Energjia Berthamore ...
ENERGJIA BERTHAMORE DHE SHQIPERIA
***
Kur disa vnde t Europs,prgatiten t braktisin energjin nukleare, disa t tjera krkojn energjin nukleare.
***
Ditt e fundit n politikn dhe n median shqiptare po diskutohet me nj temp t vecant ideja e Zotit Berisha pr ndrtimin e nj centrali brthamor pr energjin elektrike.Por ,diskutimi pr centralet e energjis brthamore ,nuk jan vetm n Shqipri.Ato jan n rendin e dits edhe ne disa vnde t Europs.Sot ,18 % e nevojave elektrike n bot sigurohen nprmjt centraleve nukleare.N 32 vnde prdoret akoma energjia nukleare.Me 443 centralet nukleare q ndodhen n aktivitet n kto vnde prodhohen 370 mij megavat energji n vit . Shumica e ktyre centraleve jan ndrtuar n periudhn e viteve 1970 - 1980.Ndrsa numri i centraleve nukleare q jan n ndrtim jan vetm 30.Por ,sasia e centraleve nukleare q u rritn me shpejtsi ,duke filluar prej viteve 1950 pritet t zvoglohen dukshm n periudhn q kemi prpara . Rnia m e madhe ,do t jet n Amerikn e Veriut dhe n Europ , ku shumica e 160 centraleve me plotsimin e kohs s prdorimit n vitet pas ardhse do t mbyllen..Pr kt arsye ,pjesa e energjis nukleare, e cila i takon prodhimit t prgjithshm t energjis n vitet 2030 llogaritet t ulet n 9 %,pra 50 %.Cernobili ishte pika e kthess pr energjin brthamore.Prandaj,e prgjithshmja n bot sht heqja dor nga centralet brthamore.Pr kt mjafton tu referohemi t dhnave t m poshtme :
*200 projektet e centraleve brthamore t planizuara dhe t porositura q nga viti 1978 n bot u anulluan.
* Shtetet e Bashkuara t Ameriks prej vitit 1978 dhe deri m sot nuk kan
central brthamor.116 centralet q u porositn mbas 1974 u anulluan.
* Gjermania nga viti 1982 dhe Kanadaja nga viti 1975 nuk kan ndrtuar centrale berthamore.
* Ministri Frnacez i Energjetikes ,n vitin 1977 sqaroi se deri ne vitin 2010 nuk do t ket porosi pr nuklear t rinj dhe u vendos mbyllja e Centralit t Prodhimit t Shpejt me Superhelik.
*Brazili,u trhoq nga 3 centralet ,pr t cilt kishte harxhuar 1.1 miliard dollar dhe nga 2 centralet q ishin n prfundim.
* talia,anulloi t gjith programin nuklear s bashku me reaktort e gatshm brthamor n prfundim t referendumit q u b n vitin 1987.
* N referndumin q u b n rajonin Kostrama t Rusis, 87 % e popullsis s rajonit i tha Jo centralit brthamor.
*Centralit brthamor , i cili mendohej t bhej n rajonin e Mukit n Japoni, 62 % e popullsise se rajonit i tha Jo .
* Suedia, mori vendimin e mbylljes deri n vitin 2010 t t gjitha reaktorve brthamor q prballonin 51 % t prodhimit t energjis.
* Norvegjia nuk ka ndrtuar asnj her central brthamor. Por Franca,prsri i sht kthyer diskutimit pr prodhimin e energjis brthamore dhe se bashku me Filandn ,kmbngulin n energjin nukleare.Ata nuk gjejn ndonj ngushtim n kt tem jasht standarteve t siguris s Bashkimit Europian.Edhe Bullgaria me Rumanin q u detyruan t mbyllin centralet e tyre t vjetra pr arsye t presionit t Bashkimit Europian dshirojn t ndertojne centrale te rinj.Kina dhe Hindia ,nj pjes t nevojave t energjis s bashku me rritjen e shpejt t ekonomis ,kan pr objketiv ti prballojn me centralet e reja nukleare q do t ndrtojn.Edhe Japonia me Koren e Jugut mendojn t rrisin prdorimin e fuqis nukleare.Ndrsa disa vnde si Shtetet e Bashkuara t Ameriks, Kanada,Angli, Republika Ceke dhe Turqia vazhdojn diskutimet n lidhje me politikat e energjis nukleare, si nj variant shum i diskutueshm dhe me pik pyetje.Centrali brthamor sht nj nga mnyrat e prodhimit t energjis i varur nga jasht.
Centralet brthamore nuk mund t punojn pa patur uranium, I cili prdoret si lnd djegse.Nse Shqipria do t pretendoj t ndrtoj nj central brthamor do t ket nvoj pr uranium.Pr prpunimin e uraniumit do t nevojiten t blihen teknollogji bashkkohore.Do t nevojitet ndrtimi i nj infrastrukture ligjore dhe t binden institucionet ndrkombtare pr t na dhn lejen e ndrtimit t nj cntrali brthamor.Por me nivelin e siguris q ka vndi jon duhet t pranojm se do t jet shum e vshtir dhnies s nj leje t till.
