Disa nga shtjet kryesore n Kopenhag
Por pr far do t diskutohet n kt takim dhe far pritet t arrihet prmes tij?
M posht trajtojm disa nga shtjet kryesore t samitit t OKB-s pr klimn q zhvillohet n Kopenhag
- Prse zhvillohen bisedimet n Kopenhag?
Shumica e qeverive t bots besojn se ndryshimet klimatike prbjn nj krcnim pr shoqrin njerzore dhe botn natyrore.
Raporte t vazhdueshme shkencore, n mnyr t veant Paneli Ndrqeveritar pr Ndryshimin e Klims (IPCC), kan arritur n konkluzione edhe m t forta lidhur me influencn e njerzimit mbi klimn e ditve t sotme dhe pr pasojat e rritjes s temperaturave.
Dy vjet m par, bisedimet e OKB-s pr klimn u zhvilluan n Bali, qeverit pranuan t fillojn t punojn pr nj marrveshje t re globale.
Bisedimet n Kopenhag shnojn edhe fundin e nj ksaj periudhe dyvjeare.
Qeverit shpresojn t largohen nga kryeqyteti danez me nj marrveshje t re.
- Prse po ndodh ndryshimi i klims dhe a sht kjo e njjta gj si ngrohja globale?
Klima e Toks ka ndryshuar gjithnj n mnyr t natyrshme.
Pr shembull, lvizshmria e orbits s planetit ton ndryshon edhe distancn e tij nga dielli, q ka shkaktrruar epokat e akullnajave dhe periudhat m t ngrohta.
Sipas nj raporti t IPCC-s sht gati 90 pr qind e mundshme q njerzimi t jet prgjegjs pr ndryshimet e klims n koht moderne.
Shkaku kryesor sht djegia e fosileve, qymyrguri, nafta dhe gazi.
Kto prodhojn dioksid karboni, q po t'i shtohet dioksidit q sht vet i pranishm n atmosfern e Toks, vepron si nj mbules, q akumulon m shum energjin djellore duke e ngrohur siprfaqen e Toks.
Shpyllzimet dhe proceset q emetojn gaze t tjera q shkaktojn efektin ser si gazi metan, kontribuojn gjithashtu.
Megjithse, efekti parsor sht nj rritje e temperaturave mesatare n mbar botn - "ngrohja globale" - kjo sjell edhe ndryshim n nivelin e shirave, rritjen e nivelit t detit, ndryshime t temperaturave gjat nats dhe dits etj.
Kto lloj regullimesh m komplekse, kan marr etiketimin "ndryshim i Klims" apo m sakt "ndryshimi antropogjenik i Klims, pra i shkaktuar nga njeriu.
- Prse ka nevoj pr nj traktat t ri?
Bisedimet n Kopenhag zhvillohen brenda kornizs s UNFCCC, t ngritur n samitin pr Tokn n Rio de Zhaneiro n vitin 1992.
N 1997, UNFCCC solli Protokollin e Kiotos.
Por asnj prej ktyre marrveshjeve nuk mundn t zvoglojn rritjen e emetimeve q shkaktojn efektin ser, n mnyr t mjaftueshme pr t shmangur pasojat e klims q projektohen nga IPCC.
N veanti, objektivat e Protokollit t Kiotos pr reduktimin e emetimeve aplikohen vetm mbi nj grup vendesh dhe skadon m 2012.
Qeverit dshirojn nj traktat t ri q sht m i madh, m i fort, q sht m prfshirs dhe m i sofistikuar sesa marrveshja e Kiotos.
N muajin qershor, G8 dhe nj numr i madh vendesh t zhvilluara, pranuan se rritja e temperaturs mesatare prpara epoks industriale, duhet t kufizohet n 2 grad Celcius.
N parim, traktati i Kopenhags shihet si nj prpjekje pr t kufizuar emetimet e gazeve ser me qllim q bota t qndroj brenda limiteve.
far po krkojn palt nga traktati i ri?
Ktu prshihen shum shtje. Vendet e industrializuara do t vendosin objektiva pr t reduktuar emetimet e gazit me qllim q t zbusin ndryshimin e klims.
Data kryesore pr kt angazhim sht viti 2020, megjithat disa vende po shohin prtej vitit 2050.
Australia, BE, Japonia dhe Zelanda e Re kan thn se jan t prgatitura pr ta
kt deri n 2020.
Edhe vendeve t pasura t zhvilluara pritet q t'u thuhet q t kufizojn emetimet e tyre.
Nse ato ndrmarrin zotime, ka gjasa q ato t kontrollojn rritjen e emetimeve, sesa t bjn ulje t tyre.
Angazhimet e tyre pritet t shprehen n formn e reduktimit t rritjes s emetimeve n nj far prqindjeje karahasur me tendencn e deritanishme.
Pr t ndihmuar vendet n zhvillim q t reduktojn emetimet e tyre, vendet e industrializuara kan rn dakord n parim pr t'i ndihmuar ato n sektor si pr shembull energjia e riprtritshme.
Vendet n zhvillim po krkojn mekanizma q mund t shpejtojn transferimin e teknologjis.
Shum vende po mendojn se si t prgatiten m mir pr pasojat e ndryshimit t klims dhe far lloj prshtatjeje do t jet e nevojshme.
Ktu prfshihen masa si ngritja e digave mbrojtse n det, sigurimi i burimeve me uj t pijshm dhe krijimi i variateve t reja t bimve.
Vendet n zhvillim po krkojn financime substanciale dhe t besueshme pr t'i ndihmuar ato q t prshtaten.
Argumenti i tyre, sht se bota e industrializuar e ka shkaktuar problemin dhe sht ajo q duhet t pagoj pr ta zgjidhur.
Masat pr t mbrojtur pyjet do t jen pjes e marrveshjes.
- A mundet q nj marrveshje n Kopenhag t zgjidh ndryshimin e klims?
Temperatura mesatare globale sht rritur me 0.7 grad celcius, krahasuar me epokn para industriale.
N disa pjes t bots kjo ka patur pasoja dhe nj marrveshje n Kopenhag nuk mund t'i ndal kto pasaoja, por megjithat mund t siguroj financime pr t ndihmuar n prballimin e pasojave.
Gazet q shkaktojn efektin ser, si sht CO2, qndrojn n atmosfer pr dekada dhe prqndrimi sht kaq I madh sa q sht gati e pashmangshme ngrohja e mtejshme.
Shum analiza sugjerojn nj rritje mesatare prej 1.5 grad Celcius, krahasuar me periudhn industriale.
Nj marrveshje e fort n Kopenhag mund ta mbaj rritjen e temperaturs posht 2 grad Celcius, por duke patur parasysh pasigurit n lidhje me mnyrn se si reagon nga atmosfera dhe oqeanet nga prqndrimin I gazeve q shkaktojn efektin ser, ndoshta kjo nuk do t arrihet.
Kjo sht arsyeja prse vendet n zhvillim vn kaq shum theksin tek prshtatje, pr t ciln thon se sht e nevojshme q tani.
Pr momentin uljet e premtuara nga vendet e industrializuara nuk jan t nevojshme pr t ndaluar nj rritje t prgjithshme t emetimeve.
fardo q t ndodh n Kopenhag, takime t tjera do t jen t nevojshme pr t finalizuar rregullat e do traktati t ri.
M posht trajtojm disa nga shtjet kryesore t samitit t OKB-s pr klimn q zhvillohet n Kopenhag
- Prse zhvillohen bisedimet n Kopenhag?
Shumica e qeverive t bots besojn se ndryshimet klimatike prbjn nj krcnim pr shoqrin njerzore dhe botn natyrore.
Raporte t vazhdueshme shkencore, n mnyr t veant Paneli Ndrqeveritar pr Ndryshimin e Klims (IPCC), kan arritur n konkluzione edhe m t forta lidhur me influencn e njerzimit mbi klimn e ditve t sotme dhe pr pasojat e rritjes s temperaturave.
Dy vjet m par, bisedimet e OKB-s pr klimn u zhvilluan n Bali, qeverit pranuan t fillojn t punojn pr nj marrveshje t re globale.
Bisedimet n Kopenhag shnojn edhe fundin e nj ksaj periudhe dyvjeare.
Qeverit shpresojn t largohen nga kryeqyteti danez me nj marrveshje t re.
- Prse po ndodh ndryshimi i klims dhe a sht kjo e njjta gj si ngrohja globale?
Klima e Toks ka ndryshuar gjithnj n mnyr t natyrshme.
Pr shembull, lvizshmria e orbits s planetit ton ndryshon edhe distancn e tij nga dielli, q ka shkaktrruar epokat e akullnajave dhe periudhat m t ngrohta.
Sipas nj raporti t IPCC-s sht gati 90 pr qind e mundshme q njerzimi t jet prgjegjs pr ndryshimet e klims n koht moderne.
Shkaku kryesor sht djegia e fosileve, qymyrguri, nafta dhe gazi.
Kto prodhojn dioksid karboni, q po t'i shtohet dioksidit q sht vet i pranishm n atmosfern e Toks, vepron si nj mbules, q akumulon m shum energjin djellore duke e ngrohur siprfaqen e Toks.
Shpyllzimet dhe proceset q emetojn gaze t tjera q shkaktojn efektin ser si gazi metan, kontribuojn gjithashtu.
Megjithse, efekti parsor sht nj rritje e temperaturave mesatare n mbar botn - "ngrohja globale" - kjo sjell edhe ndryshim n nivelin e shirave, rritjen e nivelit t detit, ndryshime t temperaturave gjat nats dhe dits etj.
