Deshtimi i planeve te luftes se fundit qe do shkaterronte boten

Vetem perplasjet e brendshme i detyruan sovjetiket te hiqnin dore nga pushtimi i Evropes dhe perdorimi i armeve nukleare

Duke lexuar planin ccedilekosllovak te nje dekade pas vdekjes se Stalinit kupton se gjerat kishin ndryshuar ndjeshem dhe Hrushovi besonte ne fitore dhe ndryshe nga Stalini mendonte se satelitet e vegjel do ta ndiqnin me mire udhehiqnin ne beteje Bashkimi Sovjetik ishte duke garuar me SHBA-te per te pasur sa me shume arme strategjike ne kontroll ndersa NATO dhe Pakti i Varshaves garonin ne ngritjen e forcave ushtarake konvencionale qe do te mbeshteteshin nga nje radhe armesh berthamore e taktike Dhe ne kontrast nga parashikimet e mehershme jo fort te sakta tani te dyja palet njihnin fare mire palen tjeter dhe mundesite e saj ne beteje deri ne detaje

Pikerisht per shkak te ketyre njohurive te detajuara eshte e ccediluditshme qe parashikimet e te dyja paleve duke pasur parasysh planin e Traktatit te Varshaves te vitit 1964 dhe ate te NATO-s ne te njejten kohe jane kaq larg njera tjetres Ndersa gjeneralet sovjetike pretendonin qe do mund te merrnin Lionin brenda dy javeve ata te NATO-s ishin tashme te sigurt qe mund ta ndalonin marshimin e Paktit te Varshaves ne kufijte e Gjermanise Perendimore perndryshe nga besimi i meparshem qe ndalimi do te behej ne Rin ne Kanalin Anglez apo edhe ne Pirene e fundit fare

Kjo diference e madhe ne parashikime e ben te veshtire te mos arrish ne perfundimin se palet pak e kishin idene se ccedilfare do te ndodhte pas perdorimit te armeve berthamore asnjera nga palet se kishte idene se per ccedilfare po fliste Plani sovjetik i operacionit kunder Evropes Perendimore as qe e konsideronte mundesine qe Bashkimi Sovjetik mund te paralizohej nga raketat strategjike amerikane Arsyetimi i gjeneraleve sovjetike mund te duket i vrazhde por jo me pak i paqarte se llogaritjet e sofistikuara te Sekretarit Amerikan te Mbrojtjes Robert S Meknamara dhe ldquodjemte e tijrdquo qe pretendonin te dinin se si te kontrollonin nje lufte nukleare me nje perfundim te kenaqshem dhe kosto te pranueshme

Studimi i Ivashutinit Arti i luftes nen kushtet e nje lufte termonukleare sipas kushteve dhe nocioneve te sotme eshte me i rendesishmi qe kemi per te kuptuar filozofine qe udhehiqte sovjetiket ne strategjine e tyre nukleare I derguar me kerkesen e tij ne Shtabin e Pergjithshem te Ushtrise materiali me shume mundesi ishte pergatitur per trsquou perdorur ne shkolle nga oficeret e rangut te larte Gjuha argumentuese e dokumentit e bazuar kryesisht ne theniet e shtypit Perendimore dhe zyrtareve te Perendimit synonte te justifikonte dhe pergatiste oficeret per te perdorur armet berthamore

Autori pretendon se mbrojtja e NATO-s nuk ia vlente duke nenkuptuar se forcat e NATO-s nuk po pergatiteshin per nje mbrojtje serioze por per sulm Sipas tij komanda e NATO-s mendonte qe pas sulmit te pare berthamor kunder Lindjes forcat e saj do kishin mundesi te hynin thelle ne territorin e vendeve socialiste Ai shpjegonte se keto trupa te para do te kishin pesuar nje numer te madh demesh nga kunderpergjigja berthamore sovjetike ldquoKjo do te thote qe nga fillimi operacioni do te haste disa qendresa ne pika te ndryshmerdquo - thuhet ne dokument duke mos perjashtuar mundesi qe armiku do te perdorte metoda mbrojtese gjate operacionit

Dokumenti jo vetem perdor arsyetimin jo te forte se strategjia sulmuese e Paktit te Varshaves eshte e drejte por gjithashtu perdor fakte te dyshimta per te treguar gjasme superioritetin e forcave sovjetike per te bindur ne kete menyre skeptiket qe strategjia ishte fitimprurese

Ajo ben arsyetimin e paprovuar se pjesa me e madhe e raketave te leshuara nga armiku do te mund te shkaterroheshin pa shkaktuar deme te papranueshme Shenimet e bera me dore ne dokument tregojne se Shefi i Shtabit Marshalli Zakharov i cili mori dokumentin ishte skeptik Mirepo kjo nuk do te thote qe plani nuk do te zbatohej edhe pse toni arrogant i vetebesimit qe kishte ky plan i linte disa skeptike

Plani kishte parasysh qe shperthimi i nje sasie te papercaktuar te kokave me mbushje nukleare nga te dyja palet nuk do trsquoi pengonte trupat e Paktit te Varshaves te marshonin ne tokat e shkretuara nderkohe qe ne shtepi civilet e mbijetuar nese do te kishte te tille do te vazhdonin te benin jeten e tyre te perditshme pa pasur probleme te afte per te mbajtur ne kembe luften deri ne fitoren e madhe

Besimi se mund te luftohej nje lufte sipas nje plani te tille eshte njesoj si te besosh ne perralla Mirepo njerezit besojne ne perralla dhe ndonjehere besojne aq fort ne to sa ne fund eshte teper vone

Po a mund te aplikohej ky plan Ne fakt plani i luftes i vitit 1964 nuk u publikua asnjehere Ai ishte nje rezultat i krizes se Murit te Berlinit te lindur ne vitet 1952-1962 e cila siccedil eshte kuptuar tashme ishte shume me serioze sesa mendohej ne ditet kur muri filloi te ngrihej ne Berlin ne vitin 1961 Dokumente te tjera arkivore te siguruara nga Projekti per Histori Paralele PHP tregojne se gjate krizes Bashkimi Sovjetik ishte duke u pergatitur per luften qe mund te vinte si rezultat i nje nenshkrimi paqeje vetem me Gjermanine Lindore gje qe do te pengonte aleatet te hynin ne Berlinin Perendimor Edhe pas ndertimit te Murit te Berlinit Nikita Hrushovi i lejoi vartesit e tij te vazhdonin te pergatiteshin per lufte edhe pse projekti i nje paqeje vetem me Gjermanine Lindore u rrezua si shume i rrezikshem

Menjehere pas fillimit te projektit planet per lufte vazhduan te ishin intensive por marredheniet mes Hrushovit dhe ushtrise u prishen per shkak se ky i fundit vendosi te shkurtonte masivisht ushtrine konvencionale gje qe u kushtoi vendin e punes mjaft oficereve

Ushtaraket e tradites nuk kishin besimin e Hrushovit sa u perket rezultateve te mira te nje lufte me arme nukleare dhe as mbeshtetjen e tij per te tilla arme qe u perdoren kryesisht jo per lufte por per te fituar pike ne politike me ane te shantazhit dhe presionit

Edhe pse ishin shume te bindur ndaj diktatoreve te tyre per shkak te detyrimit qe ndienin ndaj vendit oficeret sovjetike nuk hoqen asnjehere dore ne krijimin e planeve ku forcat tokesore do te luanin rol dytesore pas perdorimit te armeve nukleare qe do te sillnin nje fitore te shpejte ata punonin per ta adaptuar kete teori ne praktike Plani i 1964-s eshte nje shfaqe e qarte e nje mendimi te tille

Si rezultat i perplasjeve per Berlinin Hrushovi i nxiti dhe me pas po vete hoqi dore nga planet per demilitarizimin e Luftes se Ftohte Planet e luftes qe u pergatiten ne kete kohe sidoqofte nuk ishin prioritet i tij per trsquou vene ne jete por sidoqofte ai duket se mendonte qe ishte detyra e ushtrise te pergatitej per me te keqen

Por ccedilfare i bente planet sovjetike me te tmerrshme se ato te Perendimit Kjo me shume kishte te bente me kujdesin e pakte ne menyren se si Hrushovi i komandonte dhe i drejtonte strukturat e armeve berthamore perndryshe nga homologet e tij perendimore ldquoKeto arme jane pjese e nje lufte te cilen askush nuk do ta fitoje por ne do trsquoi luajme ne menyre te tille qe pala tjeter te shqetesohet per nerdquo - mesohet te kete thene ai ne nje takim te komunisteve polake me 1958 para se te fillonte krizen e Berlinit Ai duket se sidoqofte nuk ka qene ne dijeni se kjo ishte nje loje qe do ta humbnin te gjithe te pakten deri sa tentativa e tij per te vendosur ne Kube me 1962-shin arme berthamore jo vetem te mases mesatare siccedil zbuluan amerikanet por edhe arme taktike te pazbuluara te gatshme per te qelluar mbi SHBA-te i shtyu keto te fundit te mendonin pushtimin e ishullit duke i hapur mundesite nje katastrofe te paprecedente

Lideri sovjetik ishte nje burre i pameshirshem por jo nje i ccedilmendur dhe pas krizes se Kubes ai duket se e mori mesimin Plani i 1964-es u plotesua pas kesaj krize dhe pas fillimit te tratativave qe do te viheshin ne jete nga Gorbaccedilovi vite me vone per te kufizuar perdorimin e armeve ne mase Pra nuk dihet se ccedilfare do te bente qe plani te vihej ne jete por eshte e qarte se ai ishte autoritar si plan dhe shprehte mendimin mbi paperputhshmerine e kapitalizmit dhe socializmit dhe luftes se hapur te ketyre te fundit

Ne kohen kur u permbyll studimi i Ivashutinit kundershtimi mbi nje lufte te fituar me ane te armeve berthamore ishte rritur ndjeshem ne Bashkimin Sovjetik Ai ishte vene ne diskutim mes Hrushovit i cili e mbeshteste zhvillimin e armeve berthamore ne menyre qe te realizonte reformen e tij ne shkurtimin e trupave tradicionale dhe gjeneraleve sovjetike qe ishin kunder shkurtimit te trupave profesioniste dhe po ashtu kunder demoralizimit te oficereve Nje kritike e heshtur per Hrushovin vinte kryesisht nga Akademia e Shtabit te Pergjithshem te cilen ai donte ta mbyllte Ne te njejtin muaj akademia mori studimin e Ivashutinit Hrushovi riafirmoi qendrimin e tij duke ndryshuar komanden e ndare te forcave kembesore dhe duke vene ne loje me ironi perdorimin e tankeve ne lufte

Duke mos pasur me shume te dhena mbi menyren se si u ndertua plani i Ivashutinit nuk mund te themi si ndikoi ai ne luften mes Ivashutinit dhe gjeneraleve te tij Edhe nese Hrushovi nuk donte trsquoi perdorte armet berthamore ai ishte me shume ne favor te tyre sesa nje ushtrie me shume forca Ai ishte i bindur se vetem me ane te shantazhit me keto arme politika sovjetike mund te arrinte me shume se sa me mbajtjen e nje ushtrie te madhe Por nga ana tjeter gjeneralet e tij nuk ishin dakord me kete Ketu lindin nje sere pyetjesh Perse Marshalli Zakharov i cili ishte ne ate kohe shef i akademise ushtarake u vu ne anen e atyre qe donin mbylljen e kesaj strukture pasi humbi punen si shef i Shtabit te Pergjithshem ruajti kete dokument