Centralet brthamore, kur bjn kt prodhim, pr cdo vit prodhojn 12 ton t mbetjeve brthamore.Se ku do t groposen kto mbetje t rrezikshm sht nj problem madhor. Pr m tepr disa shtete me n krye Europn nuk dshirojn ti depozitojn mbetjet brthamore n tokat e tyre. Dhe shkakau I ksaj sht radiasjoni q prhapet rreth mbetjeve brthamore ,sepse ai sht shum vdekje prurs dhe pr t mos jetuar nj fatkeqsi t till sht e nevojshme t fshihen me nj kujdes dhe siguri t madhe pr nj priudh t gjat. Influenca e radiasjonit vazhdon 293 vjet. Pra do t krijohet nj problem shum i rndsishm pr sigurin e tyre.Shqipria q nuk sht pastuar plotsisht nga armt dhe mbetjet kimike , si do ta zgjidh problemin e mbetjeve brthamore ?.Ndrsa problemei m I madh n lidhje me mbetjet brthamore sht prhapja e pa ndrprer e radiacionit pr nj periudh shum t gjat n ambinet.
T dhnat e fundit tregojn se nj central brthamor kushton t paktn 4 miliard dollar.Nj central i till n vit prodhon afrsisht 11 miliard kilovat or.Nga ana tjetr , i njjti central n vit nxjerr mezatarisht 60 metra kub mbetje radioaktive.Ndrsa heqja dhe groposja e mbeturinave krkon mezatarisht 38 milion Euro.Pr realizizmin e ksaj pune krkohet nj teknollogji speciale.Prandaj ideja e Zotit Berisha sht nj ide e cila mund t diskutohet pr nj projekt, icili krkon nj priudh t gjate,periudh e cila do t projektoj dhe do t zgjidh probleme t rndsishme ligjore, marrveshje ndrkombtare ,mbshtetje t fuqishme finaciare,projektet e ndrtimit, projektet e sigurimit t lnds s par, projektet e sigurimit t mbetjeve brthamore etj , etj.Pra , edhe po t bhet realitet kjo ide kerkon dhjetra vite t realizohet.Edhe nse kjo ide do t zgjerohet qeveria ka detyra urgjente pr zgjidhjen e furrnizimit me energji, kriz e cila po trondit jetn ekonomike dhe shoqrore t vndit.Ajo duhet tu jap zgjidhje m t shpejte projekteve t mundshme hidrike dhe termocentraleve.Ktu duhet t prqndrohet e gjith vmndja dhe puna aktuale e kesaj qeverie,pa mohur edhe ide pr projkete afat gjata.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare.
***
Kur disa vnde t Europs,prgatiten t braktisin energjin nukleare, disa t tjera krkojn energjin nukleare.
***
Ditt e fundit n politikn dhe n median shqiptare po diskutohet me nj temp t vecant ideja e Zotit Berisha pr ndrtimin e nj centrali brthamor pr energjin elektrike.Por ,diskutimi pr centralet e energjis brthamore ,nuk jan vetm n Shqipri.Ato jan n rendin e dits edhe ne disa vnde t Europs.Sot ,18 % e nevojave elektrike n bot sigurohen nprmjt centraleve nukleare.N 32 vnde prdoret akoma energjia nukleare.Me 443 centralet nukleare q ndodhen n aktivitet n kto vnde prodhohen 370 mij megavat energji n vit . Shumica e ktyre centraleve jan ndrtuar n periudhn e viteve 1970 - 1980.Ndrsa numri i centraleve nukleare q jan n ndrtim jan vetm 30.Por ,sasia e centraleve nukleare q u rritn me shpejtsi ,duke filluar prej viteve 1950 pritet t zvoglohen dukshm n periudhn q kemi prpara . Rnia m e madhe ,do t jet n Amerikn e Veriut dhe n Europ , ku shumica e 160 centraleve me plotsimin e kohs s prdorimit n vitet pas ardhse do t mbyllen..Pr kt arsye ,pjesa e energjis nukleare, e cila i takon prodhimit t prgjithshm t energjis n vitet 2030 llogaritet t ulet n 9 %,pra 50 %.Cernobili ishte pika e kthess pr energjin brthamore.Prandaj,e prgjithshmja n bot sht heqja dor nga centralet brthamore.Pr kt mjafton tu referohemi t dhnave t m poshtme :
*200 projektet e centraleve brthamore t planizuara dhe t porositura q nga viti 1978 n bot u anulluan.
* Shtetet e Bashkuara t Ameriks prej vitit 1978 dhe deri m sot nuk kan
central brthamor.116 centralet q u porositn mbas 1974 u anulluan.
* Gjermania nga viti 1982 dhe Kanadaja nga viti 1975 nuk kan ndrtuar centrale berthamore.
* Ministri Frnacez i Energjetikes ,n vitin 1977 sqaroi se deri ne vitin 2010 nuk do t ket porosi pr nuklear t rinj dhe u vendos mbyllja e Centralit t Prodhimit t Shpejt me Superhelik.
