Drejt nj integrimi n BE apo drejt asimilimit t identiteteve kulturore?
Nn ndikimin e ideve t ekonomistit franzes Jean Monet (1888-1979) si ithtari i par zyrtar i Bashkimit Evropian, m 1958-tn u inagurua Asambleja e par Legjislative e Parlamentit Evropian e pasuar m pas m 1967-tn me Komunitetin Evropian dhe m 1993-shin me Traktatin e Mastrihtit i cili hodhi bazat prfundimtare pr krijimin e Bashkimit t sotm Evropian . Shkurtimisht kjo ishte zanafilla e atij q m von do t ishte organizmi m me pesh n rajon por edhe n bot n fushn politike dhe at ekonomike, q ne sot e quajme BE.
Deri me rnien e murit t Berlinit, ky organizm, m shum ishte i fokusuar n ndrtimin e marrdhnieve t nj ekonomie m t lir t shteteve q prbnin kt brtham, por rnia e ktij muri q ndante n dysh Evropn dhe era e re e ndryshmeve q po frynte solli nj rend t ri Evropian i cili padyshim zhvleftsoi marrveshjen e Jalts dhe bri t domosdoshme trajtimin e ktyre dy gjysmave t ktij rendi t ri, duke i dhn bashkimit t shteteve evropiane nj profil m t theksuar politik se sa ekonomik dhe nj perspektiv m t dukshme drejt zgjerimit t kufinjve t saj.
Pr t realizuar kt zgjerim dhe pr t ftuar shtete t reja n gjirin e vet Bashkimi Evropian ndrmori nj sr proedurash pr antarsim t shteteve t reja t cilat u bn kriteri baz pr integrim n kt organizm. Dhe pikrisht integrimi u b lajtmotivi i shum shteteve, kryesisht atyre q i prkisnin ish bllokut komunist duke e kthyer kt proes n prioritet politik.
Mirpo proeset e integrimit dhe asimilimit jan aq afr me njritjetrin pr sa koh integrimi n strukturat e BE-s konsiderohet si nj rrugtim m nj kahje, me nj drejtim, pr sa koh integrimi konsiderohet si nj proes kontradiktor n mes demokracis dhe identiteve kulturore, etnive apo edhe identiteve religjioze. Po ashtu integrimi dhe asimilimi jan aq afr me njri-tjetrin pr sa koh q n BE integrimi mes njerzve, t etnive, feve dhe traditave te ndryshme nuk konsiderohet si primar n raport me integrimin e strukturave shtetrore.
Por pr t kuptuar m mir se n far raporti gjenden integrimi dhe asimilimi kur bhet fjal pr Bashkimin Evropian ne duhet ta ndajm t kuptuarit ton n shtjen thelbsore se:
A sht n t vrtet Bashkimi Evropian i integruar n vetveht dhe cili sht t kutpuarit e ktij integrimi nga antart e BE-s n raport me shtetas t kulturave dhe etnive t ndryshme ?
A sht n t vrtet Bashkimi Evropian i integruar n vetvehte dhe cili sht t kutpuarit e ktij integrimi nga antart e BE-s n raport me shtetas t kulturave dhe etnive t ndryshme ?
Bashkimi Evropian q pas firmosjes s Traktatit t Roms m 1957-tn, n mnyr t prshpejtuar u prball me nj proes t ashtuquajtur shekullarizimi si pasoj e braktisjes q maxhoranca e popullsis evropiane po i bnte pjesmarrjes n shrbesat fetare, duke shnuar fillimin e nj Evrope Post-Kristiane, apo si Grace Davie e quan epokn e Besimit pa Prkatsi .Kjo solli modelin e ri t t qnurit evropian i cili sigurisht do t duhej t ishte modern dhe pasardhs i iluminizmit. Ky proes abstenimi nga prkatesia institucionale fetare, n optikn e shekullarve laik u interpretua si levizje e natyrshme dhe progresive.
Dalja e BE-s nga brthama e saj n proesin e zgjerimit , e bri t paevitueshme pyetjen se far prbn termi Evrop dhe se ku dhe si ndodheshin kufijt e saj gjeografik dhe kulturor?
