Dritroi dhe "nostalgjikt" e fundit
Ai sht poeti me jetgjatesin m t madhe n fushn e poezis shqipe, befasues me larmin e madhe n vllimet me mijra vargje, tematika t shumllojshme, mjeshtri krijuese e ndrtuar me fjal t ngrohta jetsore. Duke humbur nn shtllungn e duhanit, biseda me t merr nj ton t qet e miqsor duke e gjetur veten n rrjedhn e nj "muhabeti" t thjesht e t shqipzuar . M shum se me fjal nga ai mund t marrsh nga kanalet-rrudha q i kan grvishtur fytyrn, npr t cilat kan filluar t rrjedhin djerst e ngrohta t pleqris. Sado q Dritro Agolli pat shkruar dikur se do ti varte n qaf nj zilk "qenes pleqeri" q ta ndiente hert kur t vinte, ta qllonte me shkop q t mos i afrohej, ajo si nj shtrige, kokngjeshur si sht, erdhi dhe u fut n avllin e jets s tij. N pleqri njeriu kthen kokn pas pr t par me "dylbit" e memories gjithka q sht hedhur n kraht e s shkuars. Dhe Dritroi mishron nj jet plot peripeci, nj jet fminore e veshur me "gunn e varfris", q edhe pse e till kurr nuk reshti s kultivuari dashurin pr librin. Kur babai i tij e merrte n ngjarjet e krahins, n vdekjet, n martesat e fejesat t cilat do t skalisnin n shpirtin e tij prej poeti ngjyrat reale t jets.
"Kjo ishte nj nxitje pr ta dshiruar krijimtarin sepse kndoheshin kng t folklorit, kng dashurie, trimrie, histori pr luftra e pr kapedan. T gjitha kto ishin nj material i pandrgjegjshm q t hynin n kok m shum se do gj tjetr. N shtpi librat e Naimit, t ajupit, Rubairat e Omar Khajamit m trhiqnin dhe i msoja prmendsh. M kujtohet q vajta n Bilisht pr t bler "Ago Jakupin" e Mitrush Kutelit. Meq skishim para, at libr e shtiva n dor n kmbim t dhjet kile fasuleve."-rrefen ai me nostalgji. Keshtu Agolli fillon t shkruaj vjereshat e para i frymzuar nga Naimi dhe Cajupi, vjersha t cilat do t botoheshin n 1957 n gazetn "Rinia". Pr poezin e par t botuar ai shprehet: "Im at e kish prer pjesn e gazets ku ishte botuar poezia, e kish vn n kutin e duhanit dhe mburrej n fshat: "Ja ky sht poeti im. Ai nuk sht si Naimi, Dritroi ndryshon nga ai ashtu si Tirana me fshatin ton".
M von pasi kishte mbaruar shkolln Unike n Bilisht, shkoi n Gjirokastr ku ra n kontakt me "T Mjert" e Hygoit, Shekspirin, etj. I plqente shum Don Kishoti dhe kishte msuar faqe t tra prmendsh. Ndrsa n Shn Petrburg, ku Agolli kreu studimet e larta, ra n kontakt me letrsin ruse dhe at botrore, si ishin t mdhenjt Tolstoi, Pushkini, Gogoli, Lermontovi etj.
