Duhani dhe vdekjet e parakohshme
N fundin e muajit tetor u publikua studimi financuar nga Shoqata Amerikane e Kancerit, studim i cili dokumentoi se n Shqipri do vit humbasin jetn para kohe vetm nga pirja direkte ose indirekte e duhanit 2800 qytetar. Pra, edhe pse media publikon do dit aksidentet e trafikut dhe vdekjet e ardhura prej tyre, ato mesatarisht jan 400 t tilla dhe nuk prbjn shkakun kryesor t vdekjeve t parakohshme n vendin ton. Por, kdo q t pyessh nga shqiptaret se kush sht shkaku kryesor i vdekjeve t parakohshme n vend t duhanit do t marrsh prgjigjen pr aksidentet rrugore, kur vdekjet e parakohshme nga duhani jan 7 her m shum se sa nga aksidentet rrugore. Sipas ktij studimi i bie q n tre mujorin e par t vitit t shkuar t jen konsumuar 1 400 ton cigare industriale n vendin ton. Duhani, ky armik i shndetit dhe jets s njerzve sht kthyer vrassi m i padukshm dhe m i rrezikshm n Shqipri. Kto pasoja kaq t rnda i kan detyruar vendet evropiane t marrin vendime shum t forta kundr pirjes s duhanit, veanrisht n ambientet publike. Vendi i par evropian q ndaloi cigaren sht Irlanda. N Irland nga marsi i vitit 2004 e deri tani sht ndaluar pirja e cigares n lokale, n kafene dhe n t gjitha institucionet publike. Irlandn e ndoqi Suedia, Malta dhe Italia. Si dihet italiant e prdornin shum cigaren. Burrat dhe zonjat italiane pa fikur cigaren ndezin cigaren tjetr.
Tani n Itali nuk pihet m duhan n t gjitha ambientet publike, prfshir lokalet dhe kafenet. Nj nga vendet q ishte ambientuar shum me cigaren n Evrop ishte edhe Belgjika. N Belgjik pirja e cigares filloi t ndalohej m dat 1 janar 2007. Personeli i institucioneve shndetsore mbajn nn kontroll t rrept lokalet dhe kafenet. Vern q kaloi ligji ndalimit t pirjes s duhanit n ambientet publike filloi t zbatohej edhe n Danimark, Angli, Finland, Estoni dhe Letoni. N Evrop po zvoglohet pirja e duhanit. Ndrsa n Franc cigarja ndalohet t pihet n vendet e puns.
Nga viti i ardhshm cigarja do t ndalohet edhe n lokale e n kafene. Edhe n Bullgari dhe Greqi ekziston ligji i ndalimit t pirjes s duhanit n ndrtesat publike, por pr arsye t mos kontrolleve t nevojshme nuk zbatohet n nivelin e krkuar. Si dihet edhe gjermant e prdornin shum cigaren. Por prej 1 shtatorit vazhdon zbatimi i ligjit t ndalimit t cigares. N Gjermani u ndalua pirja e duhanit n ndrtesat publike dhe n mjetet e transportit. Me ligjin e ri t emrtuar Ligji i Mbrojtjes s Qytetarve nga Pasojat e Pirjes Pasive, n shitjen e duhanit dhe prodhimeve t duhanit u rrit mosha nga 16 n 18 vje. Ndaj atyre q nuk zbatojn krkesat e ligjit do t zbatohet gjoba deri n 1000 euro. Me ligjin e ri t udhtimit me mjete toksore q hyri n zbatim muajin e kaluar n Angli, u ndaluan pirjet e duhanit dhe t bisedave telefonike t prdoruesve t makinave.
Nj nga ligjet m t mira q nxori vitin e kaluar Qeveria Berisha ishte ndalimi pirjes s duhanit n ambientet publike. Ligji fillimisht filloi t zbatohej n t gjitha ambientet publike dhe kontrolli inspektoreve e disiplinoi mjaft at. Gjat vers duhani pihej n ambientet e jashtme t lokaleve, por me fillimin e t ftohtit dhe kthimin e prdoruesve t cigares n ambientet publike t mbyllura, ligji pothuajse sht harruar dhe braktisur fare. Lokalet dhe kafenet q nga mngjesi deri n ort e vona t mbrmjes jan pushtuar prsri nga tymi i duhanit.
Pronart e lokaleve dhe t kafeneve pr t trhequr sa m shum klient n vend t ndalohet pirja e duhanit, kan vendosur vendin q pihet duhani. Tavllat e duhanit jan rikthyer n tavolinat e ambienteve t mbyllura publike. Inspektoret e shndetit publik nuk duken kurrkund. Mungesa e kulturs s shum qytetarve i lejon ata t pin cigare n ashensort e pallateve q jetojn ose punojn. Shumica e prdoruesve t makinave prdorin duhanit gjat rrugtimit. Ajo u trheq vmendjen dhe shpesh bhet edhe shkak i aksidenteve rrugore. Pra, edhe me ligjin e ndalimit t pirjes s duhanit n ambientet e mbyllura publike po dshtojm. N radh t par tregojm se nuk duam dhe nuk luftojm pr zbatimin e krkesave ligjore dhe nga ana tjetr, nuk reagojm ashpr ndaj pasojave q na vijn nga pirja e duhanit n mnyr direkte apo indirekte. Krkimet shkencore kan vrtetuar se cigarja sht nj nga shkaktart kryesor t smundjeve kanceroze. Prve ktyre, integrimi n Bashkimin Evropian krkon edhe standardet e nevojshme t ruajtjes s ambientit dhe shndetit publik. Prandaj organeve shtetrore t ngarkuara me ligj ju takon t rifillojn propagandn dhe inspektimet kundr shkeljes s ktij ligji jetsor. Ndaj pronarve t lokaleve, kafeneve, autobusve dhe prgjegjsve t zyrave t merren masa disiplinore dhe gjoba n para. Ndryshe, ne do t rikthehemi atje ku ishim. Nga prllogaritjet i bie q rreth 130 veta do t vazhdojn t vdesin para kohe pr do vit, vetm nga pirja indirekte e duhanit n ambientet publike.