Deri para zgjerimit t madh t BE-s, gjrat dukeshin sikur i ishin nnshtruar nj mirkuptimi t pashprehur, por futja e Polonis n BE nn mbikqyrjen e posame t Paps polak dhe deklarats s Episkopats Polake se : me tu bashkuar n BE, qllimi i Polonis sht t restauroj Evropn pr Krishtrimin, bri q ato rryma t fuqishme me influenc t fjetura n strukturat e BE-s, t kundrvepronin me forc. shtja kryesore q u ngrit menjher pas saj ishte se a do t rikristianizohej prsri Evropa apo do t shekullarizohej tradita e fort katolike polake ?
Nn kt trysni t re fetare t disa shteteve t reja t sapofutura n gjirin e BE-s, nuk ishte vetm Evropa shekullare, laike e mirkonsoliduar q reagoi , por, ajo q filloi t kundrvepronte dhe t dilte nga pakti i heshtur i mparshm ishte Evropa protestante s cils nuk i shkonte pr shtat ky misioni apostolik i polakve.
Si pasoj e ktyre zhvillimeve n gjirin e BE-s u ravijzuan tre grupime t mdha n mos konfliktuale aspak konsensuale q ishin nga njra an Shekullart dhe nga ana tjetr Protestantt dhe Katolikt.
sht pikrisht ky ravijzim i ri n gjirin e BE-s q kompromentoi qndrimin e vet ktij organizmi n lidhje me zgjerimin duke shnuar pikpyetje t mdha n lidhje me koceptin e integrimit. I pari proes q do t vuante nga ky qndrim i ri ishte proesi integrimit t emigrantve me prkatsi kulturore t ndryshme nga ajo e BE-s, si proes integrimi individual i cili lehtsisht filloi t merrte trajta asimilimi
Nn propozimin e Ministrit t Brndshm francz t asaj kohe Sarkozy, 6 vende antare t BE-s po merrnin n konsiderat aplikimin e kontrats s re t integrimit, ku emigrantve u bhej e detyrueshme t msohej gjuha e vendit ku jetonin, dhe t pranonin q n t kundrtn t ekstradoheshin nga kishin ardhur. Po ashtu vende t tilla si Hollanda po rrshqitnin dukshm nga nj politike integruese shum kulturore e mparshme n modele integruese asimiluese. Franca gjithashtu przgjodhi asimilimin n vend t integrimit n ndalimin q i bri mbajtjes s shamive t grave muslimane n insistucionet e dijes dhe ato shtetrore. Greqia e ka kthyer asimilimin e emigrantve, sidomos atyre shqiptar n kultur kombtare dhe prioritet shtetror.
Ndrsa Britania edhe pse kishte sugjerime te vazhdueshme nga Home Office ku porositej q : politikat integruese nuk duhet t rezultojn si proes asimilimi, por, si nj opurtunitet ndaj diversitetit kulturor , nn deklaratat e Kryeministrit Blair, bnte thirrje q emigrantt duhet ta ken pr detyr t pranojn vlerat britanike .
Ajo q po harrohej n Evrop n kundrshtim me idalet e BE-s dhe rregullat q ajo vet kishte vendosur, ishte se shtetet antare n betejn pr t mbrojtur identitetet e tyre kulturore, n t njjtn koh do t duhej t respektonin identitetet kulturore t grupimeve t tjera migruese. Kjo solli nj prplasje t madhe brnda BE-s e cila nga njra an do t duhej t respektonte demokracin si vler prioritare t saj, si ajo e liris s shprehjes, besimit, kulturave, shkmbimit t informacionit, ideve dhe shanseve t barabarta pr secilin, dhe nga ana tjetr t aplikonte politikat asimiluese n emr t ruajtjes s vlerave t veta kulturore dhe siguris komunitare.
Mirpo aq sa skeptik tregoheshin politikant evropiant n lidhje me rikristianizimin e Evrops, duke mos futur krishtrimin si trashgimi kulturore ne kushtetutn e BE-s, aq t krishter paraqiteshin ata kur bhej fjal pr integrimin e Turqis apo disa vendeve t Ballkanit Perndimor n BE. sht pika ku si laikt dhe prkrahsit e krishtrimit bien dakort m njri-tjetrin.