Kto lloj regullimesh m komplekse, kan marr etiketimin "ndryshim i Klims" apo m sakt "ndryshimi antropogjenik i Klims, pra i shkaktuar nga njeriu.
- Prse ka nevoj pr nj traktat t ri?
Bisedimet n Kopenhag zhvillohen brenda kornizs s UNFCCC, t ngritur n samitin pr Tokn n Rio de Zhaneiro n vitin 1992.
N 1997, UNFCCC solli Protokollin e Kiotos.
Por asnj prej ktyre marrveshjeve nuk mundn t zvoglojn rritjen e emetimeve q shkaktojn efektin ser, n mnyr t mjaftueshme pr t shmangur pasojat e klims q projektohen nga IPCC.
N veanti, objektivat e Protokollit t Kiotos pr reduktimin e emetimeve aplikohen vetm mbi nj grup vendesh dhe skadon m 2012.
Qeverit dshirojn nj traktat t ri q sht m i madh, m i fort, q sht m prfshirs dhe m i sofistikuar sesa marrveshja e Kiotos.
N muajin qershor, G8 dhe nj numr i madh vendesh t zhvilluara, pranuan se rritja e temperaturs mesatare prpara epoks industriale, duhet t kufizohet n 2 grad Celcius.
N parim, traktati i Kopenhags shihet si nj prpjekje pr t kufizuar emetimet e gazeve ser me qllim q bota t qndroj brenda limiteve.
far po krkojn palt nga traktati i ri?
Ktu prshihen shum shtje. Vendet e industrializuara do t vendosin objektiva pr t reduktuar emetimet e gazit me qllim q t zbusin ndryshimin e klims.
Data kryesore pr kt angazhim sht viti 2020, megjithat disa vende po shohin prtej vitit 2050.
Australia, BE, Japonia dhe Zelanda e Re kan thn se jan t prgatitura pr ta
kt deri n 2020.
Edhe vendeve t pasura t zhvilluara pritet q t'u thuhet q t kufizojn emetimet e tyre.
Nse ato ndrmarrin zotime, ka gjasa q ato t kontrollojn rritjen e emetimeve, sesa t bjn ulje t tyre.
Angazhimet e tyre pritet t shprehen n formn e reduktimit t rritjes s emetimeve n nj far prqindjeje karahasur me tendencn e deritanishme.
Pr t ndihmuar vendet n zhvillim q t reduktojn emetimet e tyre, vendet e industrializuara kan rn dakord n parim pr t'i ndihmuar ato n sektor si pr shembull energjia e riprtritshme.
Vendet n zhvillim po krkojn mekanizma q mund t shpejtojn transferimin e teknologjis.
Shum vende po mendojn se si t prgatiten m mir pr pasojat e ndryshimit t klims dhe far lloj prshtatjeje do t jet e nevojshme.
Ktu prfshihen masa si ngritja e digave mbrojtse n det, sigurimi i burimeve me uj t pijshm dhe krijimi i variateve t reja t bimve.
Vendet n zhvillim po krkojn financime substanciale dhe t besueshme pr t'i ndihmuar ato q t prshtaten.
Argumenti i tyre, sht se bota e industrializuar e ka shkaktuar problemin dhe sht ajo q duhet t pagoj pr ta zgjidhur.
Masat pr t mbrojtur pyjet do t jen pjes e marrveshjes.
- A mundet q nj marrveshje n Kopenhag t zgjidh ndryshimin e klims?
Temperatura mesatare globale sht rritur me 0.7 grad celcius, krahasuar me epokn para industriale.
N disa pjes t bots kjo ka patur pasoja dhe nj marrveshje n Kopenhag nuk mund t'i ndal kto pasaoja, por megjithat mund t siguroj financime pr t ndihmuar n prballimin e pasojave.
Gazet q shkaktojn efektin ser, si sht CO2, qndrojn n atmosfer pr dekada dhe prqndrimi sht kaq I madh sa q sht gati e pashmangshme ngrohja e mtejshme.
Shum analiza sugjerojn nj rritje mesatare prej 1.5 grad Celcius, krahasuar me periudhn industriale.
Nj marrveshje e fort n Kopenhag mund ta mbaj rritjen e temperaturs posht 2 grad Celcius, por duke patur parasysh pasigurit n lidhje me mnyrn se si reagon nga atmosfera dhe oqeanet nga prqndrimin I gazeve q shkaktojn efektin ser, ndoshta kjo nuk do t arrihet.
Kjo sht arsyeja prse vendet n zhvillim vn kaq shum theksin tek prshtatje, pr t ciln thon se sht e nevojshme q tani.
Pr momentin uljet e premtuara nga vendet e industrializuara nuk jan t nevojshme pr t ndaluar nj rritje t prgjithshme t emetimeve.
fardo q t ndodh n Kopenhag, takime t tjera do t jen t nevojshme pr t finalizuar rregullat e do traktati t ri.