Tani n Itali nuk pihet m duhan n t gjitha ambientet publike, prfshir lokalet dhe kafenet. Nj nga vendet q ishte ambientuar shum me cigaren n Evrop ishte edhe Belgjika. N Belgjik pirja e cigares filloi t ndalohej m dat 1 janar 2007. Personeli i institucioneve shndetsore mbajn nn kontroll t rrept lokalet dhe kafenet. Vern q kaloi ligji ndalimit t pirjes s duhanit n ambientet publike filloi t zbatohej edhe n Danimark, Angli, Finland, Estoni dhe Letoni. N Evrop po zvoglohet pirja e duhanit. Ndrsa n Franc cigarja ndalohet t pihet n vendet e puns.
Nga viti i ardhshm cigarja do t ndalohet edhe n lokale e n kafene. Edhe n Bullgari dhe Greqi ekziston ligji i ndalimit t pirjes s duhanit n ndrtesat publike, por pr arsye t mos kontrolleve t nevojshme nuk zbatohet n nivelin e krkuar. Si dihet edhe gjermant e prdornin shum cigaren. Por prej 1 shtatorit vazhdon zbatimi i ligjit t ndalimit t cigares. N Gjermani u ndalua pirja e duhanit n ndrtesat publike dhe n mjetet e transportit. Me ligjin e ri t emrtuar Ligji i Mbrojtjes s Qytetarve nga Pasojat e Pirjes Pasive, n shitjen e duhanit dhe prodhimeve t duhanit u rrit mosha nga 16 n 18 vje. Ndaj atyre q nuk zbatojn krkesat e ligjit do t zbatohet gjoba deri n 1000 euro. Me ligjin e ri t udhtimit me mjete toksore q hyri n zbatim muajin e kaluar n Angli, u ndaluan pirjet e duhanit dhe t bisedave telefonike t prdoruesve t makinave.
Nj nga ligjet m t mira q nxori vitin e kaluar Qeveria Berisha ishte ndalimi pirjes s duhanit n ambientet publike. Ligji fillimisht filloi t zbatohej n t gjitha ambientet publike dhe kontrolli inspektoreve e disiplinoi mjaft at. Gjat vers duhani pihej n ambientet e jashtme t lokaleve, por me fillimin e t ftohtit dhe kthimin e prdoruesve t cigares n ambientet publike t mbyllura, ligji pothuajse sht harruar dhe braktisur fare. Lokalet dhe kafenet q nga mngjesi deri n ort e vona t mbrmjes jan pushtuar prsri nga tymi i duhanit.
Pronart e lokaleve dhe t kafeneve pr t trhequr sa m shum klient n vend t ndalohet pirja e duhanit, kan vendosur vendin q pihet duhani. Tavllat e duhanit jan rikthyer n tavolinat e ambienteve t mbyllura publike. Inspektoret e shndetit publik nuk duken kurrkund. Mungesa e kulturs s shum qytetarve i lejon ata t pin cigare n ashensort e pallateve q jetojn ose punojn. Shumica e prdoruesve t makinave prdorin duhanit gjat rrugtimit. Ajo u trheq vmendjen dhe shpesh bhet edhe shkak i aksidenteve rrugore. Pra, edhe me ligjin e ndalimit t pirjes s duhanit n ambientet e mbyllura publike po dshtojm. N radh t par tregojm se nuk duam dhe nuk luftojm pr zbatimin e krkesave ligjore dhe nga ana tjetr, nuk reagojm ashpr ndaj pasojave q na vijn nga pirja e duhanit n mnyr direkte apo indirekte. Krkimet shkencore kan vrtetuar se cigarja sht nj nga shkaktart kryesor t smundjeve kanceroze. Prve ktyre, integrimi n Bashkimin Evropian krkon edhe standardet e nevojshme t ruajtjes s ambientit dhe shndetit publik. Prandaj organeve shtetrore t ngarkuara me ligj ju takon t rifillojn propagandn dhe inspektimet kundr shkeljes s ktij ligji jetsor. Ndaj pronarve t lokaleve, kafeneve, autobusve dhe prgjegjsve t zyrave t merren masa disiplinore dhe gjoba n para. Ndryshe, ne do t rikthehemi atje ku ishim. Nga prllogaritjet i bie q rreth 130 veta do t vazhdojn t vdesin para kohe pr do vit, vetm nga pirja indirekte e duhanit n ambientet publike.