Ai dokumenti ndante idete e Hrushovit per supermacine e armeve nukleare perpara atyre konvencionale gje me te cilen gjenerali nuk ishte dakord A mos kishte sekuestrimi i ketij materiali qellimin te ekspozonte nje teori qe nuk do te funksiononte e cila mund te lidhet edhe me rrezimin e Hrushovit rrezim qe pati edhe perkrahjen e ushtrise gje qe e lejoi Zakharov te rimerrte detyren si shef Shtabi Hrushovi u rrezua pikerisht diten qe ky plan per sulm ne frontin ccedilekosllovak u aprovua formalisht - 14 tetor 1964 Heqja qafe e tij hedh dyshime mbi mundesine qe plani te ishte i vlefshem pasi fitimtare pas rrezimit dolen ata qe mbeshtesnin nje force konvencionale te mire e cila mund ta fitonte luften ne Evrope pa qene nevoja e perdorimit te armeve nukleare Ishte i njejti qellim edhe pse i arritur ne menyre te pavarur edhe ai qe me propozim te SHBA-ve diku nga fillimi i viteve 1960 u miratua ne NATO ne vitin 1967 i quajtur ldquoPergjigja fleksibelrdquo Duket se ne kete kohe te dyja palet e kuptuan ccedildo te thoshte lufte berthamore dhe duket se ne nje fare menyre kercenimi berthamore per Evropen u shmang Por fatkeqesisht kjo nuk ndodhi deri ne fund te Luftes se Ftohte

Ne gjysmen e dyte te viteve 1960 komanda ccedilekosllovake rriti pakenaqesine dhe i shfaqi hapur Moskes mospajtimin e saj me planin qe ne njefare menyre nenkuptonte jo vetem shkaterrimin e forcave te armatosura Ccedilekosllovake si vije e pare fronti por edhe per shkak te gjeografise zhdukjen e te gjithe vendit

Ne kete kohe Shtabi i Pergjithshem i BRSS-se nuk mund te kishte besim te ccedilekosllovaket dhe te gatishmeria e tyre per te mbajtur mbi supe rolin kryesor ne ldquoMarshimin drejt Lionitrdquo ldquoPranvera e Pragesrdquo me 1968 i dha fund mundesise se perdorimit te tyre edhe per faktin qe ushtria u shkaterrua dhe nuk ishte me nje force luftarake Por edhe pas kesaj koncepti i nje lufte masive ne Evrope me perdorimin e armeve berthamore nuk u zhduk ai mbeti pjese integrale e Paktit te Varshaves dhe NATO-s deri ne perfundimin e Luftes se Ftohte Pavaresisht dyshimeve mbi ate qe mund te sillte nje lufte e tille fakti qe planet per lufte konvencionale dhe te kufizuara dukeshin si te tejkaluara ne kohe dhe e benin mundesine e nje lufte nukleare me te madhe

Megjithate ne vitet lsquo70-rsquo80 te dyja aleancat hoqen dore nga planet per nje lufte nukleare ne Evrope asnjera prej tyre ne planet e saj nuk e perjashtonte mundesine e perdorimit te kesaj arme Ne kete kohe strategjistet perendimore fantazonin se do te ishin ne gjendje te ndalonin nje pershkallezim nuklear nderkohe qe homologet sovjetike ishin me te drejte skeptike ndaj mundesise per ta ndaluar pershkallezimin por ishin nga ana tjeter me te gatshem per ta pranuar luften berthamore E fundit fare me apo pa armet berthamore Pakti i Varshaves i qendronte idese se sulmit ne Evrope te pakten sa zbulohet nga regjistrimet e disa stervitjeve ne Gjermanine Lindore Madje te dhene pas detajit perfeksionistet e Gjermanise Lindore kishin printuar edhe plane te passulmit deri edhe nje monedhe qe do te perdorej gjate pushtimit dhe harta me shenja te reja per rruget

Marre nga Projekti i Historise Paralele