Kthimi n Shqiperi do ta prballte me perspektiva sa t kndshme aq edhe t vshtira. Poezia shqipe deri n at koh po kalonte nj ngr i cili do t pushonte vetm n vitet '60-t, koh pr t ciln Dritroi do te krenohej. "Ndrsa deri n at koh poezia q shkruhej nga paraardhsit tan ishte odike, hyjnizuese pr partin dhe socializmin, ne, e ndryshuam kt poezi. Donim ta bnim m humane dhe iu prkushtuam liriks. Shkruam pr dshprimin, dashurin, nnn, motrn. E nxorm poezine n rrug pr ta dashuruar." Krahas jets artistike tek ai gjeti prkushtim edhe jeta praktike, dashuria pr familja. Bashkshortja Sadija nuk nguron t ndrhyj n bised duke shtuar t vrtetn e lidhjes s tyre: "Ne t dy jemi njohur n dasmn e Elens dhe Ismail Kadares." Gjithka sht e arkivuar n poezin e tij, e cila himnizon jetn bashkshortore. "Ajo" e ka mbrojtur, e ngritur gjer lart n kodr dhe nuk e ka ln q t bjer n hidhrim, por prej krahu e ka trhequr dhe e ka shptuar nga pesha e dshprimit. E afrt pr nga motivet sht poezia "M lavdro o grua". Dashuria ne rini el si nj lule pranvere, por kur poeti e kujton at koh, e ndjen se sht i lodhur, i plakur, me rrudha ballit dhe thatiq. Ai ka ditur ti kndoj asaj ndjenje t muar q i rri pran njeriut gjer n fund t jets megjith barrierat q mund t dalin n kt udh t gjat. "M kujtohet- thot Sadija- se nj vit pas lidhjes time me Dritroin m detyruan q n nj takim organizuar nga Partia t flisja keq pr burrin tim pasi ishte kritikuar pr deheroizim n nj vllim me tregime". ifti Agolli kujton me shum nostalgji jetn e tyre bashkshortore q here pas here do tu duhej t prjetonin n kalvarin e rnd t komunizmit. Ajo jet q ka udhtuar drejt s ardhmes ashtu si e predikoi Dritroi, e paster, e gjithpushtetshme, jo si nj dashuri dufesh t vrullshme rinore dhe as "kng jaransh" por si nj melodi e natyrshme, e iltr dhe e ndjer.
Po! Ata kan me far t ushqejn apo mbushin jetn e pleqris.
"O pleq, q sot nuk mbahi dot n kmb/ ka njerz qe ju nmin "nostalgjik"/ por un e di. Kjo fjal ju mbin n dhmb/se nga rinia juaj kan frik."
E kaluara e ktij "plaku" mund t marr jet, mund t "ringjallet" ashtu si mund t ringjallen shum gjra n jet, ringjallen idet, aspiratat, dshirat apo kanuni npr male. Poetit i duket sikur pleqt jan kthyer n pantomim, q rrin si t topitur dhe t plogsht n kafe. Shumica e pleqve ikin leht, dhe ditt e sotme, pr ta, mbartin refrenin "pusho, nostalgjik komunist". Me largimin e ketij brezi q hedh hapat e fundit n vallen e jets hapet rruga dhe mund t flitet pr "Nostalgjikt".
Si shkruan Alen Boske, Dritro Agolli sht "nj autor q meriton nj fam evropiane, ka iltrsi dhe nj liri mendimi t jashtzakonshm shkrimtar me prmasa universale". Kjo gj mund t konfirmohet fare leht nse nuk prtoni t bni nj udhtim t shkurtr fushave t gjera t krijimtaris q Agolli mbolli me "parmendn" e muzs s tij krijuese.
"Kjo ishte nj nxitje pr ta dshiruar krijimtarin sepse kndoheshin kng t folklorit, kng dashurie, trimrie, histori pr luftra e pr kapedan. T gjitha kto ishin nj material i pandrgjegjshm q t hynin n kok m shum se do gj tjetr. N shtpi librat e Naimit, t ajupit, Rubairat e Omar Khajamit m trhiqnin dhe i msoja prmendsh. M kujtohet q vajta n Bilisht pr t bler "Ago Jakupin" e Mitrush Kutelit. Meq skishim para, at libr e shtiva n dor n kmbim t dhjet kile fasuleve."-rrefen ai me nostalgji. Keshtu Agolli fillon t shkruaj vjereshat e para i frymzuar nga Naimi dhe Cajupi, vjersha t cilat do t botoheshin n 1957 n gazetn "Rinia". Pr poezin e par t botuar ai shprehet: "Im at e kish prer pjesn e gazets ku ishte botuar poezia, e kish vn n kutin e duhanit dhe mburrej n fshat: "Ja ky sht poeti im. Ai nuk sht si Naimi, Dritroi ndryshon nga ai ashtu si Tirana me fshatin ton".