*Brazili,u trhoq nga 3 centralet ,pr t cilt kishte harxhuar 1.1 miliard dollar dhe nga 2 centralet q ishin n prfundim.
* talia,anulloi t gjith programin nuklear s bashku me reaktort e gatshm brthamor n prfundim t referendumit q u b n vitin 1987.
* N referndumin q u b n rajonin Kostrama t Rusis, 87 % e popullsis s rajonit i tha Jo centralit brthamor.
*Centralit brthamor , i cili mendohej t bhej n rajonin e Mukit n Japoni, 62 % e popullsise se rajonit i tha Jo .
* Suedia, mori vendimin e mbylljes deri n vitin 2010 t t gjitha reaktorve brthamor q prballonin 51 % t prodhimit t energjis.
* Norvegjia nuk ka ndrtuar asnj her central brthamor. Por Franca,prsri i sht kthyer diskutimit pr prodhimin e energjis brthamore dhe se bashku me Filandn ,kmbngulin n energjin nukleare.Ata nuk gjejn ndonj ngushtim n kt tem jasht standarteve t siguris s Bashkimit Europian.Edhe Bullgaria me Rumanin q u detyruan t mbyllin centralet e tyre t vjetra pr arsye t presionit t Bashkimit Europian dshirojn t ndertojne centrale te rinj.Kina dhe Hindia ,nj pjes t nevojave t energjis s bashku me rritjen e shpejt t ekonomis ,kan pr objketiv ti prballojn me centralet e reja nukleare q do t ndrtojn.Edhe Japonia me Koren e Jugut mendojn t rrisin prdorimin e fuqis nukleare.Ndrsa disa vnde si Shtetet e Bashkuara t Ameriks, Kanada,Angli, Republika Ceke dhe Turqia vazhdojn diskutimet n lidhje me politikat e energjis nukleare, si nj variant shum i diskutueshm dhe me pik pyetje.Centrali brthamor sht nj nga mnyrat e prodhimit t energjis i varur nga jasht.
Centralet brthamore nuk mund t punojn pa patur uranium, I cili prdoret si lnd djegse.Nse Shqipria do t pretendoj t ndrtoj nj central brthamor do t ket nvoj pr uranium.Pr prpunimin e uraniumit do t nevojiten t blihen teknollogji bashkkohore.Do t nevojitet ndrtimi i nj infrastrukture ligjore dhe t binden institucionet ndrkombtare pr t na dhn lejen e ndrtimit t nj cntrali brthamor.Por me nivelin e siguris q ka vndi jon duhet t pranojm se do t jet shum e vshtir dhnies s nj leje t till.
Centralet brthamore, kur bjn kt prodhim, pr cdo vit prodhojn 12 ton t mbetjeve brthamore.Se ku do t groposen kto mbetje t rrezikshm sht nj problem madhor. Pr m tepr disa shtete me n krye Europn nuk dshirojn ti depozitojn mbetjet brthamore n tokat e tyre. Dhe shkakau I ksaj sht radiasjoni q prhapet rreth mbetjeve brthamore ,sepse ai sht shum vdekje prurs dhe pr t mos jetuar nj fatkeqsi t till sht e nevojshme t fshihen me nj kujdes dhe siguri t madhe pr nj priudh t gjat. Influenca e radiasjonit vazhdon 293 vjet. Pra do t krijohet nj problem shum i rndsishm pr sigurin e tyre.Shqipria q nuk sht pastuar plotsisht nga armt dhe mbetjet kimike , si do ta zgjidh problemin e mbetjeve brthamore ?.Ndrsa problemei m I madh n lidhje me mbetjet brthamore sht prhapja e pa ndrprer e radiacionit pr nj periudh shum t gjat n ambinet.
T dhnat e fundit tregojn se nj central brthamor kushton t paktn 4 miliard dollar.Nj central i till n vit prodhon afrsisht 11 miliard kilovat or.Nga ana tjetr , i njjti central n vit nxjerr mezatarisht 60 metra kub mbetje radioaktive.Ndrsa heqja dhe groposja e mbeturinave krkon mezatarisht 38 milion Euro.Pr realizizmin e ksaj pune krkohet nj teknollogji speciale.Prandaj ideja e Zotit Berisha sht nj ide e cila mund t diskutohet pr nj projekt, icili krkon nj priudh t gjate,periudh e cila do t projektoj dhe do t zgjidh probleme t rndsishme ligjore, marrveshje ndrkombtare ,mbshtetje t fuqishme finaciare,projektet e ndrtimit, projektet e sigurimit t lnds s par, projektet e sigurimit t mbetjeve brthamore etj , etj.Pra , edhe po t bhet realitet kjo ide kerkon dhjetra vite t realizohet.Edhe nse kjo ide do t zgjerohet qeveria ka detyra urgjente pr zgjidhjen e furrnizimit me energji, kriz e cila po trondit jetn ekonomike dhe shoqrore t vndit.Ajo duhet tu jap zgjidhje m t shpejte projekteve t mundshme hidrike dhe termocentraleve.Ktu duhet t prqndrohet e gjith vmndja dhe puna aktuale e kesaj qeverie,pa mohur edhe ide pr projkete afat gjata.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare.