Ekonomia reale e Shqipërisë, një mister më vete

Ekonomia shqiptare ka regjistruar një ecuri krahasimisht pozitive. Të dhënat mbi ekonominë reale janë të pakta. Banka e Shqipërisë gjykon se gjashtëmujori i parë i vitit është karakterizuar nga një rritje pozitive ekonomike

Nga Ardian Fullani

Guvernatori i Bankës së Shqipërisë

Këshilli Mbikëqyrës i Bankës së Shqipërisë i mbledhur sot në datën 29 korrik 2009, pasi u njoh me zhvillimet më të fundit ekonomiko financiare brenda dhe jashtë vendit si dhe duke analizuar me kujdes treguesit e besimit, pritshmëritë e sistemit bankar dhe parashikimet e specialistëve të Bankës së Shqipërisë për zhvillimet inflacioniste në tetë tremujorët e ardhshëm, vendosi të mbajë të pandryshuar normën bazë të interesit, atë për marrëveshjet e riblerjes me maturim njëjavor në nivelin 5.75 për qind.

Argumentet që mbështesin këtë vendim të Këshillit Mbikëqyrës janë si më poshtë:

Zhvillimet ekonomike të gjashtëmujorit të parë kanë shtruar disa sfida të forta për ekonominë shqiptare. Kriza botërore ka ndikuar ekonominë tonë, duke lëkundur faktorët dhe ekuilibrat të cilët kanë mbështetur rritjen ekonomike, duke testuar mekanizmat e imunitetit dhe të vetërregullimit të ekonomisë, si dhe duke ngritur disa pyetje komplekse për agjentët ekonomikë dhe politikat makroekonomike.

Recesioni ekonomik që ka përfshirë pjesën më të madhe të partnerëve tanë tregtarë është shoqëruar me uljen e shkëmbimeve tregtare dhe të të hyrave valutore. Rritja e pasigurisë në tregjet financiare globale ka ndikuar në lëkundjen e besimit në sistemin financiar, duke ushtruar presion për shtrëngimin e kushteve financiare në Shqipëri.

Të dy këta faktorë janë reflektuar në uljen e konsumit, të eksporteve dhe të investimeve, duke sjellë ngadalësimin e aktivitetit ekonomik dhe duke ushtruar presion mbi treguesit fiskalë të të ardhurave buxhetore dhe të deficitit buxhetor. Nga ana tjetër, pakësimi i flukseve hyrëse valutore është shoqëruar me përkeqësimin e treguesve të bilancit të pagesave dhe lindjen e presioneve nënçmuese mbi kursin e këmbimit, duke nënvizuar rolin e qëndrueshmërisë së llogarisë korente në ekuilibrat makroekonomikë dhe financiarë të vendit si dhe nevojën e marrjes së masave për garantimin e saj.

Ambienti ekonomik botëror është karakterizuar nga thellimi i mëtejshëm i krizës ekonomike dhe financiare. Rënia e konsumit dhe e investimeve, në prani të niveleve të larta të borxhit publik e privat si dhe të imbalancave të theksuara makroekonomike, ka bërë që ekonomia botërore të përjetojë rënien më të fortë ekonomike të 50 viteve të fundit. Vendet e zhvilluara, SHBA, Eurozona, Mbretëria e Bashkuar dhe Japonia, kanë ndjekur politika monetare e fiskale lehtësuese, të cilat kanë synuar frenimin e rënies ekonomike dhe përmirësimin e situatës në tregjet financiare dhe të kapitaleve. Nën ndikimin e tyre, të dhënat më të fundit sinjalizojnë për shenja përmirësimi relativ të disa treguesve makroekonomikë. Tensionet e vërejtura në periudhën e mëparshme janë ulur dhe treguesit kryesorë financiarë kanë shenja ripërtëritjeje gjatë muajve të fundit. Ndërkohë, normat e inflacionit botëror kanë ardhur në rënie si pasojë e çmimeve të ulëta të lëndëve të para dhe e shfrytëzimit të ulët të kapaciteteve prodhuese, në kushtet e një kërkese agregate të ulët dhe papunësie në rritje.

Reduktimi i aktivitetit ekonomik në nivel botëror është shoqëruar nga tkurrja e tregtisë botërore, nga shtrëngimi i kushteve financiare dhe nga rënia e besimit të agjentëve ekonomikë. Ndikimi direkt mbi vendet në zhvillim, si Shqipëria, është rënia e kërkesës për eksportet e tyre, rënia e investimeve të huaja direkte dhe shtrëngimi i kushteve të huamarrjes në tregjet botërore. Kjo ka bërë që këto vende të preken gjithnjë e më shumë nga kriza. Sipas FMN-së, vendet në zhvillim të Evropës Lindore parashikohet të kenë një kontraktim prej rreth 5 për qind gjatë këtij viti.

Në këtë ambient të pafavorshëm, ekonomia shqiptare ka regjistruar një ecuri krahasimisht pozitive. Të dhënat mbi ekonominë reale janë të pakta. Banka e Shqipërisë gjykon se gjashtëmujori i parë i vitit është karakterizuar nga një rritje pozitive ekonomike. Nga ana tjetër, rritja e ulët e kredisë dhe e ofertës monetare, treguesit e përkeqësuar të besimit të biznesit dhe të konsumatorit, ngadalësimi i të ardhurave buxhetore dhe treguesve specifikë të sektorëve të caktuar të ekonomisë, sugjerojnë se ritmi i rritjes ekonomike është zvogëluar. Është ende herët të konkludojmë mbi ecurinë ekonomike gjatë vitit 2009 e në vazhdim. Banka e Shqipërisë gjykon se ekzistojnë premisat për të ruajtur ritmet pozitive të rritjes ekonomike në vend, ndër të cilat stabiliteti makroekonomik dhe financiar i vendit mbeten primarë.

Aktiviteti ekonomik në vend është zhvilluar në kushtet e një stabiliteti të kënaqshëm të çmimeve të konsumit. Ai është mbështetur nga tendenca zbutëse e kushteve monetare si dhe nga një politikë fiskale ekspansioniste gjatë kësaj periudhe. Banka e Shqipërisë uli normën bazë të interesit në muajin janar dhe ndërmori operacione injektuese likuiditeti, duke shtuar sasinë e tij në treg. Njëkohësisht, kemi zgjatur horizontin e maturimit të operacioneve injektuese për të zbutur pjerrësinë në rritje të kurbës së normave të interesit si dhe kemi zgjeruar bazën e kolateralit të pranuar për të lehtësuar aksesin e institucioneve financiare në fonde likuide. Këto veprime të Bankës së Shqipërisë kanë ndihmuar në kontrollin e nivelit të normave të interesit. Ndërhyrja e Bankës së Shqipërisë ka qenë më efektive në kontrollin e normave afatshkurtra të interesit. Ndërkohë që normat afatgjata të interesit të letrave me vlerë të qeverisë dhe të kredive kanë patur tendenca rritëse, si pasojë e kërkesës së qeverisë për financim dhe ndjeshmërisë së rritur të sistemit bankar ndaj treguesve të likuiditetit. Paralelisht me këtë, tendencat nënçmuese të kursit të këmbimit kanë plotësuar kuadrin e kushteve më të lehtësuara monetare, duke favorizuar eksportet dhe përmirësimin e deficitit tregtar. Megjithatë, ashtu si e kemi theksuar vazhdimisht në deklaratat tona, Banka e Shqipërisë ka qenë e vëmendshme në administrimin e stimulit monetar, duke synuar në radhë të parë përmbushjen e objektivit të saj për ruajtjen e stabilitetit makroekonomik, nëpërmjet ruajtjes së ekuilibrave të brendshëm dhe të jashtëm të vendit.

Inflacioni vjetor në gjashtëmujorin e parë të vitit 2009 rezultoi mesatarisht 2.0 për qind, duke shënuar rënie në krahasim me normat e inflacionit të vërejtura gjatë vitit të kaluar por duke qëndruar brenda nivelit të synuar nga Banka e Shqipërisë. Normat e ulëta të inflacionit në gjysmën e parë të këtij viti janë shkaktuar nga dobësimi i presioneve inflacioniste nga ana e kërkesës dhe ofertës, si pasojë e rënies së çmimeve të lëndëve të para në tregun ndërkombëtar dhe ngadalësimit të aktivitetit ekonomik në vend. Stabilizimi i presioneve inflacioniste ilustrohet qartë nga nivelet e ulëta të inflacionit bazë dhe të atij të mallrave të patregtueshëm gjatë kësaj periudhe, duke u reflektuar edhe në pritje të kontrolluara të agjentëve ekonomikë të tregut. Ndërkohë, pas një periudhe të gjatë disinflacioniste dhe duke konfirmuar parashikimet e Bankës së Shqipërisë, ndryshimi vjetor i çmimeve të konsumit shfaqi prirje të lehtë rritëse, gjatë tremujorit të dytë të vitit 2009. Inflacioni vjetor shënoi normën 2.3 për qind në muajin qershor, duke reflektuar një përcjellje më të plotë të efektit të nënçmimit të kursit të këmbimit mbi çmimet e mallrave të konsumit. Banka e Shqipërisë gjykon se ky faktor mund të luajë një rol më të madh në të ardhmen në përcaktimin e këtyre çmimeve, duke përbërë premisa për goditje afatshkurtra dhe afatmesme mbi nivelin e çmimeve.

Përkundrejt këtyre zhvillimeve, ekonomia shqiptare ka vijuar të karakterizohet nga norma të ulëta kursimi publik dhe privat edhe gjatë gjysmës së p