Nse integrimi i Polonis shkaktoi pak frik n mesin e laikve t betuar evropian, q, gjithsesi ishin t bindur shum n aftsin e tyre pr t laicizuar Polonin katolike, perspektiva e antarsimit t Turqis dhe vendeve muslimane te Ballkanit Perndimor n strukturat e Bashkimit Evropian, shkaktoi ndjenja ankthi n t gjith spektrin evropian laik, kristian e post-kristian s bashku.
Kjo na bn t mendojm se Evropa laike iluministe e idealeve t integrimit sht tepr kristiane kur imagjinon nj shtet musliman t jet pjes e rndsishme e saj , dhe pr pasoj shfaq tendenca t dukshme prjashtimi, pr ata q akoma jan jasht saj dhe tendeca asimilimi pr at popullsi migruese q tashm ndodhet brnda saj.
Mos aprovimi i Kushtetus Evropiane nga vet evropiant, skepticizmat e shteteve t ndryshme n lidhje me zgjerimin dhe qndrimi kontradiktor i BE-s n lidhje me futjen e antarve t rinj me identitet kulturor dhe fetar t ndryshm, jan shembull i faktit se organizmi n t cilin ne krkojm t integrohemi n t vrtet akoma nuk sht integruar n vetvehte. Akoma nuk ka prcaktuar identitetin e vet, perspektivn e saj, kufinjt e saj, nuk ka t prcaktuar t paktn moralisht se cili do t jet kriteri prfundimar i antarsimit.
Pr t garantuar nj akses t barabart n t gjith sfern publik evropiane duhet, ashtu si Habermas thot, : q Bashkimi Evropian t kthehet n nj entitet jo vetm post-kristian por edhe n post-laik
Ajo q duhet t themi sht se n t vrtet nuk do t ket stabilitet mendimi dhe veprimi n BE pr sa koh ekziston nj mur ideologjik ndars n mes politiks evropiane dhe atyre shteteve q prfaqsojn nj identitet kulturor t ndryshm. Nj mur q rrezikon t zvendsoj at t Berlinit. Edhe pse marrveshja e Jalts nuk egziston m, fantazma e saj ksaj radhe n kurriz t t qnurit i ndryshe, vrtitet mbi kokat e atyre evropianve q jan kulturalisht t ndryshm.
Deri me rnien e murit t Berlinit, ky organizm, m shum ishte i fokusuar n ndrtimin e marrdhnieve t nj ekonomie m t lir t shteteve q prbnin kt brtham, por rnia e ktij muri q ndante n dysh Evropn dhe era e re e ndryshmeve q po frynte solli nj rend t ri Evropian i cili padyshim zhvleftsoi marrveshjen e Jalts dhe bri t domosdoshme trajtimin e ktyre dy gjysmave t ktij rendi t ri, duke i dhn bashkimit t shteteve evropiane nj profil m t theksuar politik se sa ekonomik dhe nj perspektiv m t dukshme drejt zgjerimit t kufinjve t saj.
Pr t realizuar kt zgjerim dhe pr t ftuar shtete t reja n gjirin e vet Bashkimi Evropian ndrmori nj sr proedurash pr antarsim t shteteve t reja t cilat u bn kriteri baz pr integrim n kt organizm. Dhe pikrisht integrimi u b lajtmotivi i shum shteteve, kryesisht atyre q i prkisnin ish bllokut komunist duke e kthyer kt proes n prioritet politik.
Mirpo proeset e integrimit dhe asimilimit jan aq afr me njritjetrin pr sa koh integrimi n strukturat e BE-s konsiderohet si nj rrugtim m nj kahje, me nj drejtim, pr sa koh integrimi konsiderohet si nj proes kontradiktor n mes demokracis dhe identiteve kulturore, etnive apo edhe identiteve religjioze. Po ashtu integrimi dhe asimilimi jan aq afr me njri-tjetrin pr sa koh q n BE integrimi mes njerzve, t etnive, feve dhe traditave te ndryshme nuk konsiderohet si primar n raport me integrimin e strukturave shtetrore.