M von pasi kishte mbaruar shkolln Unike n Bilisht, shkoi n Gjirokastr ku ra n kontakt me "T Mjert" e Hygoit, Shekspirin, etj. I plqente shum Don Kishoti dhe kishte msuar faqe t tra prmendsh. Ndrsa n Shn Petrburg, ku Agolli kreu studimet e larta, ra n kontakt me letrsin ruse dhe at botrore, si ishin t mdhenjt Tolstoi, Pushkini, Gogoli, Lermontovi etj.
Kthimi n Shqiperi do ta prballte me perspektiva sa t kndshme aq edhe t vshtira. Poezia shqipe deri n at koh po kalonte nj ngr i cili do t pushonte vetm n vitet '60-t, koh pr t ciln Dritroi do te krenohej. "Ndrsa deri n at koh poezia q shkruhej nga paraardhsit tan ishte odike, hyjnizuese pr partin dhe socializmin, ne, e ndryshuam kt poezi. Donim ta bnim m humane dhe iu prkushtuam liriks. Shkruam pr dshprimin, dashurin, nnn, motrn. E nxorm poezine n rrug pr ta dashuruar." Krahas jets artistike tek ai gjeti prkushtim edhe jeta praktike, dashuria pr familja. Bashkshortja Sadija nuk nguron t ndrhyj n bised duke shtuar t vrtetn e lidhjes s tyre: "Ne t dy jemi njohur n dasmn e Elens dhe Ismail Kadares." Gjithka sht e arkivuar n poezin e tij, e cila himnizon jetn bashkshortore. "Ajo" e ka mbrojtur, e ngritur gjer lart n kodr dhe nuk e ka ln q t bjer n hidhrim, por prej krahu e ka trhequr dhe e ka shptuar nga pesha e dshprimit. E afrt pr nga motivet sht poezia "M lavdro o grua". Dashuria ne rini el si nj lule pranvere, por kur poeti e kujton at koh, e ndjen se sht i lodhur, i plakur, me rrudha ballit dhe thatiq. Ai ka ditur ti kndoj asaj ndjenje t muar q i rri pran njeriut gjer n fund t jets megjith barrierat q mund t dalin n kt udh t gjat. "M kujtohet- thot Sadija- se nj vit pas lidhjes time me Dritroin m detyruan q n nj takim organizuar nga Partia t flisja keq pr burrin tim pasi ishte kritikuar pr deheroizim n nj vllim me tregime". ifti Agolli kujton me shum nostalgji jetn e tyre bashkshortore q here pas here do tu duhej t prjetonin n kalvarin e rnd t komunizmit. Ajo jet q ka udhtuar drejt s ardhmes ashtu si e predikoi Dritroi, e paster, e gjithpushtetshme, jo si nj dashuri dufesh t vrullshme rinore dhe as "kng jaransh" por si nj melodi e natyrshme, e iltr dhe e ndjer.
Po! Ata kan me far t ushqejn apo mbushin jetn e pleqris.
"O pleq, q sot nuk mbahi dot n kmb/ ka njerz qe ju nmin "nostalgjik"/ por un e di. Kjo fjal ju mbin n dhmb/se nga rinia juaj kan frik."
E kaluara e ktij "plaku" mund t marr jet, mund t "ringjallet" ashtu si mund t ringjallen shum gjra n jet, ringjallen idet, aspiratat, dshirat apo kanuni npr male. Poetit i duket sikur pleqt jan kthyer n pantomim, q rrin si t topitur dhe t plogsht n kafe. Shumica e pleqve ikin leht, dhe ditt e sotme, pr ta, mbartin refrenin "pusho, nostalgjik komunist". Me largimin e ketij brezi q hedh hapat e fundit n vallen e jets hapet rruga dhe mund t flitet pr "Nostalgjikt".
Si shkruan Alen Boske, Dritro Agolli sht "nj autor q meriton nj fam evropiane, ka iltrsi dhe nj liri mendimi t jashtzakonshm shkrimtar me prmasa universale". Kjo gj mund t konfirmohet fare leht nse nuk prtoni t bni nj udhtim t shkurtr fushave t gjera t krijimtaris q Agolli mbolli me "parmendn" e muzs s tij krijuese.