngrihen, prmes mjetet politike, e cila koh do t zgjas ndoshta me vite dhe q praktikisht do ta bnte jo t plot dhe jo funksionale pavarsin e Kosovs n gjith territorin e saj.
Dhe e treta, n shtetin modern dgjueshmria ndaj mbipushtetit publik e prcakton aq shum frika prej dnimit sa ndjenja e lidhshmris morale, kshtu q ai q i nnshtrohet urdhrimit e pranon legjitimitetin e pushtetit q realizohet mbi t. N kt rast serbt nuk kan shprehur deri me tani frik ndaj udhheqjes s Kosovs dhe kan paralajmruar se kjo do t vazhdoj edhe me tutje, gj q do t tentojn t mos i nnshtrohen qeveris s Kosovs, jo t paktn edhe pr nj koh.
T gjitha kto argumente, e q mund t ket edhe shum t tjera, tregojn se, pse Kosova nuk do t mund ta shpall Deklaratn e Pavarsis javn e ardhshme dhe pse ajo do t jet e detyruara q n vend t ksaj t shpall Deklarat pr Synim. Kjo gjendje sht krijuar pikrisht nga mungesa e plotsimit t kritereve q cekm me lart. BE dhe SHBA i kan studiuar mir kto gjra dhe kan ardhur n prfundim se n Kuvendin Kosovs duhet shpall dika, por nuk do t mund t shpallet Pavarsia, jo t paktn derisa Kosova dhe udhheqja e saj t jen n gjendje dhe t gatshme pr ti plotsuar dhe garantuar tri nga parimet e lartcekura.
Burimet diplomatike ndrkombtare e thon shum qart, se pavarsia do t ndodh me 17 apo 18 shkurt dhe se ajo do t njihet nga shum vende. Data me reale sht 18 shkurti dhe jo 17 shkurti, ngase duhet t jet dit pune edhe n SHBA, sepse autoritetet amerikane duhet t jen gati pr ta nnshkruar kt njohje dhe jo dit e diel si dgjojm, kur nuk ka kush t na njoh pavarsin dhe do t kishte hapsir pr destabilitete dhe veprime destruktive.
Njohja sigurisht q nuk do t ndodh nga Rusia, Kina, Indonezia, Qipro, Serbia dhe ndonj vend tjetr q ka mbshtetur q nga fillimi pretendimet serbe. Kjo mosnjohje, edhe pse deklarohet se nuk sht aq e rndsishme, megjithat ajo sht shum e rndsishme, se ndryshe do t kemi shum vshtirsi. T gjitha kto vende jan antare t disa nga institucionet me t rndsishme ndrkombtare, t cilat edhe mund ta bllokojn antarsimin e Kosovs pr nj koh.
Por, far realisht do t shpall Kuvendi i Kosovs? Deputett e ktij Kuvendi do t votojn pr Deklarat t Pavarsis, apo, mund t na ndodh ndonj trik diplomatik, t cilin shum leht mund t han lidert dhe deputett vendort? Mund t ndodh q qytetart e Kosovs ditn e hn, kur do t votohet n Kuvendin e Kosovs, para se t dgjojn dhe shohin duke u votuar Deklarata e Pavarsis, t shohin duke u votuar dika tjetr, Deklarata pr Synim apo Qllim.
Deklarata pr Synim apo Qllim nuk sht e njjta gj me Deklaratn pr Pavarsi, ngase e para tregon, se Kosova po hyn n nj faz t re, por ende nuk ka arrit ta prfundoj garn. Brenda ksaj logjike sht edhe vendosja e Misionit t BE-s, i cili sht i thirrur q ta zbatoj Deklaratn pr Synim dhe ta prgatis Kosovn drejt Deklarats pr Pavarsi q do t mund t ndodh pas nj kohe. Ky Mision do t jet ktu pr ta vn n jet trsisht pakon e Ahtisarit dhe asgj m shum sesa kjo.
Ky synim i evropianve ka dy qllime.
E para, q prmes ksaj brje sikur po ndodh dika e madhe, mllefi i krijuar tek qytetart e Kosovs q tet vite t neutralizohet apo q qytetart e saj t qetsohen, duke u hedhur hi syve, sikur gjoja po ndodh pavarsia e Kosovs.