Por pr t kuptuar m mir se n far raporti gjenden integrimi dhe asimilimi kur bhet fjal pr Bashkimin Evropian ne duhet ta ndajm t kuptuarit ton n shtjen thelbsore se:
A sht n t vrtet Bashkimi Evropian i integruar n vetveht dhe cili sht t kutpuarit e ktij integrimi nga antart e BE-s n raport me shtetas t kulturave dhe etnive t ndryshme ?
A sht n t vrtet Bashkimi Evropian i integruar n vetvehte dhe cili sht t kutpuarit e ktij integrimi nga antart e BE-s n raport me shtetas t kulturave dhe etnive t ndryshme ?
Bashkimi Evropian q pas firmosjes s Traktatit t Roms m 1957-tn, n mnyr t prshpejtuar u prball me nj proes t ashtuquajtur shekullarizimi si pasoj e braktisjes q maxhoranca e popullsis evropiane po i bnte pjesmarrjes n shrbesat fetare, duke shnuar fillimin e nj Evrope Post-Kristiane, apo si Grace Davie e quan epokn e Besimit pa Prkatsi .Kjo solli modelin e ri t t qnurit evropian i cili sigurisht do t duhej t ishte modern dhe pasardhs i iluminizmit. Ky proes abstenimi nga prkatesia institucionale fetare, n optikn e shekullarve laik u interpretua si levizje e natyrshme dhe progresive.
Dalja e BE-s nga brthama e saj n proesin e zgjerimit , e bri t paevitueshme pyetjen se far prbn termi Evrop dhe se ku dhe si ndodheshin kufijt e saj gjeografik dhe kulturor?
Deri para zgjerimit t madh t BE-s, gjrat dukeshin sikur i ishin nnshtruar nj mirkuptimi t pashprehur, por futja e Polonis n BE nn mbikqyrjen e posame t Paps polak dhe deklarats s Episkopats Polake se : me tu bashkuar n BE, qllimi i Polonis sht t restauroj Evropn pr Krishtrimin, bri q ato rryma t fuqishme me influenc t fjetura n strukturat e BE-s, t kundrvepronin me forc. shtja kryesore q u ngrit menjher pas saj ishte se a do t rikristianizohej prsri Evropa apo do t shekullarizohej tradita e fort katolike polake ?
Nn kt trysni t re fetare t disa shteteve t reja t sapofutura n gjirin e BE-s, nuk ishte vetm Evropa shekullare, laike e mirkonsoliduar q reagoi , por, ajo q filloi t kundrvepronte dhe t dilte nga pakti i heshtur i mparshm ishte Evropa protestante s cils nuk i shkonte pr shtat ky misioni apostolik i polakve.
Si pasoj e ktyre zhvillimeve n gjirin e BE-s u ravijzuan tre grupime t mdha n mos konfliktuale aspak konsensuale q ishin nga njra an Shekullart dhe nga ana tjetr Protestantt dhe Katolikt.
sht pikrisht ky ravijzim i ri n gjirin e BE-s q kompromentoi qndrimin e vet ktij organizmi n lidhje me zgjerimin duke shnuar pikpyetje t mdha n lidhje me koceptin e integrimit. I pari proes q do t vuante nga ky qndrim i ri ishte proesi integrimit t emigrantve me prkatsi kulturore t ndryshme nga ajo e BE-s, si proes integrimi individual i cili lehtsisht filloi t merrte trajta asimilimi
Nn propozimin e Ministrit t Brndshm francz t asaj kohe Sarkozy, 6 vende antare t BE-s po merrnin n konsiderat aplikimin e kontrats s re t integrimit, ku emigrantve u bhej e detyrueshme t msohej gjuha e vendit ku jetonin, dhe t pranonin q n t kundrtn t ekstradoheshin nga kishin ardhur. Po ashtu vende t tilla si Hollanda po rrshqitnin dukshm nga nj politike integruese shum kulturore e mparshme n modele integruese asimiluese. Franca gjithashtu przgjodhi asimilimin n vend t integrimit n ndalimin q i bri mbajtjes s shamive t grave muslimane n insistucionet e dijes dhe ato shtetrore. Greqia e ka kthyer asimilimin e emigrantve, sidomos atyre shqiptar n kultur kombtare dhe prioritet shtetror.
Ndrsa Britania edhe pse kishte sugjerime te vazhdueshme nga Home Office ku porositej q : politikat integruese nuk duhet t rezultojn si proes asimilimi, por, si nj opurtunitet ndaj diversitetit kulturor , nn deklaratat e Kryeministrit Blair, bnte thirrje q emigrantt duhet ta ken pr detyr t pranojn vlerat britanike .
Ajo q po harrohej n Evrop n kundrshtim me idalet e BE-s dhe rregullat q ajo vet kishte vendosur, ishte se shtetet antare n betejn pr t mbrojtur identitetet e tyre kulturore, n t njjtn koh do t duhej t respektonin identitetet kulturore t grupimeve t tjera migruese. Kjo solli nj prplasje t madhe brnda BE-s e cila nga njra an do t duhej t respektonte demokracin si vler prioritare t saj, si ajo e liris s shprehjes, besimit, kulturave, shkmbimit t informacionit, ideve dhe shanseve t barabarta pr secilin, dhe nga ana tjetr t aplikonte politikat asimiluese n emr t ruajtjes s vlerave t veta kulturore dhe siguris komunitare.
Mirpo aq sa skeptik tregoheshin politikant evropiant n lidhje me rikristianizimin e Evrops, duke mos futur krishtrimin si trashgimi kulturore ne kushtetutn e BE-s, aq t krishter paraqiteshin ata kur bhej fjal pr integrimin e Turqis apo disa vendeve t Ballkanit Perndimor n BE. sht pika ku si laikt dhe prkrahsit e krishtrimit bien dakort m njri-tjetrin.
Nse integrimi i Polonis shkaktoi pak frik n mesin e laikve t betuar evropian, q, gjithsesi ishin t bindur shum n aftsin e tyre pr t laicizuar Polonin katolike, perspektiva e antarsimit t Turqis dhe vendeve muslimane te Ballkanit Perndimor n strukturat e Bashkimit Evropian, shkaktoi ndjenja ankthi n t gjith spektrin evropian laik, kristian e post-kristian s bashku.
Kjo na bn t mendojm se Evropa laike iluministe e idealeve t integrimit sht tepr kristiane kur imagjinon nj shtet musliman t jet pjes e rndsishme e saj , dhe pr pasoj shfaq tendenca t dukshme prjashtimi, pr ata q akoma jan jasht saj dhe tendeca asimilimi pr at popullsi migruese q tashm ndodhet brnda saj.
Mos aprovimi i Kushtetus Evropiane nga vet evropiant, skepticizmat e shteteve t ndryshme n lidhje me zgjerimin dhe qndrimi kontradiktor i BE-s n lidhje me futjen e antarve t rinj me identitet kulturor dhe fetar t ndryshm, jan shembull i faktit se organizmi n t cilin ne krkojm t integrohemi n t vrtet akoma nuk sht integruar n vetvehte. Akoma nuk ka prcaktuar identitetin e vet, perspektivn e saj, kufinjt e saj, nuk ka t prcaktuar t paktn moralisht se cili do t jet kriteri prfundimar i antarsimit.
Pr t garantuar nj akses t barabart n t gjith sfern publik evropiane duhet, ashtu si Habermas thot, : q Bashkimi Evropian t kthehet n nj entitet jo vetm post-kristian por edhe n post-laik
Ajo q duhet t themi sht se n t vrtet nuk do t ket stabilitet mendimi dhe veprimi n BE pr sa koh ekziston nj mur ideologjik ndars n mes politiks evropiane dhe atyre shteteve q prfaqsojn nj identitet kulturor t ndryshm. Nj mur q rrezikon t zvendsoj at t Berlinit. Edhe pse marrveshja e Jalts nuk egziston m, fantazma e saj ksaj radhe n kurriz t t qnurit i ndryshe, vrtitet mbi kokat e atyre evropianve q jan kulturalisht t ndryshm.