E dyta, me kt vendim pr t ardhmen e Kosovs, sht i njoftuar edhe Beogradi, prandaj ata nuk jan aq euforik apo agresiv, si ishin n fillim q nse Kosova shpall pavarsin ata do ta parandalojn me do kusht at. Ata, prmes diplomatve ndrkombtar jan njoftuar hollsisht me at q do t ndodh n Kosov dhe me rndsin q ka ky vendim pr t ardhmen e Kosovs.
Kjo paqartsi do t jet e prshkruar edhe n Kushtetutn e Kosovs, ku nuk do t ceket qart, se kujt i takon territori i Kosovs dhe kush sht Zot shtpie mbi kt territor. Nj shtet, pr t qen i pavarur dhe pr tu njohur si i till duhet t plotsoj s paku tri kushte: ta ket popullsin; ta ket territorin dhe t ket aftsin qeveria e atij vendit pr t vendosur dhe udhhequr marrdhnie t mira me vendet tjera.
Kosova ka popullsin, ka territorin, por i cili nuk definohet qart, se a do ti takoj ktij populli dhe ka po ashtu qeverin, e cila deri me tani nuk ka treguar se sht n gjendje q vetvetiu t udhheq marrdhnie t denj me vendet tjera. S paku ajo deri me tani nuk na e ka dshmuar kt aftsi, q u jep shum arsye t tjerve pr t dyshuar n aftsin se qeveria jon mund dhe ka aftsi pr t krijuar marrdhnie te mira me vendet tjera.
Sipas autorit, Piarangjello Shiera, elementet thelbsore n prcaktimin e shtetit jan: a) qeverisja territoriale q realizohet nprmes procesit t centralizimit territorial, b) lidhja politike nprmes pranimit se shteti e ka monopolin mbi forcn legjitime; c) zhvillimi i klass s zyrtarve q pranon nderimin e parimeve t shtetit juridik.
E para do t thot, se procesi i krijimit t shtetit prfshin n rend t par procesin e prkufizimit territorial. Kosova ka probleme me pjesn veriore, se nuk e ka t centralizuar pushtetin ende, dhe kjo do t na pengoj shum q t mund t marrim nj vendi prfundimtar pr Kosovn.
E dyta, q ka lidhshmri me t parn, na tregon se ekziston vetm nj forc t cils i jan dhn kompetenca pr prdorimin e forcs n mbrojtje t bashksis politike prej sulmeve t jashtme, si dhe pr mirmbajtje t rendit t brendshm pasi q vetm nj instanc mbshtete n monopolin mbi mjetet e pushtetit n raste urgjente. Kosova nuk ka forc t saj t armatosur e cila do t mund ta mbronte Kosovn, dhe sht e varur trsisht nga forcat e NATO-s, t cilat nuk garantojn se do t reagojn ndaj asnj veprimi destruktiv politik dhe t siguris n Veri t Kosovs. KFOR-i nuk do t jet n gjendje q t futt n luft me popullatn e asaj pjes dhe do t tentoj q kjo shtje t zgjidhet, nse ata ngrihen, prmes mjetet politike, e cila koh do t zgjas ndoshta me vite dhe q praktikisht do ta bnte jo t plot dhe jo funksionale pavarsin e Kosovs n gjith territorin e saj.
Dhe e treta, n shtetin modern dgjueshmria ndaj mbipushtetit publik e prcakton aq shum frika prej dnimit sa ndjenja e lidhshmris morale, kshtu q ai q i nnshtrohet urdhrimit e pranon legjitimitetin e pushtetit q realizohet mbi t. N kt rast serbt nuk kan shprehur deri me tani frik ndaj udhheqjes s Kosovs dhe kan paralajmruar se kjo do t vazhdoj edhe me tutje, gj q do t tentojn t mos i nnshtrohen qeveris s Kosovs, jo t paktn edhe pr nj koh.
T gjitha kto argumente, e q mund t ket edhe shum t tjera, tregojn se, pse Kosova nuk do t mund ta shpall Deklaratn e Pavarsis javn e ardhshme dhe pse ajo do t jet e detyruara q n vend t ksaj t shpall Deklarat pr Synim. Kjo gjendje sht krijuar pikrisht nga mungesa e plotsimit t kritereve q cekm me lart. BE dhe SHBA i kan studiuar mir kto gjra dhe kan ardhur n prfundim se n Kuvendin Kosovs duhet shpall dika, por nuk do t mund t shpallet Pavarsia, jo t paktn derisa Kosova dhe udhheqja e saj t jen n gjendje dhe t gatshme pr ti plotsuar dhe garantuar tri nga parimet e lartcekura.